Rui Pinto in zijn appartement in Boedapest, waar hij onder huisarrest leeft.

Foto Maria Feck

‘Ik word overspoeld met doodsbedreigingen’

Interview Rui Pinto, ‘klokkenluider’ Football Leaks De klokkenluider achter Football Leaks treedt uit de anonimiteit. In een gesprek met Der Spiegel praat de Portugees Rui Pinto, alias ‘John’, over de aanklacht tegen hem en over zijn motieven.

De man die het wereldvoetbal de voorbije jaren op zijn grondvesten heeft doen daveren, leeft sinds vorige week onder huisarrest in zijn appartement in Boedapest. De klokkenluider met de alias ‘John’ deelde meer dan zeventig miljoen documenten, waaronder veel strikt geheime, met Der Spiegel. Het Duitse weekblad analyseerde de data samen met het onderzoeksnetwerk European Investigative Collaborations (EIC), waar NRC deel van uitmaakt. Johns echte naam is Rui Pinto, zijn advocaat onthulde vorige week zijn identiteit na zijn arrestatie. In afwachting van een beslissing over een overlevering aan Portugal, heeft Pinto een enkelband gekregen.

Bent u een hacker?

Rui Pinto (30): „Ik ben geen hacker. Ik ben een klokkenluider.”

Kunt u ons vertellen hoe u die documenten van de internationale voetbalindustrie in handen hebt gekregen?

„Ik ben hiermee begonnen. Maar ik ben niet de enige. In de loop der tijd zijn er steeds meer bronnen bij gekomen, die hun materiaal met mij gedeeld hebben. Dus groeide ons databestand. Natuurlijk geef ik hier niet de namen van mede-activisten prijs. Daarvoor is dit niet het ideale tijdstip. Momenteel gaat het om mij.”

De procureur in Portugal heeft een Europees aanhoudingsbevel tegen u uitgevaardigd dat geleid heeft tot uw arrestatie twee weken geleden. Daarin wordt u beschuldigd van cybercriminaliteit. Dat houdt verband met de club Sporting Lissabon en met de publicatie van vertrouwelijke e-mails in 2015. Wat hebt u daarover te zeggen?

„Ik ontken de beschuldiging van hacken. Maar het is waar dat mij toegang is verleend tot vertrouwelijke documenten uit de voetbalindustrie.”

Bovendien wordt u ervan beschuldigd dat u in de herfst van 2015 uw inside-informatie gebruikt hebt bij een poging om de investeringsmaatschappij Doyen Sports te chanteren.

„Ik was in het bezit van gegevens die belastend waren voor Doyen. Ik vermoedde dat ze belangrijk waren om wangedrag aan de kaak te stellen, maar ik had nog geen volledig beeld van het belang. Daarom begon ik een spel. Ik stuurde een e-mail naar het bedrijf onder een valse naam en bood aan om de documenten terug te bezorgen in ruil van een som tussen 500.000 en een miljoen euro.”

Dat is geen spel. Dat klinkt als chantage.

„Op dat moment was ik niet in staat om alle gegevens te verifiëren. Ik wilde weten hoe belangrijk de documenten en de informatie voor Doyen waren. Ik dacht dat ik daarachter kon komen door na te gaan hoeveel ze wilden betalen voor mijn stilzwijgen. Ik wilde het geld niet aannemen, ik wilde alleen Doyen ontmaskeren.”

U hebt er zelfs een advocaat bij gehaald die een deal voor u moest regelen. Hij heeft overlegd met de algemeen directeur van Doyen.

„Dat klopt. Ik wilde zien wat ze hem zouden aanbieden. Ondertussen zei ik tegen mezelf: ‘Als ik me door hen laat omkopen, ben ik geen haar beter dan deze hele industrie.’ Daarom schreef ik aan Doyen dat ze hun geld mochten houden. Ik heb geweigerd. Er is geen cent betaald. Wat ik gedaan heb, was erg naïef. Nu ik erop terugkijk, heb ik er spijt van. Maar volgens mij was het geen misdaad.”

Er wordt ook gezegd dat onderzoekers u ervan verdenken dat u FC Porto belastende e-mails bezorgd heeft van zijn rivaal Benfica. De publicatie van die documenten veroorzaakte grote opschudding in Portugal en stortte Benfica in een crisis. Had u daar iets mee te maken?

