Geneesmiddelenagentschap eist aanpassing kankerverwekkend medicijn

Sartanen Bloeddrukverlagers uit de groep sartanen bevatten verhoogde concentraties kankerverwekkende nitrosaminen. Fabrikanten krijgen twee jaar de tijd voor aanpassingen.

Een strip bloeddrukverlagers, Valsartan.
Een strip bloeddrukverlagers, Valsartan. NRC

Het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) wil dat farmaceutische bedrijven maatregelen nemen om vervuiling van bloeddrukmedicijnen met kankerverwekkende stoffen te voorkomen. Fabrikanten worden verplicht binnen twee jaar hun productieprocessen aan te passen. In de tussentijd mogen geen pillen verkocht worden die niet voldoen aan tijdelijke limieten. Dat heeft het EMA vrijdag bekendgemaakt.

Het gaat om bloeddrukverlagers uit de groep sartanen – valsartan, losartan, irbesartan, olmesartan en candesartan. Het EMA, de poortwachter voor de medicijnenmarkt in Europa, heeft hierin verhoogde concentraties nitrosaminen gevonden: NDMA en NDEA die voor de mens ‘genotoxisch kankerverwekkend’ zijn. Bij elke dosis, hoe gering ook, bestaat een kans dat de stoffen het menselijk DNA zodanig beschadigen dat er tumoren ontstaan. Volgens het EMA varieerde de vervuiling per productiebatch.

Lees het hele onderzoeksverhaal: Ik slikte deze pil. Hoe groot is de kans dat ik kanker krijg?

Als het aan het EMA ligt krijgen fabrikanten twee jaar de tijd om hun syntheseproces zo te wijzigen dat er geen waarneembare vervuilingen meer zijn. In de tussentijd mogen alleen pillen verkocht worden waarvan de vervuiling onder een tijdelijke limiet blijft. Medicijnen die de limiet overschrijden of die, ongeacht het niveau, zowel NDMA als NDEA bevatten zijn niet toegestaan in de EU. Het gaat om een advies van het EMA aan de Europese Commissie. Die neemt uiteindelijk het besluit.

Wereldwijd hebben miljoenen mensen, onder wie 160.000 Nederlanders, de afgelopen zes jaar vervuilde valsartanpillen ingenomen. In totaal gebruiken in Nederland 930.000 mensen medicijnen uit de groep sartanen.

3 tot 200 keer het veilige niveau

De maatregelen van het EMA volgen op maandenlang onderzoek. De vervuiling dook zomer vorig jaar voor het eerst op in valsartanpillen. De afgelopen zeven maanden zijn wereldwijd al meer dan tien miljard vervuilde pillen teruggeroepen. De vervuiling bleek uiteindelijk aanwezig in de producten van grondstoffen afkomstig van acht fabrieken in China, India en Mexico. Vooral de grondstof van de Chinese producent Zhejiang Huahai bleek al sinds 2012 zwaar vervuild. Veel grote farmaceuten waren er klant.

Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie van de Universiteit Utrecht noemt het „onaanvaardbaar” dat gedurende zoveel jaren zoveel mensen hebben blootgestaan aan risicovolle gehaltes nitrosaminen. „Gezien het grote aantal patiënten dat dit middel slikt kan het aantal extra berekende kankergevallen aanzienlijk zijn”, zegt Van den Berg, tevens adviseur van organisaties als de Wereldgezondheidsraad.

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) vond eind vorig jaar in teruggeroepen valsartanpillen tussen 0,3 en 20 microgram NDMA. Dat is 3 tot 200 keer het niveau dat als veilig wordt beschouwd. Volgens normen van de Wereldgezondheidsorganisatie is de veilige dagdosering 0,096 microgram NDMA.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) schat dat in Nederland het gros van de vervuilde pillen 10 tot 30 microgram NDMA bevatte, met een enkele uitschieter tot 61 microgram. Dat laatste is 600 keer het veilige niveau.

De IGJ en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) vonden het in juli 2018 nog voldoende om de vervuilde pillen alleen uit de schappen van apothekers te halen. Patiënten konden hun voorraad opmaken. De kans op kanker is klein, zei de inspectie, vergelijkbaar met „het extra risico op kanker bij het regelmatig eten van geroosterd vlees”.

In augustus 2018 riep apothekersorganisatie KNMP haar leden op om de vervuilde pillen alsnog terug te halen bij patiënten. Van alle apothekers in Nederland volgde 85 procent dat advies op. De apothekers schatten de risico’s anders in, zegt KNMP-voorzitter Gerben Klein Nulent.

Toxicoloog Van den Berg sluit zich daarbij aan. „De European Chemical Agency raadt lidstaten aan om bij kankerverwekkende stoffen als NDMA en NDEA, met een hoger risico dan 1 op de 100.000 tot 1 op de 1 miljoen, alles te doen om het risico terug te brengen. Het gaat hier klaarblijkelijk om een risico van 1 op 4.545. Ik ben het als toxicoloog dan ook volledig eens met de KNMP.”

Correctie (1 februari 2019): In een eerdere versie werd gesproken over bloeddrukremmers waar bloeddrukverlagers bedoeld werd. Dit is gecorrigeerd.

    • Joep Dohmen