Investeerder Lampert is op zijn best in benarde situaties, en daar zit hij nu in

Profiel Eddie Lampert gold als een van de talentvolste beleggers van zijn generatie. De teloorgang van warenhuisketen Sears heeft hem beschadigd. Zijn belang is miljarden minder waard geworden. Maandag wordt een belangrijke dag.

Lampert begon zijn loopbaan medio jaren tachtig bij de zakenbank van Goldman Sachs, waar hij speculeerde op fusies en overnames.
Lampert begon zijn loopbaan medio jaren tachtig bij de zakenbank van Goldman Sachs, waar hij speculeerde op fusies en overnames. Foto Nigel Dickson

Eddie Lampert staat op het punt de deal van zijn leven te sluiten als hij in 2003 plotseling verdwijnt. Op weg naar zijn auto wordt de steenrijke Amerikaanse belegger op een vroege vrijdagochtend in januari in de parkeergarage onder zijn kantoor door gewapende mannen overvallen. Ze blinddoeken en boeien hem, nemen hem mee in een gehuurde terreinwagen en sluiten hem op in een kamer van een goedkoop motelletje, bijna honderd kilometer verderop.

Meer dan dertig uur zit Lampert dat weekeinde gevangen, door zijn gijzelnemers onder schot gehouden met een shotgun. Ze eisen 3 miljoen dollar losgeld, anders vermoorden ze hem. Lampert doet het viertal een beter aanbod: als ze hem vrijlaten krijgen ze 5 miljoen. Wanneer zijn belagers hem langs de snelweg achterlaten om het geld te halen, snelt Lampert naar het dichtstbijzijnde politiebureau. De miljoenen krijgen de overvallers nooit.

Zo uitgekookt als Lampert in die hotelkamer tegenover zijn gijzelnemers is, zo gewiekst is hij als zakenman ook. De 56-jarige investeerder is op zijn best in benarde situaties. Wanneer anderen de hoop al hebben opgegeven, ziet hij bij bedrijven nog de mogelijkheid om geld te verdienen. Zo ook bij de Amerikaanse warenhuisketen Sears, die sinds eind vorig jaar op de rand van een faillissement staat.

Deze maandag besluit de rechtbank in New York of Lampert die kans krijgt. De zakenman bracht twee weken geleden, na wekenlang intensief onderhandelen, een bod van 5,2 miljard dollar (4,5 miljard euro) uit op Sears. Tijdens de zitting moeten de schuldeisers van het warenhuis aangeven of ze dat bedrag voldoende vinden, waarna de rechter besluit of Sears wordt verkocht of wordt ontmanteld.

25 jaar

Voor Lampert staat er veel op het spel. Ooit gold de zakenman, die werd geboren in een klein dorp niet ver van New York, als een van de talentvolste beleggers van zijn generatie. Maar de teloorgang van Sears heeft ook Lampert beschadigd. Zijn belang in Sears, ongeveer tweederde van het totaal, is de laatste jaren vele miljarden minder waard geworden.

Lampert begint zijn loopbaan medio jaren tachtig bij de zakenbank van Goldman Sachs, waar hij speculeert op fusies en overnames. Hij is pas 25 jaar als hij daar vertrekt en, met kapitaal van een bevriende investeerder, het beleggingsfonds ESL opricht. Lampert toont zich een belegger voor de lange termijn, die goedkoop flink belangen koopt en zich daarna nadrukkelijk mengt met de strategie van het bedrijf.

Rond de millenniumwisseling koopt Lampert zich bijvoorbeeld in bij AutoZone en AutoNation, bedrijven die zich bezighouden met de verkoop van gebruikte auto’s en auto-onderdelen en die hij later met honderden miljoenen winst zal verkopen. En als kort daarna warenhuisketen Kmart failliet wordt verklaard, koopt hij – amper een week na zijn ontvoering – tegen een spotprijs een flink deel van de schuld op, waarna hij het bedrijf doorstart.

