Jaap Stam – leading in alles bij PEC

PEC Zwolle Sinds Jaap Stam trainer is van PEC Zwolle, won de club drie duels op rij. „Jongens die op sterven na dood waren knokken nu weer voor hun plek.”

Jaap Stam tijdens de wedstrijd tegen FC Utrecht die PEC Zwolle zondag met 4-3 won.
Jaap Stam tijdens de wedstrijd tegen FC Utrecht die PEC Zwolle zondag met 4-3 won. Foto VI Images

Ruim drie uur voor aftrap staat de televisie in het spelershome afgestemd op Fox Sports. John van ’t Schip legt in het praatprogramma De Tafel van Kees nog een keer uit hoe PEC Zwolle onder zijn hoede in een „neerwaartse spiraal” belandde.

Hij doet dat zonder vingerwijzen. Zo kennen ze hier in Zwolle de gentleman-trainer die in zijn eerste half jaar schitterend voetbal uit zijn ploeg haalde. Daarna liep alles fout bij de wereldburger die aan de IJssel was neergestreken – altijd zongebruind.

Tijdens de commercials op Fox draaien de stoelen in het spelershome weer om naar de boterhammen en de potjes kaarten. Tien minuten later komt Jaap Stam binnen, de nieuwe trainer – nooit zongebruind.

Zijn aanstelling in de winterstop was zo’n beetje de meest onvermijdelijke in de geschiedenis van het profvoetbal. Hij was vrij, PEC was vrij. Hij woont in de buurt, in een dorp bij Dalfsen. De enige plek op aarde waar hij zich niet bekeken voelt. „Overal waar ik kom ben ik meteen Jaap Stam”, zei hij ooit.

Hij kan op zijn fiets naar zijn werk – al doet hij dat niet. „Het gaat ook niet om dat thuiskomen-verhaal. Ik wil helemaal niet dat beeld van op de fiets naar werk. Dat is me te veel ‘kopje koffie’ en ‘de cirkel is rond’”, zegt hij na afloop van de wedstrijd tegen FC Utrecht.

Het was een potje middenmootvoetbal op zijn best. Twee keer valt het voor PEC tegen FC Utrecht via de video-arbiter de goede kant op. PEC knokt zich terug, FC Utrecht vervalt in chaos en wangedrag. Het ‘Stam-effect’ is compleet als aanvaller Mike van Duinen na de gelijkmaker uit een strafschop ook nog de 4-3 maakt. Drie zeges in drie duels in 2019, het kan niet op.

Trainerstaal

Stam spreekt na afloop in trainerstaal over „ruimtes benutten” en de 4-4-2 formatie van FC Utrecht die zijn middenveld voor lastige keuzes stelde. Over de 1-0 van FC Utrecht: „Je kunt met magneetjes schuiven wat je wil, maar als alles zich op volle snelheid afspeelt gaat het toch om keuzes die spelers maken.”

FC Utrecht-trainer Dick Advocaat zit naast hem, zijn coach toen Stam de top bestormde als mandekker bij PSV. Ze kennen elkaar al een kwart eeuw. Een verslaggever vraagt naar de rode kaart die FC Utrecht-speler Riechedly Bazoer na afloop nog kreeg, voor het duwen van de vierde official. Advocaat schampert: „Nou het zal wel pijn hebben gedaan.”

Of Stam dat misschien anders ziet? „Dan sla ik hem op zijn bek”, zegt Advocaat. Onder tafel knijpt hij Stam in het dijbeen. Alle rimpeltjes in Stams gezicht plooien van het lachen.

Simplistisch gesteld is dit nu zo’n zege waarin de onverzettelijkheid van Jaap Stam boven komt drijven. „Het is niet dat je spelers op ‘standje onverzettelijk’ het veld in stuurt en dat je dan wint”, zegt hij. „Maar het is mooi om een zekere mentale weerbaarheid terug te zien.”

Stam is terug, dat is duidelijk. „Jaap is echt leading in alles”, zegt Gert Peter de Gunst, die sinds 2012 assistent-trainer is bij PEC. „John was meer de manager van het geheel. Twee compleet andere persoonlijkheden.” De Gunst ziet nu weer „jongens die op sterven na dood waren onder de vorige trainer en nu weer vol voor hun plek knokken. Maar dan moet je ook een beetje mazzel hebben.”

