Economische koerswijziging: Duitse innovatie moet Duits blijven

Industriepolitiek Duitsland wil grote ondernemingen in innovatieve sectoren beschermen tegen buitenlandse overnames.

De „industriële en technologische soevereiniteit van onze economie” staat op het spel, aldus Altmaier.
De „industriële en technologische soevereiniteit van onze economie” staat op het spel, aldus Altmaier. Foto Krisztian Bocsi/ Bloomberg

Met een actieve industriepolitiek moet de Duitse overheid grote ondernemingen en bedrijven in innovatieve sectoren sterker gaan steunen en beschermen tegen buitenlandse concurrentie – uit vooral China en de Verenigde Staten. Dat is de kern van een strategisch plan dat de Duitse minister van Economische Zaken, Peter Altmaier, dinsdag heeft gepresenteerd.

De economische koerswijziging die Altmaier (CDU) bepleit zou het bovendien makkelijker moeten maken om buitenlandse overnames te blokkeren, in uitzonderlijke gevallen ook door tijdelijke staatsdeelnemingen. Zo moet voorkomen worden dat technologie die cruciaal is voor de industriële ontwikkeling van Duitsland en Europa verdwijnt naar het buitenland.

Als breuk met de vrijemarkteconomie zou deze ‘Nationale Industriestrategie 2030’ niet gezien moeten worden. Wel als antwoord op de dreigende dominantie van grote Chinese en Amerikaanse industriële en technologische ondernemingen. Op het spel staat „de industriële en technologische soevereiniteit van onze economie’’, die cruciaal is voor de toekomst van Duitsland, aldus Altmaier. Het plan moet goedgekeurd worden door het kabinet.

Pikant

Zo nodig zouden het Duitse en Europese mededingingsrecht aangepast moeten worden, om te verhinderen dat fusies tussen grote Europese bedrijven worden verboden. Dat lot hangt op dit moment de voorgenomen fusie van de treinbouwactiviteiten van het Franse Alstom en het Duitse Siemens boven het hoofd.

De Europese Commissie moet daarover dezer dagen oordelen, wat het tijdstip van Altmaiers pleidooi pikant maakt. In Duitsland en Frankrijk wordt gevreesd dat de Commissie de totstandkoming van deze ‘Europese kampioen’ op het gebied van de treinenbouw zal blokkeren – en dat de Chinese concurrentie daarvan zal profiteren.

,,Op steeds meer terreinen ontwikkelt zich een wereldmarkt, waar een kritische omvang van industriële spelers vereist is’’, aldus Altmaier. ,,Het is reden tot zorg dat in Duitsland al jaren nauwelijks nog bedrijven van die omvang ontstaan.’’ In China en de VS ontstaan die wel, onder meer in de interneteconomie en de telecommunicatie.

Vanuit het Duitse bedrijfsleven is de afgelopen maanden herhaaldelijk aangedrongen op een grotere rol van de overheid als helpende en beschermende factor. Maar de liberale FDP waarschuwt dat grotere staatsbemoeienis de vrije markt zal verstoren. ,,Angst voor concurrentie uit China leidt kennelijk tot het overnemen van Chinese instrumenten’’. De Groenen vrezen dat Altmaiers plan leidt tot ,,megafusies en grote Europese ondernemingen die kunstmatig verder opgepompt worden’’.

Schrikbeeld: Booking.com

De afgelopen jaren heeft Duitsland handenwringend aangezien hoe vooral Chinese ondernemingen Duitse technologiebedrijven geheel of gedeeltelijk overnamen. Als de nationale veiligheid niet in het geding was, kon Berlijn daar weinig tegen doen.

Binnen Europa is Duitsland een van de aantrekkelijkste investeringsdoelen voor Chinese bedrijven die op overnamepad zijn. Lees meer daarover: Chinezen zijn dol op de Duitse industrie

Altmaier schilderde dinsdag tegenover de pers hoe hij en zijn collega-ministers allemaal een slecht gevoel hadden toen het Chinese Midea in 2016 de Duitse robotspecialist Kuka wilde overnemen, een onderneming waarmee bondskanselier Merkel op de Hannover Messe noch gepronkt had bij de bezoekende president Obama. ,,Maar niemand voelde zich uiteindelijk verantwoordelijk. Nu denken we allemaal: dat had niet moeten gebeuren.’’

Als schrikbeeld noemde Altmaier ook het van oorsprong Nederlandse bedrijf Booking.com, dat op zoek naar nieuw kapitaal in de Verenigde Staten uitkwam en nu deel van een Amerikaanse onderneming is. Ook de Duitse software-onderneming SAP is nu voor een belangrijk deel Amerikaans.

De staat moet hier zijn verantwoordelijkheid nemen om te zorgen dat Duitsland geen toeschouwer blijft, maar een prominente rol gaat spelen bij de ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologieën. Dat is niet alleen van belang voor economie en werkgelegenheid, aldus de minister, maar daarmee ook voor ,,de hele samenhang van het land’’. In Europa zouden grote fondsen opgericht moeten worden om jonge bedrijven die willen doorgroeien ook hier zo nodig tientallen miljoenen euro’s aan kapitaal te kunnen verschaffen.

De Duitse auto-industrie, jarenlang verwend met grote exportsuccessen, heeft zich pas laat gerealiseerd hoe snel de ontwikkeling naar elektrisch en autonoom rijden zich voltrekt. Komt de toegevoegde waarde van in Duitsland geproduceerde auto’s nu nog voor 90 procent uit Europese landen, bij elektrische auto’s dreigt dat terug te vallen naar vijftig procent als onder meer de accu’s straks uit Azië betrokken moeten worden.