Opinie

Maak werk van vernieuwing mbo

Robotisering zal juist de banen van mbo’ers wegnemen, schrijft .

Robotarmen in een autofabriek
Robotarmen in een autofabriek Foto Getty

De onderwijsministers Arie Slob (ChristenUnie) en Ingrid van Engelshoven (D66) hebben onlangs de nieuwste cijfers over de onderwijsarbeidsmarkt naar de Tweede Kamer gestuurd. Het beeld is somber: het wordt steeds moeilijker om goede leerkrachten te vinden. Te vrezen valt dat het voorspelde lerarentekort vooral het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) hard zal treffen. Het mbo is nu al de sector waar het meest door onbevoegde docenten wordt lesgegeven. Dat zal op korte termijn alleen maar toenemen. Terwijl juist het mbo de onderwijssoort is die zich volledig opnieuw uit zal moeten vinden.

In zijn laatste boek 21 lessen voor de 21ste eeuw voorspelt historicus Yuval Noah Harari op de middellange termijn wereldwijd miljarden werklozen. Robots en zelflerende machines zullen het werk dat nu nog door lager- en middelbaar geschoolden gedaan wordt, in snel tempo overnemen. Veel mbo’ers zullen op de middellange termijn voor de arbeidsmarkt overbodig worden. En volgens Harari is overbodigheid nog erger dan uitgebuit worden, zoals arbeiders in marxistisch perspectief werden.

Robotisering en kunstmatige intelligentie zullen vooral ten koste gaan van de werkgelegenheid waar het mbo momenteel voor opleidt. Daarom dient juist deze onderwijssoort zich te bezinnen op zijn toekomstige taak en doel. Niets wijst er echter op dat het huidige mbo zich de enorme uitdagingen in de nabije toekomst bewust is. In het voortgezet onderwijs is momenteel een brede oriëntatie gaande op vernieuwing, die recht moet doen aan de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. Onder de noemer Curriculum.nu, een vervolg op het adviesrapport Ons Onderwijs 2032 van Paul Schnabel c.s. uit 2016, zijn docenten druk doende het curriculum volledig te herzien. In het mbo niets van dit alles.

Harari maakt in zijn boek aannemelijk dat toekomstige technologische ontwikkelingen ons voor geheel nieuwe problemen plaatsen. Konden landarbeiders die na de industriële revolutie werkloos geworden waren nog aan het werk in de industrie, en konden arbeiders na sluiting van de fabrieken aan de slag als kassamedewerker of in de horeca, nu hoeven we zo’n verplaatsing van de werkgelegenheid niet te verwachten. Robotisering en kunstmatige intelligentie zullen ongetwijfeld ook nieuwe banen opleveren, maar dat zullen banen zijn waarbij een hoog denkniveau gevraagd wordt. Aan de vaak specialistische vaardigheden die momenteel in het mbo onderwezen worden is dan geen behoefte meer.

Een tweede taak voor het mbo van de toekomst: jongeren leren om zonder werk een zinvol leven te leiden

Het mbo zal zich in twee richtingen dienen te ontwikkelen. Ten eerste zal het jongeren moeten opleiden die in staat zijn om te gaan met nieuwe technologie. Als kankeronderzoeker, drone-operator of bankmedewerker moeten ze nauw kunnen samenwerken met kunstmatige intelligentie en zelflerende machines. Dat vereist denkvaardigheid, abstraherend vermogen en moreel besef (welke ethiek bouwen we in zelfrijdende auto’s in?). Voor veel mbo’ers zal dit te hoog gegrepen zijn. Daarom heeft het mbo van de toekomst nog een tweede belangrijke taak: jongeren leren om ook zonder werk een zinvol leven te leiden. Vakken als burgerschap, filosofie en kunstzinnige vorming zullen daarbij een centrale rol spelen.

Lees ook: Lesgeven in twee vakken tegelijk

Dat vereist wel deskundige en bevoegde docenten. En die zijn in het mbo niet voor handen. Momenteel mag in het mbo iedereen met een onderwijsbevoegdheid in een of ander vak elk ander vak geven. Daarmee doen we de vele studenten in het mbo nu al schromelijk tekort. Met de verwachte tekorten aan leraren in aantocht zal dat er niet beter op worden.

Laten we mbo’ers het onderwijs geven dat zij verdienen. Dat betekent in de eerste plaats afschaffing van de absurde regel dat er geen specifieke bevoegdheden vereist zijn om een vak te mogen geven. Verder moet het mbo zich net als het voortgezet onderwijs gaan voorbereiden op de uitdagingen van deze eeuw.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.