Opinie

Wijkteams voorkomen dat mensen zich een monster voelen

Zorgkosten Wijkteams worden ondergewaardeerd en moeten behouden blijven, betogen en .

Foto Roos Koole

Sociale wijkteams maken de zorg duurder, becijferde het CPB in januari. Gemeenten met wijkteams verwijzen mensen vaker door naar duurdere hulp dan gemeenten zonder wijkteams. Een tegenvaller voor de regering, die hoopte met de wijkteams op zorgkosten te bezuinigen. Een tegenvaller bovendien voor gemeenten, die sinds 2015 een groot deel van de langdurige zorg moeten uitvoeren. Gemeenten kregen deze taak van het rijk met een budgetkorting van gemiddeld 25 procent, met als argument dat zij door het inzetten van wijkteams juist kosten konden besparen.

Het CPB oppert dat gemeenten alsnog kosten kunnen reduceren door wijkteamleden die voor zorgaanbieders werken, zelf in dienst te nemen. Nu heeft de zorgaanbieder financieel belang bij doorverwijzingen; dat stimuleert de zuinigheid niet.

Goedkopere zorg was echter niet de enige belofte van de sociale wijkteams. Ze zouden ook maatwerk leveren, en daarmee betere kwaliteit van zorg bieden. Wijkteams moeten mensen doorverwijzen naar hun ‘netwerk’, maar onderzoek van onder meer de Universiteit van Amsterdam toont aan dat voor probleemgevallen vaak meer professionele hulp nodig is. Bovendien constateerde onderzoeksbureau Movisie in februari 2018 dat veel wijkteams te maken hebben met ‘zware casuïstiek en multiproblematiek’. Ons eigen onderzoek wijst uit dat mensen met multiproblematiek – combinaties van bijvoorbeeld schulden, psychiatrische- en gezondheidsproblematiek – vaak de weg kwijtraken in de hulpverlening. Zij hebben recht op hulp, maar lopen vaak vast in de krochten van de bureaucratie. Zonder huis geen paspoort, zonder paspoort geen uitkering, zonder uitkering geen kapper of nette schoenen, dus geen sollicitatiegesprek, enzovoorts. Door schaamte en toenemend wantrouwen zonderen zij zich steeds verder af.

Wijkteams kunnen zulke mensen helpen de weg naar bovengenoemde voorzieningen te vinden. Bovendien kunnen ze hen helpen om (zelf)vertrouwen te herstellen en het leven weer ter hand te nemen.

Lees ook: waarom wijkteams de zorg duurder maken

Mensen met multiproblematiek ervaren vier varianten van waardigheidsschending: ze ervaren vaak leegte, of voelen zich behandeld als voorwerp, als kind of als monster. Leegte ervaren mensen als hun behoefte aan hulp niet wordt beantwoord. Door de ervaring van leegte kunnen mensen zich terugtrekken, waardoor het voor hulpverleners nog moeilijker wordt ze te bereiken. Door de bureaucratie voelen mensen met multiproblematiek zich vaak als voorwerp behandeld. Sommige hulpverleners of goedbedoelende medeburgers behandelen ze als een kind dat de les moet worden gelezen. Ten vierde kunnen mensen zich als monster behandeld voelen: rare engerds met wie andere mensen geen gesprek durven voeren.

Als wijkteams mensen met multiproblematiek beter weten te bereiken is dat goed nieuws. En als ze daarmee meer mensen doorverwijzen is dat wenselijk, stelt ook het CPB. Erik Dannenberg, de voorzitter van Divosa, een bureau voor gemeentelijke directeuren in het sociaal domein, stelt zelfs dat wijkteams met hun tijdige doorverwijzingen duurdere zorg op latere termijn kunnen voorkomen.

Voor antwoord op de vraag of de wijkteams een succes zijn, is een ‘volledige kosten-baten analyse’ nodig. Ons onderzoek geeft aan dat het daarbij niet alleen om financiële kosten en baten moet gaan, maar ook om kosten en baten in termen van menselijke waardigheid: hoe ervaringen van leegte, voorwerp, kind en monster te voorkomen en te bestrijden. Op dat vlak valt nog een wereld te winnen, en juist daar leveren sociale wijkteams een grote bijdrage. De samenleving zou haar wijkteams moeten koesteren. En een kosten-batenonderzoek zou ook over waardigheid moeten gaan.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.