Het zonnepark kwam er nooit. Maar aan de grond werd goed verdiend

Reconstructie Seaports De akkers rond de Eemshaven zouden industriegebied worden. Door een afwachtend havenbedrijf kon een derde partij er miljoenen aan verdienen.

Foto Google Earth

Miljoenen betaalde het Nederlandse bedrijf Zonneperceel in 2017 voor een zompig stuk akkerland van 25 hectare, net achter de zeedijk in de Eemshaven. Powerfield, direct gelieerd aan Zonneperceel, zou er een zonnepark bouwen. Dat was althans de belofte aan particuliere, groene beleggers, van wie het geld voor de grondaankoop kwam.

Ruim anderhalf jaar later, in december 2018, werden de grond en aangrenzende akkers alweer verkocht aan havenbedrijf Groningen Seaports, dat in handen is van provincies en gemeenten. Met de akkers is in de tussentijd niets gebeurd. Wel heeft het zonnebedrijf de grond voor miljoenen meer kunnen verkopen, berichtten RTV Noord en Dagblad van het Noorden onlangs. Bij de koper, Groningen Seaports, en zijn aandeelhouders overheerst het gevoel dat 4,3 miljoen aan gemeenschapsgeld te veel is betaald.

Wat is er gebeurd?

Dit artikel gaat over grondspeculatie, geschonden vertrouwen en de „ongelukkige” rol van Harm Post, de man die het zeventien jaar voor het zeggen had bij Groningen Seaports en inmiddels betaald adviseur is van Powerfield.

Gewilde grond

Dat Groningen Seaports de grond moest kopen, staat niet ter discussie bij het havenbedrijf dat de Eemshaven en de haven van Delfzijl beheert. Zelfs tegen deze prijs. De akkers horen namelijk bij de Oostpolder, waar sinds 2016 de vlag wappert van Google. Het technologiebedrijf opende er een enorm datacenter. De uitgesproken ambitie van Groningen Seaports is uitbreiding ervan mogelijk te maken en datacenters van andere IT-bedrijven te trekken.

Al in 2012 hebben het havenbedrijf en zijn aandeelhouders die strategie geformuleerd. De locatie voldoet aan alles, met drie energiecentrales om de hoek en relatief goedkope industriegrond. Onder directeur Harm Post begint het havenbedrijf gesprekken met de vier boeren in het gebied, om hun grond te kopen.

Maar het havenbedrijf is dan pas net verzelfstandigd, en de gemeentelijke en provinciale aandeelhouders – beducht voor roekeloze expansie – stellen een voorwaarde: grond aankopen mag pas zodra een IT-bedrijf is gevonden dat de grond gaat exploiteren. „Overheden wilden zekerheid over die gronden”, zegt Patrick Brouns, als gedeputeerde (CDA) bij Groningen Seaports betrokken.

In de jaren die volgen, zitten de directeuren van het havenbedrijf regelmatig bij de akkerbouwers aan tafel. Enkele malen neemt het havenbedrijf opties op percelen, terwijl het intussen met partijen als Google onderhandelt. 17 à 18 euro de vierkante meter biedt het havenbedrijf. Het is een prijs die past bij een industriegebied, bijna drie keer zo veel als voor gewoon akkerland in het noorden wordt neergelegd. Maar telkens als zo’n computerbedrijf zich terugtrekt of plannen uitstelt, gaat ook de koop van de grond niet door. Het levert het havenbedrijf zelfs een rechtszaak op met een van de boeren, na een conflict over zo’n koopafspraak.

In 2017 zijn er nog twee boeren over die hun grond niet aan het havenbedrijf hebben verkocht: de buren Pieter Ubbens en Albert Smit.

En dan komt Powerfield uit Dokkum langs.

Strategische samenwerking

Behalve datacenters, industrie en gas- en kolencentrales ontwikkelt Groningen Seaports nog een ambitie: groene energie. Daar hebben bedrijven die zich willen vestigen in de noordelijke havens straks behoefte aan, verwacht het Havenschap.

Op 22 mei 2017 zet het havenbedrijf een concrete stap. Het gaat een strategische samenwerking aan met Powerfield. Ten minste een jaar lang zullen de twee partijen de mogelijkheden onderzoeken om samen een zonnepark te ontwikkelen. Harm Post van het havenbedrijf, en financieel directeur Jean-Louis Bertholet van Powerfield zetten hun handtekening onder de samenwerkingsovereenkomst.

Diezelfde dag doet Bertholet nog iets anders. Bij een Groningse notaris tekent hij een document dat lijnrecht tegen de belangen van het Havenschap ingaat. Hij koopt, voor 17 euro de vierkante meter, de gronden van boer Ubbens. Het is een hoogst strategische aankoop in aanstaand industriegebied. Maar groene beleggers die via Zonneperceel in Powerfield investeren, lezen in de informatiebrochure dat het gaat om grond „voor een zonnepark” – ofschoon het bestemmingsplan er geen zonneparken toestaat.

