Feyenoord en de kroniek van een aangekondigde nederlaag

Eredivisie De euforie na de zege op Ajax heeft Feyenoord het zicht op de realiteit doen verliezen. Wat volgde was een afgang tegen Excelsior.

Vreugde bij de spelers van Excelsior, terwijl Feyenoorder Robin van Persie afdruipt.
Vreugde bij de spelers van Excelsior, terwijl Feyenoorder Robin van Persie afdruipt. Foto Tom Bode Mulitmedia/VI-Images

Jens Toornstra, zeven dagen eerder uitblinker in de Klassieker tegen Ajax (6-2), verwoordde het zondag zo na de 2-1 nederlaag bij Excelsior: „Wij wilden hier heel erg voor waken. Maar nu staan we hier.”

„Het is een hele andere wedstrijd.”

„Ik denk dat we vooral naar onszelf moeten kijken.”

„We hebben gewoon niet gebracht wat we vorige week wel deden, qua werklust, meters, intensiteit. Daar kun je verschillende oorzaken voor bedenken, maar het is een feit dat het zo is. Dat sluipt er tijdens zo’n wedstrijd in.”

„De wisselvalligheid moet eruit, dat blijkt moeilijker dan we denken.”

„Als ik naar mezelf kijk, zie ik ook dat ik niet zo speel als vorige week.”

Het was een kroniek van een aangekondigde sof, deze nederlaag bij Excelsior. De ontlading in de dagen na de overwinning op Ajax heeft, anders kan het niet verklaard worden, het zicht op de realiteit vertroebeld bij Feyenoord.

De faalcultuur zit, blijkbaar, diep verankerd in de club. Grote overwinningen worden zo intens bejubeld en de ontlading is zo groot, dat een bepaalde mate van verslapping intreedt bij de spelers.

Het is de geschiedenis die zich herhaalt, keer op keer.

Terug naar 2015, in het eerste seizoen onder coach Giovanni van Bronckhorst. In de derde ronde van de KNVB-beker wordt Ajax in de laatste minuut verslagen. Toen „stonden de mensen hier op de tafel”, zei Dirk Kuijt later. Enkele dagen erop werd verloren bij ADO Den Haag.

Terug naar mei 2017. Na een zege bij Vitesse wordt het aankomende landskampioenschap al gevierd. Er moet alleen nog gewonnen worden bij Excelsior. Feyenoord verliest, met 3-0.

Dit seizoen gaat het in dat opzicht drie keer mis. Een zege op PSV na strafschoppen in het duel om de Johan Cruijff Schaal, vier dagen later gevolgd door het demasqué tegen het Slowaakse Trencin (4-0). In december: een competitiezege op PSV, twee weken later gevolgd door een thuisnederlaag tegen Fortuna Sittard. En nu dit.

Structureel fatalisme

Geconcludeerd kan worden dat Feyenoord na bijna vier jaar Van Bronckhorst, op drie hoofdprijzen na, in brede zin geen stap verder is als club. Het is de vraag of dat aan hem ligt. Van Bronckhorst, oud-speler van Arsenal en Barcelona, was juist degene – samen met Kuijt – die de gebrekkige topsportcultuur wist te doorbreken.

De club lijkt te lijden aan structureel fatalisme. „Wat vorige week gebeurd is, is klaar”, zei Van Bronckhorst bij de NOS. „Vandaag moesten we er weer staan.”

Maar ze stonden er niet. „Het is heel simpel: het is de mindset”, zegt Adrie Poldervaart, coach van Excelsior. „Hoe zij hier komen. Heel de week was het euforie. In elk programma ging het erover.”

Het is ook de magie – of het ontbreken daarvan – van Woudestein. Kleinste stadion van de eredivisie, geen sfeer, en kunstgras – wat Feyenoord niet ligt. De talentvolle Excelsior-spelmaker Jerdy Schouten zei het zo: „Je moet het toch maar laten zien in het Van Donge & De Roo Stadion.”

Excelsior is gretiger, feller, bleef gaan, ook na de 0-1 van Robin van Persie. „Misschien dachten ze, joh, we gaan hier even de brug over, spelen negentig minuten en we halen drie punten op”, zegt Robin van der Meer. De linksback, die in de negentigste minuut inviel, schoot bij zijn eerste balcontact schitterend de 2-1 binnen. „Wij dachten juist: wij kunnen de club pakken die met 6-2 van Ajax wint.”

De gemakzucht was het meest zichtbaar bij Feyenoord-middenvelder Tonny Vilhena (24). Een bedroevend optreden, met zinloze schoten van afstand. Hoe hij kort voor tijd half het duel ingaat met Mounir El Hamdaoui, die daarop de assist levert: het zei alles over de wankelmoedigheid van dit elftal. Een ploeg die af en toe piekt – maar vaker verzaakt.