Kan fonkelend witte sneeuw migraine opwekken?

Durf te vragen Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag over migraine door felwit licht.

Illustratie Rik van Schagen

Onlangs viel de eerste sneeuw en half Nederland kwam krakend tot stilstand. Sneeuw is een last voor het spoor, het wegverkeer en mensen die slecht ter been zijn – maar hoe zit het met migrainepatiënten? Kan verblindend witte fonkelsneeuw een migraineaanval opwekken?

In Nederland heeft een op de vier vrouwen en een op de dertien mannen gemiddeld een tot twee migraineaanvallen per maand. Migraine treedt op in een wisselwerking tussen bepaalde zenuwen en bloedvaten in de hersenen. Hormonale schommelingen spelen een rol, evenals neurotransmitters zoals serotonine.

Maar wat lokt een aanval uit? Dat is niet goed bekend. Waarschijnlijk is dat deels erfelijk bepaald en verschillend per persoon. Bij veel vrouwen speelt de maandelijkse hormooncyclus een rol. „Veel mensen denken dat stress of bepaalde voeding, zoals chocolade en kaas, uitlokkers zijn van een migraineaanval”, zegt Michel Ferrari, hoogleraar neurologie aan de Universiteit Leiden. Hij kreeg in 2009 de Spinozapremie voor zijn migraineonderzoek „Het blijkt echter het omgekeerde te zijn. Veel patiënten gaan zich door veranderingen in de hersenen, in de twee tot 48 uur voorafgaand aan een aanval, gestresst voelen of krijgen trek in bepaald voedsel. Ze gaan dan bijvoorbeeld chocolade eten, waarna een aanval optreedt – maar die was ook opgetreden zonder de chocolade.”

Kan fel licht een trigger zijn? Veel websites zeggen van wel. De site van Hoofdpijnnet en de Migraine Stichting houdt het erop dat „we weten dat migrainepatiënten (over)gevoelig kunnen zijn voor bepaalde prikkels, en dat het per patiënt kan verschillen welke prikkels dit zijn”.

Moe, dorst, trek en dan...

Een kleine studie in het tijdschrift European Neurology (2013) beschrijft zestien patiënten die migraine kregen na blootstelling aan fel zonlicht. Maar een reactie in datzelfde tijdschrift (2014) nuanceert dat: „In mijn persoonlijke ervaring als neuroloog en migrainepatiënt is de context belangrijker dan de trigger zelf”, schrijft de Amerikaanse arts N.K. Sethi. „De kans dat fel licht bij mij een migraineaanval uitlokt, is groter als ik moe ben, dorst heb, niet heb ontbeten of de avond ervooreen glas wijn heb gedronken. Hij concludeert: „Een migraineaanval treedt pas op als er een ‘perfecte storm’ aan het broeien is geweest, waarbij allerlei interne en externe factoren precies moeten samenvallen. Zonlicht kan slechts de laatste trigger zijn in een hele cascade.”

Ferrari kent geen link tussen migraine en verblindend witte sneeuw. Wel weet hij dat mensen een migraineaanval kunnen krijgen vlak voordat het gaat sneeuwen. „Sommige migrainepatiënten blijken gevoelig te zijn voor snelle weersveranderingen”, zegt Ferrari, „met name acute daling in luchtdruk vlak voor een storm, en droge hete ioniserende winden zoals de chinook in Canada en de sirocco in de Sahara. Ik geloof dat hetzelfde geldt voor de mistral in het Rhônedal, maar die is koud en vooral heel hard. Bij dit soort winden krijgen veel patiënten een aanval.”

Storm, onweer en dan...

De link tussen sneeuw en migraine zit hem volgens Ferrari dus hooguit in de plotselinge verandering in luchtdruk die aan de sneeuwval voorafgaat. „Sommige patiënten krijgen steevast een aanval vlak voor een storm of onweer”, zegt Ferrari. „Ooit vertelde een jongetje mij eens tijdens een voordracht voor scholieren dat zijn moeder wel een weermannetje leek”, zegt Ferrari. „Telkens als er onweer aankwam, kreeg zij vlak tevoren een migraine-aanval.”

Hoe we dit fysiologisch moeten verklaren is nog onduidelijk, zegt Ferrari. „Als ik meer tijd had zou ik er eigenlijk wat dieper in moeten duiken, want het is natuurlijk wel heel interessant en een potentieel belangrijke observatie.”

Een heel ander verschijnsel, dat wel kan optreden in helwitte sneeuw, is sneeuwblindheid. Dat is een extreme overprikkeling van het netvlies die kan leiden tot pijnlijke, tranende ogen, tijdelijke blindheid en extreme hoofdpijn. Met migraine heeft dat niets te maken, benadrukt Ferrari. De symptomen zijn totaal anders. Voor wie het zekere voor het onzekere wil nemen – alpinist, poolreiziger of migrainepatiënt – is er een simpele voorzorg: een goede zonnebril.

Ook een vraag? durftevragen@nrc.n

    • Nienke Beintema