Advocaat-generaal: Staat onterecht aansprakelijk gesteld voor ‘Srebrenica’

Het gerechtshof in Den Haag oordeelde in 2017 dat de Nederlandse staat aansprakelijk was voor de dood van 350 moslimmannen en -jongens.

De 'Moeders van Srebrenica' bij het Joegoslavië-tribunaal.
De 'Moeders van Srebrenica' bij het Joegoslavië-tribunaal. Foto Bas Czerwinski/ANP

De Nederlandse staat is onterecht aansprakelijk gesteld voor de dood van ongeveer 350 moslimmannen die in 1995 omkwamen in Srebrenica. Dat stelt de advocaat-generaal vrijdag in zijn ‘conclusie’ aan de Hoge Raad. Het advies van de advocaat-generaal wordt als gezaghebbend gezien door de Hoge Raad, maar de Raad kan hier ook van afwijken.

De advocaat-generaal vindt dat het gerechtshof in Den Haag een “onbegrijpelijk oordeel” heeft gegeven door te beslissen dat de Nederlandse bataljons onrechtmatig handelden. Het hof zou te weinig rekening gehouden hebben met het feit dat de Dutchbat-militairen in een oorlogssituatie werkten en “onder grote druk en dreiging van wapengeweld” beslissingen moesten nemen.

Lees ook: Gerechtshof: staat is deels aansprakelijk voor ‘Srebrenica’

Moeders van Srebrenica

Ook stelt de advocaat-generaal dat de Nederlanders destijds niet wisten dat de moslimmannen “met zekerheid de dood of een onmenselijke behandeling tegemoet gingen”. Daarom is er volgens de adviseur geen sprake van een onrechtmatige daad. Ook stelt de advocaat-generaal dat de mannen ook een groot risico hadden gelopen als ze wél op de compound waren gebleven.

Het hof oordeelde in 2017 dat Dutchbat gedurende de evacuatie vast had kunnen stellen dat de moslimmannen risico liepen slachtoffer te worden van genocide. De militairen handelden onrechtmatig door de evacuatie niet stil te leggen, vond het hof. De Nederlandse staat werd aansprakelijk gesteld voor de dood van de ongeveer 350 moslimmannen en -jongens en moest een schadevergoeding betalen aan hun nabestaanden, die bekend zijn komen te staan als de ‘Moeders van Srebrenica’.

De nabestaanden hadden de staat aangeklaagd voor de dood van álle 8.400 mannen die bij de genocide in Srebrenica om het leven kwamen. Zowel de nabestaanden als de staat gingen in cassatie tegen de uitspraak van het hof. De uitspraak van de Hoge Raad is voorlopig gepland op 19 april. De hoogste Nederlandse rechter spreekt zelf geen oordeel uit maar kan de uitspraak van het gerechtshof wel vernietigen, dan wordt de zaak opnieuw behandeld.

Marco Gerritsen, de advocaat van ruim 6.000 nabestaanden, zei vrijdagmiddag dat het “onbestaanbaar” is als de Nederlandse staat niet aansprakelijk wordt gesteld voor de dood van de duizenden slachtoffers. Volgens hem waren er “zoveel indicaties” dat het slecht met de moslimmannen af zou lopen. “Je wist of hoorde te weten dat deze mannen een heel groot risico liepen om te worden vermoord”, zei hij volgens persbureau ANP.

Lees ook het profiel van advocaat in de Screbrenica-zaak Liesbeth Zegveld: Ik hou niet van advocaten die de hele tijd ruzie zoeken

Genocide

Tijdens de Joegoslavië-oorlog in de jaren negentig ontstonden moslimenclaves in het oosten van wat nu Bosnië en Herzegovina is, die beschermd werden door de Verenigde Naties. De bekendste ‘safe haven’ was in de stad Srebrenica. In 1994 stuurde de Nederlandse staat een bataljon van de Luchtmobiele Brigade (bekend onder de naam Dutchbat) naar het gebied om Srebrenica te beschermen.

In 1995 viel het leger van de Serviërs die in Bosnië woonden, onder leiding van generaal Ratko Mladic, Srebrenica binnen. Het Bosnische leger vroeg Dutchbat om wapens, die de Nederlanders weigerden te geven. Mladic nam Srebrenica vervolgens in, waarna duizenden moslims op de vlucht sloegen. Een deel van hen wist de Nederlandse compound te bereiken.

Overste Thom Karremans, die de leiding had over Dutchbat, besprak met Mladic de mogelijkheid tot evacuatie van de vluchtelingen uit de compound. De Bosnische mannen en jongens werden onder toeziend oog van de Nederlanders gescheiden van de vrouwen en afgevoerd. Niet veel later bleken de mannen hierna vermoord te zijn door de Serviërs, net als duizenden anderen. Generaal Mladic werd in 2017 veroordeeld tot een levenslange celstraf voor genocide.

    • Floor Bouma