Zelden is Lampert volledig eigenaar, maar volgens critici gedraagt hij zich wel zo. Met zijn aanzienlijke belangen drukt hij stevig zijn stempel op bedrijven. Dikwijls vervangt hij de oude top door bestuurders die hem gunstig gezind zijn. En regelmatig laat hij een bedrijf op grote schaal aandelen inkopen. Dat drijft de koers op, maar maakt ook dat zijn belang in verhouding steeds groter wordt. „Hij beweegt zo obsessief in de richting die hij voor ogen heeft dat hij soms mensen onder de voet loopt”, zegt zijn voormalige geldschieter daarover in een profiel van Vanity Fair.

‘Nieuwe Warren Buffett’

De redding van Kmart, dan de op één na grootste winkelketen van de VS, gaat gepaard met harde ingrepen. Lampert sluit winkels, ontslaat personeel en versimpelt het productaanbod. Met effect: in één jaar tijd verdubbelt de brutowinst naar 900 miljoen dollar. Het is een prestatie die veel bewondering oplevert. In 2004 doopt zakentijdschrift Businessweek Lampert tot de „nieuwe Warren Buffett”.

Om écht toekomst te hebben zal Kmart echter op zoek moeten naar een sterke partner, meent Lampert. Schaalgrootte drukt immers de kosten. Nog geen twee jaar na de redding kondigt hij aan dat de warenhuisketen fuseert met Sears, een grote naam in de Amerikaanse winkelstraat, die in de jaren daarvoor lichtelijk in verval is geraakt. Het is een aandelenruil van 11 miljard dollar.

Na de fusie van Sears en Kmart haalt Lampert ongeveer hetzelfde trucje uit als bij zijn vorige bedrijven. Hij sluit verlieslijdende winkels, verkoopt dochterbedrijven en ontslaat personeel. Tegelijkertijd koopt Sears in vijftien jaar tijd voor zo’n 6 miljard dollar aan eigen aandelen in, waardoor het belang van Lampert en ESL verder oploopt.

Lampert in 2004 tijdens een persconferentie over de fusie tussen Kmart en en Sears. Foto Cale Merege/ Bloomberg

Maar wat bij Kmart wel lukte, lukt Lampert bij het fusiebedrijf niet. Mede door de financiële crisis en de opkomst van online winkelen blijft de omzet dalen. Op zoek naar winst voert de zakenman in tien jaar tijd de ene na de andere ingreep uit. Van de 4.000 winkels die Sears in 2009 had, zijn er op dit moment nog ongeveer 500 over. Van de 324.000 werknemers is bijna driekwart ontslagen.

Shakespeariaanse tragedie

Met zijn miljardenbod wil Lampert een groot deel van die overgebleven winkels behoeden voor sluiting, zegt hij. Tot grote ergernis van een grote groep schuldeisers van het bedrijf. In hun ogen is Lampert niet de grote redder, maar juist de man die de neergang van Sears heeft veroorzaakt – de verantwoordelijke voor dit „Shakespeariaanse tragedie”.

Volgens de schuldeisers, die een aanklacht hebben ingediend tegen Lampert en zijn fonds, heeft de zakenman nooit serieuze plannen gehad om Sears in leven te houden. De grote beloften die hij in de loop der jaren heeft gedaan zijn „op zijn best bedrieglijk, en in het ergste geval frauduleus”, vinden ze. Een woordvoerder van ESL ontkende die beschuldigingen.

Voor de rechter staat maandag overigens eerst een heel andere vraag centraal: wanneer levert Sears het meeste op – levend of dood? Pas daarna wordt duidelijk of het iconische Sears überhaupt nog toekomst heeft. Lampert zelf denkt van wel, zei hij vorig jaar in een zeldzaam interview met Vanity Fair. „Als ik dacht dat ik dit bedrijf niet zou kunnen transformeren, dan had ik wel een ander pad gekozen.”

    • Joost Pijpker