„Ik heb nog geen enkele verklaring van de overheidsinstanties gelezen waarin een verband tussen mij en het Benficaschandaal aangetoond wordt. Het Benficaverhaal is afgelopen herfst naar buiten gebracht door een tijdschrift. Dat heeft mijn leven veranderd. Mijn foto stond in heel het land op de voorpagina’s. Op mijn Facebookpagina en mijn e-mailadres kwam een golf van doodsbedreigingen binnen.”

Hebt u ooit geld geslagen uit de macht die uw kennis over de misdadige praktijken van de voetbalindustrie u geeft?

„Ik weet dat zulke geruchten circuleren in Portugal. Ik zal u een duidelijk antwoord geven: Nee. Nooit.”

Hebt u aanbiedingen gehad om uw gegevens te verkopen?

„Meerdere. Eén keer heb ik een anonieme e-mail gekregen waarin me meer dan een half miljoen euro werd aangeboden. Ik heb ze allemaal afgewezen.”

De advocaat die namens u met Doyen onderhandelde, had u al eerder vertegenwoordigd bij een geschil met de Caledonian Bank op de Kaaimaneilanden. Portugese media melden dat u 300.000 dollar van die bank gestolen hebt. Is dat waar?

„Uiteindelijk heb ik geen geld gekregen van deze bank. Het is niet zo dat ik geld gestolen heb. Dat is niet het ware verhaal.”

Wat is dan het ware verhaal?

„Ik mag niet praten over de precieze omstandigheden omdat ik een geheimhoudingsverklaring voor die bank getekend heb. Eén ding staat vast: als ik een misdaad begaan heb, zou de bank me een proces hebben aangedaan. De zaak is nooit voor een rechtbank gekomen en mijn strafblad is schoon tot nu toe. Zowel in Portugal als in de rest van de wereld.”

Tegenstanders van Football Leaks stellen dat uw documenten niet gebruikt mogen worden omdat ze onrechtmatig verkregen zijn.

„Anderen beweren dat de gegevens gemanipuleerd, vervalst of uit hun context gehaald zijn. Het gevolg is, zeggen ze, dat ze niet kunnen worden toegelaten als bewijs in een rechtbank. Ik denk dat dat onzin is. De documenten zijn authentiek. Dat is wat telt.”

Had u bepaalde bedoelingen met het verzamelen van uw gegevens?

„Ik heb onderzocht wie de sleutelfiguren zijn in de frauduleuze voetbalindustrie, welke makelaars en consultants het vaakst betrokken waren bij frauduleuze praktijken. Ik wilde die praktijken aan het licht brengen.”

Lees hier een eerder verhaal over ‘John’. Waar de data vandaan komen? Dat zegt John niet.

Vooral bij het begin van het Football Leaks-onderzoek had u een groot aantal documenten over Cristiano Ronaldo. Waarom over hem?

„Allereerst toont dat aan dat ik echt onbevooroordeeld ben. Ronaldo is mijn favoriete speler. Ik beschouw hem als de compleetste voetballer van de geschiedenis. Maar zijn gedrag naast het veld moet heel anders beoordeeld worden. In strafrechtelijke zin. Daarvoor zijn mijn gegevens nuttig geweest en zullen ze dat nog zijn. Het kan me niets schelen of mijn favoriete speler of mijn favoriete club FC Porto daardoor schade lijden. Ik geef alle relevante gegevens door.”

Ziet u een verschil tussen een klokkenluider en een hacker?

„Ik beschouw mezelf niet als een hacker, maar als een gewone computergebruiker. Voor mij is er weinig verschil tussen iemand die belastende documenten vanuit een bedrijf naar buiten brengt of iemand die materiaal publiceert dat hij van buitenaf ontvangen heeft. Uiteindelijk gaat het om klokkenluiders die praktijken aan het licht brengen die anders verborgen zouden blijven voor de samenleving: misdaden, vergrijpen en wangedrag. In het beste geval maken klokkenluiders daarmee een maatschappelijk debat los en prikkelen ze de overheid om onderzoeksdaden te stellen.”

Hebt u ooit het gevoel gehad dat u iets illegaals deed?

„Nee, tot nu toe niet. In de loop der jaren zijn mijn gegevens onderzocht door het Europees Parlement, door media in heel Europa en door vele onderzoeksinstanties. Ik ben ervan overtuigd dat ik iets goeds heb gedaan met mijn acties.”