Pas drie maanden later, ergens in september 2017, hoort de directie van het havenbedrijf bij toeval van de aankoop – een rentmeester vond de koopovereenkomst bij het kadaster. „Ze waren woest”, vertelt een woordvoerder.

„Ik baalde als een stekker” zegt Cas König, die in september 2017 is aangesteld als opvolger van Harm Post. „Dit was volledig in strijd met wat je van een strategische partner verwacht.”

Op vragen van NRC zegt Jean-Louis Bertholet (ook directeur van Zonneperceel) alleen dat „de gronden al zijn gekocht voordat de samenwerking werd getekend”. Bovendien wilden de boeren überhaupt „geen zaken doen” met het havenbedrijf, aldus Bertholet. Groningen Seaports brengt daar tegenin dat de contacten altijd goed waren. De boeren Ubbens en Smit wilden niet meewerken aan dit artikel.

In de herfst van 2017 zit Seaports klem. De net aangetreden directeur König beëindigt de samenwerking met Powerfield abrupt. Even later koopt Bertholet ook de akkers van Smit – zij het dat Bertholet nu handelt als directeur van zijn privé-bv Grond & Vastgoed Participatiemaatschappij.

Belangenverstrengeling

Bij Groningen Seaports leeft meer ongemak over Powerfield. Harm Post blijkt direct na zijn vertrek op 1 september 2017 aan de slag gegaan als betaald adviseur van Powerfield – officieel was hij zelfs die maand nog in dienst van het havenbedrijf. König, de aandeelhouders en de raad van commissarissen vrezen voor belangenverstrengeling.

Harm Post klinkt aan de telefoon niet verontwaardigd over de grondaankoop door Powerfield, terwijl het bedrijf met Seaports zou samenwerken. „Er is niets illegaals aan, en ik ben er ook niet verbolgen over.” Hij zegt dat hij niets wist van de aankoop van Ubbens’ grond door Zonneperceel. „Op dat moment was ik daar niet van op de hoogte.” Heeft hij overwogen zijn adviseurschap bij Powerfield neer te leggen toen hij hoorde van de grondaankoop? Nee, zegt hij.

Groningen Seaports geeft advocaat Theo de Jong van het Groningse kantoor HS26 de opdracht onderzoek te doen naar de rol van Post en mogelijke belangenverstrengeling. De advocaat kan daarvoor „geen aanwijzingen” vinden. Directielid Jannes Stokroos van het havenbedrijf, belast met grondaankopen, verzekerde De Jong dat Post „net zo verbaasd” was als de anderen.

Post wil de advocaat niet te woord staan. Schriftelijk meldt de ex-directeur hem dat hij op geen enkele manier betrokken was bij de „aankoop door Powerfield van de betrokken grondposities”, iets wat Jean-Louis Bertholet bevestigt. Volgens hem adviseert Post alleen „in strategische beleidskeuzes.”

50 procent meer

König noemt het adviseurschap van zijn voorganger „onhandig”. Ook advocaat De Jong kwalificeert dit als „ongelukkig”. Van juridische stappen tegen Powerfield – wegens schending van de samenwerkingsovereenkomst – ziet het havenbedrijf af.

Groningen Seaports zoekt een uitweg. Na overleg schrappen de aandeelhouders in oktober 2018 de voorwaarde dat grond niet bij voorbaat aangekocht mag worden. Op 3 december 2018 sluit het havenbedrijf een deal met Jean-Louis Bertholet. Het koopt de akkers van Smit en Ubbens. Kosten: 26,50 euro de vierkante meter. „We hadden liever minder betaald”, zegt directeur König.

Gedeputeerde Patrick Brouns vraagt zich achteraf wel af: waarom heeft het bestuur van Seaports niet eerder aan zijn aandeelhouders gevraagd of de beperkende voorwaarde van tafel kon? „Als ik als havenbedrijf gronden als strategisch had bestempeld, maar nog geen koper had, zou ik naar de aandeelhouders zijn gestapt”. Dat gesprek begon het havenbedrijf nooit. Post verklaart desgevraagd dat er in die jaren nog „onvoldoende commerciële druk op het terrein” lag.

Maar intussen heeft Seaports wel 50 procent meer betaald voor de grond in de Oostpolder dan Bertholet en Zonneperceel voor de akkers neerlegden. De aandeelhouders van het havenbedrijf stelden er vragen over, het havenbedrijf noemt de prijs „marktconform”. Volgens König ligt het bedrag „binnen de businesscase”. Dat blijkt volgens de directeur uit een vertrouwelijk onderzoek van DTZ Zadelhoff. Al in 2012 berekende deze vastgoedadviseur wat het havenbedrijf maximaal voor de gronden zou moeten betalen.

Was Post als directeur dus van die berekening op de hoogte? König bevestigt dat Post toegang had tot die kennis. „Maar Harm was meer van het ondertekenen van de documenten. Ik kan me niet voorstellen dat hij de getallen uit z’n hoofd kende.”