Recensie

Het verlegen meisje werd opperrechter met rocksterstatus

Ruth Bader Ginsburg Velen zien deze opperrechter als de hoeder van de progressieve verworvenheden van de Amerikaanse rechtsstaat. Uit haar biografie komt ze ook naar voren als toonbeeld van de emancipatie van de Amerikaanse vrouw.

Ruth Bader Ginsburg op 14 december 2018, tijdens een naturalisatieplechtigheid in Washington
Ruth Bader Ginsburg op 14 december 2018, tijdens een naturalisatieplechtigheid in Washington Foto: Getty

In de New Yorkse metro kun je er ongeveer de klok op gelijk zetten: onderweg stapt altijd wel iemand in met een schoudertas met daarop ‘I dissent’ ofwel ‘ik ben het er niet mee eens’. De goede verstaander herkent dan een statement over waar diegene politiek staat: ver weg van president Donald Trump. De tas verwijst naar de beroemde ‘dissenting opinions’ van Ruth Bader Ginsburg, de oudste en bekendste rechter van het Amerikaanse hooggerechtshof. Zij wordt gezien als hoeder van de progressieve verworvenheden van de Amerikaanse rechtstaat, zoals het recht op abortus, de gelijke behandeling van vrouwen en de strijd tegen rassendiscriminatie. De afgelopen jaren maakt Ginsburg veelvuldig gebruik van de mogelijkheid om op de dag van een gerechtelijke uitspraak mondeling – en staand – haar van de conservatieve meerderheid afwijkende standpunt toe te lichten.

Onlangs verscheen een biografie over haar van de hand van historica Jane Sherron de Hart, die haar sporen verdiende als chroniqueur van de Amerikaanse vrouwenbeweging. Ze schetst hoe de in 1933 in Brooklyn geboren Ginsburg als frêle, ietwat verlegen dochter van armlastige Russisch-Joodse migranten uitgroeit tot een van de meest invloedrijke juristen van het land.

Over Ginsburg bestaan vooral veel trendy bestsellers, die beperkt de diepte ingaan. Vorig jaar zag een documentaire het licht en sinds december draait er een speelfilm over haar in de Amerikaanse bioscoop.

De biografie van De Hart biedt voor het eerst Ginsburgs levensverhaal in combinatie met een diepgaand overzicht van de rechtszaken waarin zij een sleutelrol vervulde, eerst als vrouwenrechten-activist en vervolgens als rechter. Het is geen geautoriseerde biografie, maar wel gebaseerd op diverse langdurige gesprekken met Ginsburg en met familie, vrienden en collega’s.

Clinton huilt

Het boek opent met de 17-jarige Ruth die een toespraak houdt tijdens de diploma-uitreiking op haar middelbare school in Brooklyn. In het publiek ontbreekt moeder Celia, die twee dagen eerder – na vier jaar ziekte – is overleden aan kanker. De intelligente, studieuze Celia had zelf nooit mogen studeren, zoals vrijwel alle meisjes in een behoudend orthodox-Joods milieu. Ze doet alles om ervoor te zorgen dat haar dochter zich intellectueel kan ontwikkelen en spaart met vele baantjes een bijdrage voor de studiekosten bij elkaar. Ze krijgt nog net mee dat Ruth met prestigieuze studiebeurzen is toegelaten tot een topuniversiteit.

Lees ook de recensie van de documentaire RBG: Een broos links icoon in het Amerikaanse Hooggerechtshof

Ruim veertig jaar later voert Ginsburg opnieuw het woord, nu in de tuin van het Witte Huis, als ze de nominatie als opperrechter accepteert. Naast haar staat president Clinton, die een traan wegpinkt als ze haar moeder ‘als de dapperste en sterkste persoon die ik ooit heb gekend’ bedankt. Vooraf had de president zijn medewerkers laten weten niets minder dan ‘een homerun’ te willen slaan met deze eerste nominatie door een democratische president sinds 1967.

Ginsburg zal na haar installatie een achteraf-kamertje bij het Hof uitkiezen, ver weg van de dagelijkse herrie van demonstraties. Boven de deuropening hangt ze een ingelijste tekst uit de Torah: ‘Gerechtigheid, gerechtigheid zult gij najagen’. Pas met haar komst wordt ook een damestoilet geïnstalleerd bij de hoogste gerechtelijke instantie van het land, waar – zo vertrouwt ze haar biografe toe – lange tijd nog de sfeer uit ‘het prefeministische tijdperk’ uit de televisieserie Mad Men hangt, inclusief seksistisch taalgebruik.