Van ’t Schip was de greep op de groep kwijtgeraakt. Het gevoel werd bondig samengevat door aanvoerder Bram van Polen, die na de laatste – uiteraard verloren – wedstrijd van 2018 zei dat hij „helemaal klaar” was „met dit geile tyfusvoetbal”. Hij voelde zich, als aanvoerder, schuldig aan de val van Van ’t Schip.

Nu lacht de aanvoerder weer breeduit zoals op vele afbeeldingen in het stadion te zien is. Herinneringen aan betere tijden. Gelukzaligheid, zoals ook deze zondagmiddag waarop PEC drie keer scoort in een kwartier. „Dit is zo’n wedstrijd die vorig jaar met 5-1 verloren zou zijn gegaan”, zegt Van Polen. „Hij [Stam] zet de juiste mensen op de juiste plekken. Als je dan meteen van Feyenoord wint na de winterstop, zie je wat vertrouwen doet met een elftal.”

Uitstraling

Stam was als mandekker een voetballer bij wie uitstraling en functie samenvielen. Als trainer predikt hij aanvallend voetbal. Bij Reading, op het tweede niveau in Engeland, had hij een topseizoen met verzorgd offensief spel, tot veler verrassing. Over de grond dus, veelal. Het viel technisch directeur Gerard Nijkamp op hoe Stam zich tijdens het trainingskamp met PEC in Spanje vooral op de aanvallers richtte. „Jaap is van het creatieve voetbal, maar wel altijd binnen een structuur.”

Het heeft dan z’n voordelen dat hij Stam al kent, zegt Nijkamp. „Je hoeft elkaar niet te overtuigen en je kan elkaar de waarheid vertellen. Hij is natuurlijk heel duidelijk en eerlijk. Die twee hangen nauw met elkaar samen.” Nijkamp wilde al in 2013 dat Stam, destijds assistent onder Art Langeler, aan boord bleef. Maar Stam koos voor een duo-functie als assistent bij het eerste van Ajax en een rol in de jeugdopleiding.

Vijf jaar later was het binnen vier dagen rond met Stam. Maar er was, bezweert eenieder, geen plan B toen Van ’t Schip ontslagen werd. Want het wegsturen van trainers is niet des PEC’s. Jan Everse was de laatste die vroegtijdig vertrok, tien jaar geleden na een incident dat niets met voetbal te maken had.

De lijntjes zijn kort met Stam. De Zwolse hoofdtribune draagt de naam van zijn zaakwaarnemer, Henk Timmer. Zijn andere zaakwaarnemer, Timmers compagnon Henk van Ginkel, woont in de stad. Om en rond PEC benadrukken ze dat Stams terugkeer naar Zwolle gespeend is van romantiek en vals verloren-zoon sentiment. „Het is geen liefdadigheid”, zegt Van Ginkel. „Hoe je het ook wendt of keert: Jaap Stam is wel een A-merk.”

Ofwel: hij stapt niet in bij een ambitieloze grijze muis. En dan heeft Stam een goede aan voorzitter Adriaan Visser. Visser, ook uit Dalfsen, nam Stam mee in zijn eigen visie op de toekomst van PEC Zwolle. Het was de zondag na de woensdag waarop Van ’t Schip ontslagen was, kerst was aanstaande. Visser vertelde over de aandelenverkoop die deze zomer al ruim vijf miljoen euro moet opbrengen van regionale sponsoren. Op termijn, met buitenlandse deelnemingen, wil de club zelfs 20 miljoen ophalen.

In maart moet duidelijk zijn of PEC – momenteel op de tiende plaats in de eredivisie – zich uit de zorgen heeft gespeeld. Anders gaat het plan in de ijskast. Of er bij PEC komende zomer een nieuw, voorheen onbetaalbaar soort speler voor de club beschikbaar komt met het nieuwe geld? „Dat weet ik niet” , zegt Stam. „Het is heel simpel: voor mij is het belangrijk dat er spelers komen die ik wil.”

    • Bart Hinke