‘Dit kan leiden tot een gewapend conflict’

Opzegging INF-verdrag Russische burgers reageren bezorgd op het einde van het verdrag. Staatsmedia spreken weer van een Koude Oorlog.

Journalisten en militair attachés wonen een nieuwsbriefing over kruisraketten bij, georganiseerd door de Russische ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken.
Journalisten en militair attachés wonen een nieuwsbriefing over kruisraketten bij, georganiseerd door de Russische ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken. Foto Maxim Shemetov/Reuters

In dit Moskouse museum kun je meemaken wat de Russische kerngeleerden voelden op 29 augustus 1949, toen de eerste atoombom van Sovjetmakelij ontplofte in de Kazachse steppe.

Eerst hoor je vogels fluiten. Dan: het gehuil van het luchtalarm, een verblindende lichtflits, een muur van geluid die de grond onder je voeten doet schudden.

Lena (5) en Joelia (7) ondergaan met grote pretogen. Maar Michaïl (2) is huilend weggekropen in een hoekje van de zaal. Zijn vader Dmitri Jakovlev wiegt zijn zoon zachtjes heen en weer. Ja, natuurlijk hij heeft gehoord van het opzeggen van van het INF-verdrag door de VS en Rusland. „Ik denk dat de gevolgen ernstig kunnen zijn.”

Afgelopen vrijdag liet de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo weten dat de VS uit het verdrag stappen dat de productie en plaatsing van kernraketten voor de korte en middellange afstand verbiedt.

Demonstratieve zitting

Zaterdag deed Rusland hetzelfde. In een demonstratieve zitting met minister Lavrov (Buitenlandse Zaken) en Sjojgoe (Defensie) gaf president Poetin opdracht tot het ontwikkelen van nieuwe kernwapens, die in strijd zijn met het INF-verdrag uit 1987. Poetin benadrukte echter dat Rusland zich niet zal laten verleiden tot een nieuwe kostbare wapenwedloop. De nieuwe kernwapens, zo verzekerde minister van defensie Sjojgoe hem, passen binnen het defensiebudget.

De Russische staatsmedia begonnen vrijdag al met het zenden van de juiste boodschap aan de Russische bevolking.

Volgens de VS schendt Rusland het verdrag met een nieuwe kruisraket, die vanaf land kan worden afgevuurd. Maar Russische media benadrukten dat Washington zich al jaren niet aan het INF-verdrag houdt. Afgelopen zaterdag beweerde het Russische ministerie van Defensie dat de VS al in 2017 begonnen zijn met de productie van nieuwe kernraketten voor de middellange afstand. Als bewijs daarvoor dienden korrelige satellietfoto’s van een fabriek van Defensiebedrijf Raytheon (gespecialiseerd in raketsystemen) in Arizona.

Vrijdagavond, kort na de persconferentie van Pompeo in Washington, begon in Moskou de talkshow ‘60 minuten’. De toon was krijgszuchtig.

„Twee uur geleden is de Koude Oorlog begonnen”, zei presentator Jevgeni Popov. „Ook nu is niemand geïnteresseerd in de waarheid, vulde collega Olga Skabejeva aan. „Het enige doel is Rusland te vernietigen.”

Zondag – dag twee van Popovs Koude Oorlog – miezert het in Moskou, maar op het terrein van de VDNCh trotseren vele honderden Moskovieten de natte sneeuw.

De VDNCh-tentoonstelling verrees in de jaren vijftig, om de verworvenheden van de Sovjetlandbouw te tonen. Na decennia van verwaarlozing wordt het park in ere hersteld, en blinkt het bladgoud op de hamers en sikkels.

Paviljoen 26 toont de prestaties van de Russische wetenschap en technologie. Pronkstuk van de collectie is een levensgrote kopie van de eerste Russische atoombom: de RDS-1. De afkorting staat voor Reaktivny Dvigatel Spetsialny (Speciale reactiemotor), maar volgens de geleerden die dag en nacht aan de bom werkten, betekenden de letters iets anders: Rossia delajet sama – Rusland doet het zelf. Dat is ook de titel van deze expositie.

Het zijn heel gewone Russen die hier een kijkje komen nemen. Veel zin om ‘over politiek’ te praten hebben ze niet. Maar iedereen is bezorgd over gevolgen van het opzeggen van het INF-verdrag.

Maria Penkova en Olga Boedenkova praten van opwinding door elkaar heen.

„We maken ons zorgen”, zegt Maria. „Dat dit kan leiden tot een of ander gewapend conflict ...”

„We zijn bezorgd over de toekomst van onze kinderen”, valt Olga haar in de rede.

Een nieuwe wapenwedloop?

Jelizaveta Zajtova trekt een vies gezicht. „Die is allang aan de gang!”

Veel bezoekers geven de Amerikanen de schuld. „Ze willen waarschijnlijk weer ergens wat opblazen”, zegt Maksim Beljakov. Dan beginnen de sirenes opnieuw te huilen. „Of ergens invloed uitoefenen”, zegt Beljakov, als de zoveelste explosie is verstomd.

Dmitri Jakovlev, de vader van de tweejarige Michaïl, drukt zich diplomatieker uit, maar ook voor hem is het duidelijk dat de Amerikanen „zonder overleg” uit het verdrag zijn gestapt. Hij zoekt naar zijn woorden: „Het verdrag was erop gericht de arsenalen in te perken. Wat het doel is van het opzeggen er van is nog niet duidelijk.”

Een nieuwe wapenwedloop moet koste wat het kost worden voorkomen, vindt Jakovlev. „We staan voor belangrijker opgaven dan het maken van wapens om ons zelf en alles wat leeft uit te roeien.”

Lees ook: Discussie over kernwapens is weer terug

Dmitri Slobodanjoek kijkt somber. „Hier kan niets goeds van komen.” Hij is niet bang voor een nieuwe wapenwedloop, of een kernoorlog. Slobodanjoek vreest iets anders: dat de verhoudingen tussen Rusland en de VS zozeer verzuren dat de grenzen voor gewone Russen weer op slot gaan, net zoals tijdens de eerste Koude Oorlog.

Wat moet er gebeuren? Slobodanjoek zucht. „Men moet tot bezinning komen.”

    • Steven Derix