Hebt u nooit twijfels gehad?

„Toch wel. Vooral omdat ik het niet altijd eens was met de resultaten. Met name de onderzoeksinstanties hebben me vaak teleurgesteld. Neem bijvoorbeeld de systematische belastingontwijking door de Spaanse voetbalindustrie. Daarbij waren de onderzoekers bijna altijd bereid om genoegen te nemen met een naheffing van enkele miljoenen euro. Ze groeven nooit door tot de wortel van het kwaad. Makelaars, advocaten en bankiers bleven allemaal buiten schot. Toch zijn zij degenen die aan de touwtjes trekken. Zij hebben deze fraudesystemen opgezet.”

U hebt ooit gezegd wie uw grote voorbeelden zijn: Edward Snowden, Julian Assange en Antoine Deltour, de bekende klokkenluiders uit het recente verleden. Denkt u dat u op één lijn met ze staat?

„Ik heb er geen behoefte aan om mezelf te vergelijken; dit is geen Formule 1-race. Het is me er nooit om te doen geweest om de grootste klokkenluider ter wereld te worden, maar om zo veel mogelijk misdrijven aan het licht te brengen.”

Wat bracht u in de herfst van 2015 op het idee om uw website Football Leaks te lanceren?

„De voornaamste aanleiding was het FIFA-schandaal in 2015. Los van alle arrestaties bij de internationale federatie zag ik dat er ook onregelmatigheden waren bij talrijke transfers binnen Portugal. Dat zich steeds meer investeerders op deze markt verdrongen. Ik begon gegevens te verzamelen.”

Hoe hebt u de gegevens geverifieerd?

„Ik heb heel veel gelezen. Elke dag zat ik de documenten urenlang te analyseren. Hoe meer ik las, hoe meer mijn ontzetting toenam.”

Waarover?

„Een groot aantal documenten liet zien hoe er offshorebedrijven werden opgezet, hoe voetbalmakelaars zich verscholen achter stromannen, hoe er op grote schaal aan belastingontwijking werd gedaan. De zaken bloeiden. Het geld stroomde naar rekeningen in belastingparadijzen.”

Wanneer besefte u dat u vijanden aan het maken was?

„De firma Doyen liet me volgen door privédetectives. Ook een machtige voetbalorganisatie heeft dat gedaan.”

Waar hoopt u op?

„Ik verwacht dat openbare ministeries in heel Europa samen zullen komen en de Hongaarse en Portugese juridische instanties zullen aantonen dat mijn informatie van groot algemeen belang is. Dat ze deze documenten nodig hebben voor hun onderzoek om misdaden te vervolgen, misdaden die aanmerkelijk ernstiger zijn dan wat een klokkenluider doet.”

Hoe zit het met het onderzoek tegen Cristiano Ronaldo, die door een Amerikaanse vrouw beschuldigd is van verkrachting, en dat ontkent?

„Ik heb ook samengewerkt met de politie van Las Vegas, met de brigadier die het onderzoek naar die zaak leidt.”

Wat wil dat precies zeggen?

„Ik heb hem documenten ter beschikking gesteld.”

Bent u benaderd door de Amerikaanse autoriteiten?

„Inderdaad.”

Waarom verzet u zich tegen uitlevering aan uw vaderland?

„Ik ben er tamelijk zeker van dat ik in Portugal geen eerlijk proces zal krijgen. De Portugese rechterlijke macht is niet volledig onafhankelijk. Je stuit op veel verborgen belangen. Natuurlijk zijn er ook openbare aanklagers en rechters die hun werk serieus opvatten. Maar de voetbalmaffia is overal. Ze wil een signaal geven dat je beter geen ruzie met haar kunt zoeken.”

Bent u bang voor een mogelijke gevangenisstraf in Portugal?

„Ik ben zenuwachtig, want ik ben een doelwit voor aanvallen, met name van fans van Benfica. Sinds vorige herfst ben ik op Facebook voortdurend overspoeld met doodsbedreigingen. Toen ik de Franse onderzoekers sprak, heb ik ze die laten zien. Zij zeiden dat die bedreigingen heel serieus moesten worden genomen. Ik ben bang dat, als ik in een Portugese gevangenis beland, met name in Lissabon, ik die niet levend zal verlaten.”

Dit interview werd gemaakt door Der Spiegel, NDR en Mediapart in het kader van EIC. Vertaling: De Standaard.