Opinie

Rijk, betaal ook mee aan musea voor moderne kunst

Moderne kunstmusea Het is niet uit te leggen waarom het Rijk wel meebetaalt aan het Rijksmuseum en niet aan het Stedelijk Museum, betoogt

Museum Boijmans van Beuningen Foto ANP
Museum Boijmans van Beuningen Foto ANP

Op 19 december is de Rotterdamse gemeenteraad akkoord gegaan met een noodzakelijke renovatie van Museum Boijmans van Beuningen. Kosten voor de gemeente: 223,5 miljoen euro. Ruim tien jaar eerder besloot de gemeente Amsterdam, met aanzienlijk meer tumult, 135 miljoen euro uit te trekken voor de renovatie van het Stedelijk Museum.

Het zijn enorme bedragen – vooral als je ze afzet tegen wat de gemeenten Amsterdam en Rotterdam jaarlijks als regulier budget aan de kunsten te besteden hebben, respectievelijk 87 en 81 miljoen euro. Met dat geld worden nagenoeg de hele productie van de kunsten, het erfgoed en de bibliotheken in die steden gefinancierd. De noodzakelijke verbouwingen van Boijmans en Stedelijk nemen dus in één keer twee à drie maal het ganse jaarbudget van deze gemeenten voor hun rekening.

Vergt dit niet een beetje veel van de gemeentelijke financiën, zeker als we weten dat Amsterdam en Rotterdam per hoofd van de bevolking toch al het meest aan de kunsten besteden? Bovendien, is financiering van dergelijke grote bouwprojecten niet ook een taak van het Rijk? Zoals de Amsterdamse Zuidas en de Rotterdamse plannen voor een nieuwe Maasbrug ook rijkelijk (miljarden) door het Rijk worden medegefinancierd, omdat het relevante nationale infrastructurele projecten zijn.

Historisch gegroeid

Er is meer aan de hand. Als het om financiering door het Rijk gaat, is het collectiegebied moderne en hedendaagse kunst zwaar onderbedeeld. Het Rijk draagt zorg voor slechts twee moderne kunstmusea: het Kröller Muller en het Rijksmuseum Twente, waarbij, met alle respect, alleen de eerste serieus meetelt. Musea als het Stedelijk Museum, Boijmans van Beuningen, Gemeentemuseum, Groninger Museum, Van Abbemuseum, Bonnefanten moeten zich tot de gemeenten wenden om hun exploitatie rond te krijgen, terwijl het Rijksmuseum, Openluchtmuseum, Naturalis, maar ook het kleine Huis Doorn en het Afrika Museum door het Rijk worden gefinancierd. Daar is geen logische verklaring voor, dat is historisch zo gegroeid.

Het ligt voor de hand dat het Rijk de musea financiert die op hun collectiegebied de belangrijkste zijn. Deels is dat ook het geval: Naturalis is qua collectie het belangrijkste natuurhistorisch museum van het land, het Rijksmuseum Volkenkunde het belangrijkste volkenkundige museum, het Scheepvaartmuseum het belangrijkste maritieme museum en het Rijksmuseum het belangrijkste kunsthistorische museum. Dit zijn allemaal ‘moedermusea’; musea die op het gebied van collectie, ontsluiting, wetenschap, kennis en conserveren de hegemonie hebben – en in die zin terecht door de rijksoverheid worden gefinancierd.

Eén collectiegebied vormt daarop een uitzondering: de moderne - en contemporaine kunst. Door een historisch toeval overheerst daar de gemeentelijke financiering – en die is veelal ontoereikend, zeker gezien de sterk gestegen prijzen van moderne kunst. De gemeenten zijn amper in staat de reguliere exploitatie van ‘hun’ musea te financieren, laat staan de verbouwing, nieuwbouw of belangrijke aankopen.

Merkwaardige consequenties

Het stelsel van gemeentelijke - versus rijksfinanciering heeft soms merkwaardige consequenties. De verbouwing van het Rijksmuseum (375 miljoen euro) heeft de gemeente Amsterdam nul euro gekost, terwijl die van het Stedelijk Museum volledig bij diezelfde gemeente lag.

Natuurlijk moet het Rijk óók de belangrijkste moderne kunstmusea financieren. Daarom moet de rijksoverheid het financieringsstelsel ‘re-shuffelen’. En ja, het anders verdelen van verantwoordelijkheden tussen overheden is altijd lastig en geeft altijd ‘gedoe’. Maar er is alle reden toe.

En als we dan toch bezig zijn: voor zover de koninklijke collecties particulier bezit blijken te zijn, breng dan ook de financiering van Paleis Het Loo (nu een volledig rjjksgefinancierd museum) in koninklijke handen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.