Brandwerende dakisolatie in de stal? Dat is te duur

Stalbranden En weer een stalbrand. Ditmaal in Biezenmortel. 2500 varkens kwamen om. Het lukt de sector en het rijk al jaren niet om tot een goede aanpak te komen.

Bij een boerderij in Werkhoven is in november 2018 voor de derde keer in korte tijd brand uitgebroken. De loods was niet meer te redden. De koeien die in de stal stonden zijn omgekomen.
Bij een boerderij in Werkhoven is in november 2018 voor de derde keer in korte tijd brand uitgebroken. De loods was niet meer te redden. De koeien die in de stal stonden zijn omgekomen. Foto Koen Laureij/ANP

Tel alle bekende cijfers bij elkaar op en je komt zo aan de twee miljoen. Twee miljoen koeien, varkens en kippen – vooral kippen – zijn sinds 2005 levend verbrand bij Nederlandse stalbranden.

Vrijdagavond kwamen daar nog eens 2.500 bij. In het Brabantse dorp Biezenmortel, tussen Tilburg en Den Bosch, vlogen er drie varkensstallen in brand. Een vierde stal brandde niet af. Volgens de gemeente Haaren, waar Biezenmortel toe behoort, overleefden hierdoor vijfhonderd varkens de brand.

Lees ook: Brand in varkensstal Biezenmortel kost 2.500 varkens het leven

De enorme brand zorgde voor „heftige” rookontwikkeling, die door de mist en motregen ook laag bleef hangen, zo meldde de gemeente. Omwonenden kregen – via het overheidsalarm NL-Alert – het advies om ramen en deuren te sluiten. Volgens het Brabants Dagblad was de geur van verbrand plastic tot in Breda en Tilburg te ruiken. Toen de massaal uitgerukte brandweer ter plaatse was, kon ze alleen nog het overslaan van de brand naar de vierde stal voorkomen. Over een oorzaak is nog niets bekend.

Regeerakkoord

Branden in veestallen zijn al jarenlang een probleem. Het terugdringen ervan kwam zelfs in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III terecht. De sector stelde sinds 2005 samen met het Rijk twee actieplannen op om de kans op branden te verminderen. Overigens zonder indrukwekkende resultaten, zoals het inmiddels derde actieplan van afgelopen zomer toegeeft: „De inspanningen van de afgelopen jaren hebben nog niet geleid tot minder stalbranden en dierlijke slachtoffers”.

In 2014 werden de eisen voor nieuwe stallen opgeschroefd– zo moesten technische ruimten brandwerend worden gebouwd, en de stallen met brandwerend materiaal. Ook verzekeraars stellen hogere eisen bij die nieuwbouwprojecten – bijvoorbeeld als het gaat om de keuring van elektrische installaties.

Het probleem is dat oude stallen, waar de nieuwe regels niet voor gelden, blijven afbranden. En oude stallen zijn er heel veel. In 2014, toen de nieuwe regels ingingen, waren er 53.656 koeienstallen, 18.756 varkensstallen en 4.691 pluimveestallen. Het brandveiliger maken kost vaak veel geld, dat veehouders vaak niet hebben, of niet willen investeren.

Broei in het hooi

Branden ontstaan door bijvoorbeeld blikseminslag, werkzaamheden zoals lassen of slijpen, broei in het hooi of brandstichting. Maar het vaakst ontstaan branden door problemen met elektrische installaties. In de zomer van 2017 verbrandden er in Nederweert bijvoorbeeld 76.000 kippen levend toen er kortsluiting ontstond in een machine die hun voer verdeelt. De brand verspreidde zich snel via een lopende band in de schuren.

Als er eenmaal een brand ontstaat, grijpt hij vaak razendsnel om zich heen. Branden worden vaak te laat opgemerkt. „Er zijn nog steeds geen goed functionerende branddetectiesystemen voor de dierverblijven”, aldus een evaluatie van het Actieplan Stalbranden door onderzoekers van Wageningen Universiteit & Research. Als er al rookmelders zijn, zijn die binnen enkele weken door stof en de ammoniak in de mest zo aangetast dat ze niet meer werken. Dat is een van de redenen dat het plaatsen van sprinklerinstallaties in de sector niet als nuttig wordt gezien: zonder snelle branddetectie kunnen die immers niet vlot genoeg aanslaan, denkt men. Een ander bezwaar zijn de hoge kosten.

Hoewel dierenwelzijnsorganisaties hierom vragen, heeft meer aandacht voor detectie volgens de brandweer, gemeenten en verzekeraars die voor de evaluatie werden ondervraagd geen zin. „Gecontroleerd laten uitbranden en het voorkómen van overslag naar belendingen [is] voor de brandweer vaak de enige optie, de dieren zijn als gevolg van rookontwikkeling en giftige dampen al snel niet meer te redden.” Zelf ontsnappen kunnen de dieren immers niet.

De conclusie van de ondervraagden: „Om dierenleed te beperken, dienen niet meer te redden dieren tijdens een stalbrand zo snel mogelijk te worden gedood.” Maar, schrijven ze erbij: „Massale euthanasie tijdens stalbrand kan op maatschappelijke weerstand stuiten.”

Om dierenleed te beperken, dienen niet meer te redden dieren tijdens een stalbrand zo snel mogelijk te worden gedood.

Te duur

Nieuwe plannen richten zich vooral op het veiliger maken van de bestaande stallen. Alle stallen moeten voor 1 januari 2020 een elektrakeuring krijgen. Naar sprinklerinstallaties wordt nog verder onderzoek gedaan. Het aanbrengen van brandwerender dakisolatie in stallen van meer dan vijf jaar oud wordt niet verplicht, liet de verantwoordelijke minister Carola Schouten (ChristenUnie, Landbouw) twee weken geleden in een brief aan de Tweede Kamer weten. Dat is te duur voor de veehouderijen.

Te mager, vinden dierenwelzijnsorganisaties en sommige oppositiepartijen. De SP wil bijvoorbeeld dat oude stallen wél verplicht aan moderne brandveiligheidseisen moeten voldoen, al krijgen ze daarvoor de tijd, tot 2024. Maar voor zijn plan is geen Kamermeerderheid, zo twitterde SP-Kamerlid Frank Futselaar vrijdag.

Terwijl de druk op het aanpassen van oude stallen toeneemt, schetsten Wageningse onderzoekers ook de risico’s van nieuwe stallen. Die zijn wel brandveiliger, maar de dierenverblijven worden steeds groter, en worden vaak ook dicht tegen elkaar aangebouwd, waardoor een brand zich razendsnel kan verspreiden. Door de toenemende automatisering zijn er meer elektrische systemen die problemen kunnen opleveren, en strengere milieueisen kunnen er juist toe leiden dat de binnenlucht in stallen vochtiger wordt, met meer ammoniak. „Een extra risico voor de corrosie van elektrische installaties.”

En als die megastallen in brand vliegen, zal „het aantal dieren dat per incident omkomt sterk kunnen toenemen”.