Opinie

    • Sjoerd de Jong

Een bijlage over vliegreizen zonder het woord vliegen: was dat CO2-purisme?

De ombudsman

Hoe ging dat liedje ook alweer? ‘Vliegen kan niet meer, het is de hoogste tijd’? Dat schoot me in elk geval te binnen bij een ingezonden brief waarin een lezer signaleerde dat het woord ‘vliegen’ nergens voorkwam in een twaalf pagina’s tellende bijlage met NRC-reizen.

Terwijl, naar Abu Dhabi, China of Spitsbergen ga je echt niet op een bijgeleverde NRC-step. Was dat „sussen van het eigen geweten”, wilde de briefschrijver weten, „net doen alsof er niet gevlogen wordt?” De krant heeft een journalistiek speerpunt gemaakt van duurzaamheid en „vliegen is het nieuwe roken”, stelde de Wetenschaps-redactie al vast in een stuk over „de complexe milieustrijd tussen vliegtuig en trein”.

Ik ging het na bij NRC Reizen en stuitte daar – gelukkig – direct op licht geschokte verbazing. „Je denkt toch niet echt dat we net doen alsof we niet meer vliegen?”

Nou ja, nu verbaast mij niets meer, zelfs niet vliegen zonder vliegtuig. Eén lezer vroeg zich een week eerder per slot van rekening ook al af of het portret van de door #MeToo-beschuldigingen in opspraak geraakte orkestleider bewust was weggepoetst uit een advertentie van The Bach Choir & Orchestra voor de Matthäus Passion. Ja, je weet maar nooit.

Eerst over Bach. Redactie noch commerciële afdeling heeft zich daarmee bemoeid, de krant kreeg die advertentie precies zo aangeleverd. En een woordvoerder van het koor ontkent dat Leusinks foto door hen is weggelaten uit zelfcensuur of onder druk van media. Ja, ze kreeg na de ophef het advies van een hoofdredacteur van een PersGroep-krant om geen statement te maken met de advertentie. „Maar dat was niet de reden. We doen altijd verschillende foto’s. Vorig jaar stond de orkestleider ook niet afgebeeld bij de Matthäus Passion. Het beste verkopen trouwens aanbiedingen met een zingende vrouw. Of met een portret van Bach. Vivaldi dan weer niet, heel opvallend.”

Dan dat vliegen. Geschrapt uit CO2-opportunisme? Nee, zegt NRC Reizen, dit was een kwestie van vormgeving. De vluchtgegevens staan gewoon online; door ze uit de papieren bijlage weg te laten, kwam ruimte vrij om meer informatie over het programma van de reizen op te nemen. Het is ook niet voor het eerst; ook in een eerdere special met NRC-reizen (in 2011, toen klimaat nog geen heet maatschappelijk thema was) werd het zo gedaan.

De briefschrijver neemt daar geen genoegen mee. Met wat minder grote illustraties zouden de vluchtgegevens er best bij kunnen, vindt hij. Of erbij móéten, want de tijden zijn veranderd. Hij verwijst naar het Commentaar van de krant, dat vaststelde dat „we ons leven moeten veranderen”, onder meer door minder te vliegen. „Als de redactie dat meent, vind ik dat NRC zijn naam niet meer kan verbinden aan activiteiten die lijnrecht tegenover die uitspraak staan.” Het gaat misschien te ver om bij alle advertenties voor vliegreizen te zetten dat ‘dit product schadelijk is voor het milieu’, denkt hij mee, maar waarom in de autorubriek bijvoorbeeld niet alleen maar schrijven over elektrische auto’s?

Hier begint de stellingname van de krant te schuren met de praktijk. Ik schreef er al over naar aanleiding van een veelbesproken – en succesvolle – NRC-cruise. Het is het dilemma van een mediabedrijf dat redactie en commercie binnen de muren heeft. Tussen die twee staat, als het goed is, een Chinese muur, met gescheiden verantwoordelijkheden. Die staat, net als ooit de echte Chinese, wel onder druk. Van adverteerders die hun reclame-uitingen steeds meer op journalistiek laten lijken, maar ook van media die hun redactionele kapitaal op nieuwe manieren te gelde proberen te maken, bijvoorbeeld door zulke reizen.

Nog lastiger wordt het als de publieke moraal omslaat, zoals is gebeurd over vliegen, en vooral als ook de krant zelf zich daar tégen gaat uitspreken, zoals in dat Commentaar. Moet je dan niet, binnen één bedrijf, in praktijk brengen wat je preekt?

Er is geen simpel antwoord. Consequent zijn lijkt mooi, maar voert zoals bekend al snel zum Teufel. Een advertentieloze krant, of één met louter groene reclame, lijkt vooralsnog toekomstmuziek. Bovendien, wie de schotten tussen commercie en redactie weghaalt, moet niet gek opkijken als de rollen een keer omdraaien en niet de journalistiek maar de zakelijke kant van het bedrijf eens de marsroute gaat dicteren.

Wat een krant in elk geval moet doen, is waar je die voor leest: diepgravende journalistiek over dit onderwerp (en dan niet alleen, als het even kan, getuigenisstukken van redacteuren die ergens mee zijn gestopt). Dat gebeurt ook wel, zeker als het gaat om vliegen. Neem dat nuttige stuk over de strijd tussen trein en vliegtuig. Dat was nodig, want het katern Economie had artikelen gepubliceerd over het bevorderen van treinreizen, waarna columnist Karel Knip tegendraads voorrekende dat de trein – als je de ‘levenscyclus’ ervan meetelt, inclusief rails, de bouw van stations – niet minder belastend is voor het milieu dan het vliegtuig.

Ja, wie heeft er dan gelijk? In dat artikel zette Dorine Schenk de feiten afgewogen op een rijtje en wat blijkt: de werkelijkheid is, zoals vaker, weerbarstiger en ondoorzichtiger dan je zou hopen. Voor een vergelijkende analyse van die complete levenscycli van trein en vliegtuig ontbreken onafhankelijke onderzoeken. Al zal de trein het, zeker op groene stroom, in de regel winnen, verwachtte een geraadpleegde deskundige.

Dat neemt niet weg dat een krant die het voortouw wil nemen op het gebied van duurzaamheid, zich natuurlijk best kan afvragen welke producten die dan eigenlijk nog wil aanbieden, zeker met het etiket ‘NRC’ erop.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.