Opinie

    • Willem Pekelder

Woorden

Het Wereldmuseum Rotterdam zal na zijn heropening vanaf juli niet alleen een uiterlijke metamorfose hebben ondergaan, maar ook een innerlijke. Teksten bij de etnografische objecten zullen zoveel mogelijk zijn ‘gedekolonialiseerd’. Dus geen eskimo meer, slaaf of Berber, maar Inuit, tot slaaf gemaakte en Amazigh. Evenmin zal de bezoeker lezen dat Columbus Amerika ontdekte. Wel dat Columbus de eerste Europeaan was die voet aan wal zette in dit werelddeel.

De ‘nieuwe’ begrippen zijn afkomstig van Woorden doen ertoe, een brochure die een aantal musea voor volkenkunde, waaronder het Wereldmuseum, afgelopen zomer publiceerde. Pas sprak ik Stijn Schoonderwoerd, directeur van onder andere het Wereldmuseum, en vroeg hem of het een kwestie was van goed of fout. „Nee”, zei hij, „het gaat om bewustwording vanuit welk perspectief je spreekt. Ontdekking van Amerika suggereert dat er vóór Columbus geen Amerika was. Misschien heeft Amerika Columbus wel ontdekt in plaats van omgekeerd.”

Zijn prikkelende stellingname bracht me aan het peinzen. Aanvankelijk leek de woordenlijst me iets te politiek correct, maar toen ik me er verder in verdiepte, besefte ik hoe zeer gangbaar taalgebruik ingesleten raakt en hoe weinig je geneigd bent te denken aan het effect van ‘vaststaand’ vocabulaire op anderen.

‘Politionele acties’ is een heel normale term in Nederland, maar een Indonesiër zal zich door de onderliggende betekenis gekwetst voelen en liever spreken over de ‘Indonesische onafhankelijkheidsoorlog’. En een slaaf is vast meer geweest dan het etiket suggereert. Zoals een leproos niet samenvalt met zijn ziekte.

Hoe verder ik vorderde in Woorden doen ertoe, hoe meer ik overtuigd raakte van de juistheid van dit project. Niet de geschiedenis fraaier of slechter voorstellen dan ze is, maar slechts rekening willen houden met vocabulaire gevoeligheden in de multiculturele samenleving. En daarbij gebruik maken van terminologie die door de groepen zelf wordt beschouwd als respectvol. Hoe beschaafd is dat?

Musea zijn niet louter meer tempels van schoonheid. Ze zijn wezenlijk onderdeel van het maatschappelijk debat. Ik ga straks met nog meer plezier naar het nieuwe Wereldmuseum.

    • Willem Pekelder