Met het levensverhaal van Ginsburg schetst De Hart ook de emancipatie van de Amerikaanse vrouw in de twintigste eeuw. Ginsburg studeert af als beste van haar jaar maar wordt – inmiddels getrouwd en moeder – bij geen enkel advocatenkantoor aangenomen. ‘Joods zijn hielp daarbij niet’, schrijft De Hart. Diverse kantoren laten Ginsburg weten dat zowel cliënten als kantoorgenoten ‘zich niet op hun gemak voelen bij een vrouw’. Met veel pijn en moeite krijgt ze uiteindelijk een baan bij een rechtbank, waar ze direct glorieert.

Academische carrière

Ginsburg begint een academische carrière en wordt de eerste vrouwelijke hoogleraar aan de rechtenfaculteit van Columbia. Ze specialiseert zich in vrouwenrechten, onder meer omdat ze tijdens een werkverblijf in het progressieve Zweden inspiratie heeft opgedaan over vrouwvriendelijk beleid en wetgeving.

Als advocaat van burgerrechtenorganisatie ACLU, waarvoor ze een vrouwenrechtenafdeling opzet, wint zij begin jaren zeventig vijf van de zes zaken bij het Hooggerechtshof over genderdiscriminatie. Met als belangrijkste de zaak Reed vs. Reed waardoor onderscheid op basis van geslacht verboden wordt en honderden wetten moeten worden aangepast. De Hart duidt dergelijke zaken op beeldende en vooral toegankelijke wijze waardoor het boek prettig leesbaar en ook begrijpelijk is voor niet-juristen.

De term ‘skimmed milk marriage’ gaat dezelfde dag nog viraal op social media.

Zo beschrijft De Hart ook de zaak waardoor Ginsburg als rechter bij het Hooggerechtshof in maart 2013 definitief de status van rockster bereikt. De zaak draait om een wet in Californië die stellen van gelijk geslacht minder rechten geeft dan hetero-stellen, waardoor een overlevende partner door de belastingdienst niet wordt erkend als echtgenoot. ‘Wat voor huwelijk is dat?’, vraagt Ginsburg tijdens de zitting aan de advocaat die de wet verdedigt en geeft zelf het antwoord: je krijgt ‘het gewone huwelijk en daarnaast een soort van afgeroomde melk huwelijk’. De term ‘skimmed milk marriage’ gaat dezelfde dag nog viraal op social media. De wet zelf belandt, grotendeels met de argumentatie van Ginsburg, in de prullenmand. De zaak inspireert een rechtenstudente dezelfde dag om een blog te beginnen over de opperrechter met de naam ‘The Notorious R.B.G.’, geïnspireerd op de artiestennaam van rapper Notorious B.I.G. Er ontstaat een stroom van merchandise met T-shirts, koffiemokken, complete Halloweenkostuums, allemaal met haar nieuwe bijnaam en met slogans als ‘The Ruth Will Set You Free’.

Gezondheid

De verkiezing van Donald Trump en diens impact op de rechtstaat krijgt helemaal aan het slot van het boek slechts korte aandacht. In de epiloog neemt De Hart ook nog net het begin mee van de felle publieke discussie over de voordracht van de omstreden Brett Kavanaugh in het Hooggerechtshof. De beperkte aandacht voor het tijdperk-Trump is teleurstellend, maar de inmiddels gepensioneerde De Hart wilde in juni vorig jaar een punt zetten achter dit enorme project dat maar liefst vijftien jaar in beslag nam.

Het slothoofdstuk schetst hoe het progressieve deel der natie de adem inhoudt bij ieder bericht over de gezondheid van de inmiddels 85-jarige Ginsburg. Na verschillende behandelingen tegen kanker blijft ze, zichtbaar vermagerd, doorwerken bij het door Trump verketterde Hooggerechtshof.

‘Terwijl ze voorzichtig liep, waarbij ze vaak een arm accepteerde om zeker te zijn dat ze niet struikelde, bleef het vertrouwen in haar eigen beoordelingsvermogen onaangetast evenals haar visie op rechtvaardigheid’, schrijft De Hart in het slothoofdstuk als ze observeert hoe Ginsburg zich tegenwoordig voortbeweegt. Om er vervolgens aan toe te voegen: ‘Nooit eerder leek haar aanwezigheid bij het Hof zo belangrijk.’

    • Maurice Swirc