Topman die beter bedrijfsbestuur eiste

Necrologie Jaap Peters | 1931-2019 Oud-topman Jaap Peters van Aegon schuwde controverse niet. Hij brak de discussie over beter ondernemingsbestuur open.

Jaap Peters was een afgetrainde marathonloper die de controverse niet schuwde.
Jaap Peters was een afgetrainde marathonloper die de controverse niet schuwde. Foto Bert Nienhuis/Hollandse Hoogte

Jaap Peters leek zo’n veilige keus. De geslaagde oud-topman van een grote verzekeraar. Establishment. Echt een voorzitter voor een commissie die een compromis kon maken tussen een beetje meer zeggenschap voor beleggers, maar vooral de macht laten waar ‘ie zat: bij de bestuurders en commissarissen.

Het liep anders.

Peters, die woensdagavond op 87-jarige leeftijd overleed, bleek een hervormende pionier die modern ondernemingsbestuur (corporate governance) in 1997 op de agenda zette, waar het altijd is gebleven.

Hij maakte carrière op de beleggingsafdeling van verzekeraar Ennia. In 1984 werd hij bestuursvoorzitter van de fusie van Ennia en verzekeraar Ago: Aegon. Een fusie met een fantasienaam. De letters van Ennia en Ago stonden erin, maar Aegon betekende niks.

Peters was een afgetrainde marathonloper. Een gedecideerde zakenman die controverse niet schuwde.

Omstreden fusie

Aegon was de kleinere concurrent van Nationale-Nederlanden. Aegon had een wat Angelsaksischer stijl en profileerde zich intern (met prominente borden in de hal met de actuele beurskoers) en extern als een beleggerskampioen. NN, zoals de concurrent in de financiële wereld werd aangeduid, was een spin in het web van de BV Nederland, met grote aandelenpakketten in prominente beursgenoteerde bedrijven.

Aegon en NN kwamen hard in aanvaring toen Nationale-Nederlanden in 1990 wilde fuseren met NMB-Postbank. Het was een omstreden fusie, die beleggers en de verzekeringswereld maandenlang in twee kampen verdeelde. Peters verzette zich tegen de prijs die Aegon voor zijn aandelen NMB Postbank zou krijgen en tegen de samenballing van financiële macht in die Internationale Nederlanden Groep, ING. Uiteindelijk kregen de aandeelhouders meer geld, maar Peters deinsde ervoor terug om de ING fusie te blokkeren. De relatie tussen NN-topman Jaap van Rijn en Peters was enige tijd bekoeld.

De veilige keus Peters ontpopte zich als scherp criticus van de Nederlandse mores

Na zijn vertrek bij Aegon werd Peters voorzitter van de eerste commissie die op verzoek van de effectenbeurs en het bedrijfsleven aanbevelingen mocht doen voor modern ondernemingbestuur. Kort gezegd: hoe moeten commissarissen toezicht houden op de bestuurders en verantwoording afleggen aan hun aandeelhouders. Het bedrijfsleven zag niets in meer zeggenschap van beleggers en voelde zich senang achter de beschermingsmuren tegen aandeelhoudersinvloed. Men keek met angst en enige walging naar Angelsaksische bedrijvenopkopers, de ‘barbaren’ aan de poort.

Achilleshiel van de top

De veilige keus Peters ontpopte zich als scherp criticus van de Nederlandse mores. Hij was verbaasd, een tikkeltje verontwaardigd zelfs over de regenteske mentaliteit onder commissarissen toen hij in 1997 met zijn 40 aanbevelingen de boer op ging. Hij vergeleek het later met de angst voor het vrouwenkiesrecht, begin 19de eeuw. Een achterhoedegevecht. Peters’ open en kritische blik zei hem dat er iets moest veranderen. Hij had de politieke wind van de links-liberale kabinetten Kok mee, maar werkgeverslobby VNO-NCW tegen. „Hij hield het onderwerp levend”, zegt Paul Frentrop, die een proefschrift schreef over corporate governance in Nederland.

Toen brak, begin 2003, het Ahold-boekhoudschandaal uit. Beleggers verloren miljarden euro. Nederland was in de financiële wereld de risee. Kon je daar met een gerust hard wel je geld investeren? Corporate governance was de achilleshiel van de top van het bedrijfsleven. Een nieuwe commissie onder leiding van oud-Unilever-topman Morris Tabaksblat maakte Peters’ karwei af.

Lees ook het profiel over Peters uit 1996: Hardloper springt in bres voor belegger

Correctie (4 februari 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Jaap Peters de eerste bestuursvoorzitter van Aegon was. Dat is onjuist. Dat was Joop Bakker. Op de eerste aandeelhoudersvergadering van Aegon in 1984 volgde Peters hem op als voorzitter.

    • Menno Tamminga