De Saoedische ‘shocktherapie’ is plots voorbij

Anti-corruptiecampagne In de strijd tegen corruptie zette Saoedi-Arabië een deel van de elite maanden vast in een hotel. Investeerders vonden het maar niks.

Prins Alwaleed bin Talal, één van de gearresteerde superrijken.
Prins Alwaleed bin Talal, één van de gearresteerde superrijken. Foto Guy Martin/Bloomberg

Even plotseling als zij in november 2017 begon is de geruchtmakende Saoedische campagne tegen corruptie woensdag afgesloten. De commissie, die op last van kroonprins Mohammed bin Salman tientallen schatrijke prinsen en zakenlui maandenlang gevangen liet zetten in het luxe Ritz-Carlton hotel in Riad, oordeelde dat het welletjes was. In totaal heeft de campagne de schatkist volgens officiële gegevens 106,6 miljard dollar opgeleverd. 381 mensen werden vastgehouden en verhoord.

Analisten menen dat de werkelijke reden dat de machtige 33-jarige kroonprins dit hoofdstuk graag afsluit is dat veel buitenlandse investeerders ertegen aanhikten. Zij waren niet onder de indruk van een campagne waar rechtbanken maar zijdelings aan te pas kwamen en die naar willekeur riekte. Zo dreigde Vision 2030, het ambitieuze moderniseringsprogramma om Saoedi-Arabië minder afhankelijk van olie te maken, al in een vroeg stadium te stranden. Zonder buitenlandse investeerders geen NEOM, de futuristische stad aan de Rode Zee van 500 miljard dollar die de kroonprins wil laten bouwen.

MbS, zoals de kroonprins vaak wordt genoemd, overrompelde vriend en vijand in 2017 met zijn offensief tegen corruptie. Die was wijdverbreid en slokte jaarlijks zo’n tien procent van het overheidsbudget op. Alleen een ‘shocktherapie’ was hiertegen volgens MbS een probaat middel. Vooral Saoedische jongeren, de meerderheid van de Saoedische bevolking, juichten het initiatief toe. Eindelijk iemand die de corrupte elite een lesje leert, oordeelden zij.

Maar critici wezen erop dat de kroonprins vooral (potentiële) politieke tegenstanders aanpakte om zo zijn eigen positie te versterken. Prins Miteb, chef van de machtige Nationale Garde, werd bijvoorbeeld opgepakt. Pas na betaling van ruim een miljard dollar mocht hij het Ritz-Carlton hotel verlaten.

Volgens critici was de kroonprins vooral bezig zijn eigen positie te versterken

Een andere superrijke die werd opgesloten was de flamboyante prins Alwaleed bin Talal, wiens zakenimperium op een waarde van zeker 18 miljard dollar werd geschat. Op het moment van zijn arrestatie was hij bezig in de Saoedische stad Jeddah een wolkenkrabber op te laten trekken van ruim een kilometer hoog. Het gebouw moest het grootste ter wereld worden. Na een deal met de overheid waarvan de details niet bekend zijn, kwam ook hij weer op vrije voeten.

Hoewel de campagne onder de bevolking populair was, wekte die bij veel buitenlandse investeerders eerder onrust. Als de elite van het land zo gevangen kon worden gezet, zou dat ook hen of hun medewerkers kunnen overkomen. Toen het Saoedische regime – vermoedelijk wederom op last van MbS – afgelopen herfst de journalist Jamal Khashoggi bij een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanbul liet vermoorden, slonk hun vertrouwen verder. Bij een investeringsconferentie in hetzelfde Ritz Carlton-hotel eind vorig jaar zegden veel ministers en topmensen uit het bedrijfsleven af. Daarom gooit MbS nu het roer alsnog om.