‘Het is juist mooi als dingen een beetje sentimenteel worden’

Ilvy Njiokiktjien over het thema van de maand februari: ‘Nederland heeft lief’.

Niek de Bruijn met zijn dochters Tess (r, 16) en Bregje (m, 13).
Niek de Bruijn met zijn dochters Tess (r, 16) en Bregje (m, 13). Ilvy Njiokiktjien

Reportages over dementerenden in verpleeghuizen, over ouderen die met hulp thuis kunnen blijven wonen, over moeders met hun pasgeboren baby’s, over hongersnood in Afrika, over asielzoekers die herenigd willen worden met hun gezin… Je kunt wel stellen dat Zilveren Camera-winnares, eerste Fotograaf des Vaderlands én jurylid van de NRC fotowedstrijd Ilvy Njiokiktjien het onderwerp ‘liefhebben’ hoog heeft zitten.

„Het gaat bij mijn foto’s vaak om verhalen op het randje van liefde, angst, kwetsbaarheid”, zegt Njiokiktjien. „Dat zijn ook dingen die mij in mijn eigen leven bezighouden, dus dat soort dingen fotografeer ik graag.” Kwetsbaarheid heeft volgens haar alles te maken met liefhebben. „En juist op het moment dat mensen kwetsbaar zijn, vind ik ze het meest interessant om te fotograferen. Dat is een kant die mensen niet vaak laten zien.”

Zonder moeder

Voor Het Blad bij NRC van deze maand maakte ze de reportage ‘Een moeder moeten missen’, over gezinnen waarvan de moeder is overleden. „Het intrigeerde me: hoe is het voor vaders om alleen met de kinderen achter te blijven?” Ze realiseerde zich meteen dat het lastig zou worden die gezinnen te vinden. „Hoe moest ik die vaders benaderen? ‘Hoi, ik ben Ilvy, ik heb gehoord dat je vrouw is overleden en daar wil graag een reportage over maken.’ Nee, dat vond ik niet fijn voelen.”

Ze plaatste ze een subtiele oproep op Facebook en de reacties volgden boven verwachting snel. „De vaders mailden stuk voor stuk dat de band met de kinderen zo veranderd was, dat ze veel closer waren geworden. Ze waren allemaal heel positief en enthousiast.” Van de vier gezinnen die ze vond, moest ze er op het laatste moment toch een vervangen. „Vader wilde wel, maar de kinderen hadden zich bedacht. Die ga ik dan niet zitten overhalen. Daar moet je uiteraard respect voor hebben.”

Instagram

Ze vond het best spannend om bij de mensen thuis langs te gaan. „Je stapt zomaar met je camera een gezinsleven binnen waar net overduidelijk iemand is weggevallen. Je ziet het aan alles, aan de fotolijstjes, aan de spullen in huis. Er heerst een heel intieme sfeer.” Maar niemand had er problemen mee, ook de kinderen niet. Al waren de reacties uiteenlopend. „Aan sommige kinderen merkte je echt dat ze weer even geconfronteerd werden met het overlijden van hun moeder. Maar uiteindelijk reageerden ze bijna allemaal met: ‘Komen we dan ook op Instagram?’

Ze vroeg de vaders ook om een brief aan hun overleden vrouw te schrijven. „Ik vond het mooi om het op die manier meer duiding te geven. Anders zou je misschien kunnen denken: dit is een foto van een gezin en de moeder is er even niet. In de brieven schemert heel veel liefde door. Van de vaders naar de kinderen, maar ook van de vader naar zijn overleden vrouw. Een moment van bezinning. Het maakt de vaders kwetsbaar – en de serie krachtiger.”

Verschillende settings

De reportage is in zwart-wit. „Dat was een praktische keus. Het zijn vier totaal verschillende gezinnen, met vier totaal verschillende settings. Dat werkt niet in kleur; dan had de serie te weinig eenheid gehad.” Geen moment heeft ze overwogen om de gezinnen geposeerd in beeld te brengen. „Ik zie mezelf niet als portretfotograaf. Ik vind het niet leuk en ik ben er niet goed in. Dus doe ik dat niet.”

Ze was ook niet bang dat het resultaat te sentimenteel zou worden. „Integendeel. Ik vind het juist mooi als dingen een beetje sentimenteel worden. Dat zijn de momenten met diepgang. Hoe meer sentiment er in een beeld zit, hoe echter het is.” Eerlijk gezegd had ze bij de gezinnen wellicht iets meer verdriet verwacht. „Misschien was dat eruit gekomen als ik er langer had rondgelopen. Maar daar was nu de sfeer helemaal niet naar. Er werd veel gelachen. Blijdschap is natuurlijk ook een sentiment.”

Tijd maakt het verschil

Het liefst had ze voor de reportage drie dagen bij elk gezin verbleven, maar dat was praktisch niet haalbaar. Niet voor de gezinnen, en niet voor de fotografe zelf. Njiokiktjien vertrok weer naar Zuid-Afrika, waar ze werkt aan een serie over de jeugd. Over kwetsbaarheid gesproken. Al meer dan tien jaar is ze ermee bezig. „Tijd is een belangrijke investering. Uiteindelijk levert het de mooiste verhalen op.”

Dat wil ze dan ook graag als advies meegeven aan degenen die het ‘Nederland heeft lief’-thema willen vastleggen, maar eigenlijk geldt het voor elke foto die je maakt: „Neem de tijd. Tijd maakt al het verschil. Hoe langer je bij iemand bent, hoe meer ze je vertrouwen en hoe groter de kans dat ze vergeten dat je er überhaupt bent. Op dat moment kun je fijn je gang gaan. Dan kun je foto’s maken van de dingen die jij belangrijk vindt zonder dat er iemand in de camera zit te staren.”

En, ook belangrijk: „Houd het dicht bij jezelf. Fotografeer dingen die jou echt interesseren. Laat je niet afleiden of door betweters een andere kant op sturen. Volg je eigen gevoel en blijf daarbij.”

Het thema van de maand februari is ‘Nederland heeft lief’. Inzenden kan tot vrijdag 1 maart 17:00 uur op nrc.nl/fotowedstrijd.