Recensie

Recensie Muziek

Insomnio doet Frank Zappa recht als ‘serieus’ componist

Recensie Het Utrechtse Insomnio speelt Zappa’s ensemblemuziek The Yellow Shark. De hoogtepunten zijn de momenten van typische Zappa-gekte.

Ensemble Insomnio.
Ensemble Insomnio. Foto Hans Hijmering
    • Joep Stapel

Een maand voor zijn dood op 52-jarige leeftijd, 4 december 2018 25 jaar geleden, verscheen het laatste album dat Frank Zappa zelf nog heeft gehoord: The Yellow Shark, met live-opnames door het vermaarde Ensemble Modern. Geen gitaarsolo’s, geen kluchtige jazzrockvariété, maar weerbarstige avant-gardistische muziek. Zappa, die graag serieus genomen wilde worden als componist van ‘serieuze’ muziek, noemt het in het cd-boekje „het meest bevredigende project” uit zijn loopbaan.

Het Utrechtse ensemble Insomnio voerde bij Zappa’s twintigste sterfdag al een grote selectie uit en maakt nu een minitournee met de integrale Yellow Shark. Op een groot scherm begeleiden geestige animaties van Sjeng Schupp de muziek op treffende wijze: zo nadert gedurende het aquatisch galmende openingscrescendo dreigend een gele haai, om uiteindelijk als een harinkje door Zappa te worden verorberd.

Je kan stellen dat Zappa’s wens is uitgekomen. Nieuwemuziekensembles als Asko|Schönberg en Musikfabrik spelen zijn muziek, al ligt de nadruk daarbij op arrangementen van eigenzinnige (en vaak briljante) stukken voor een XL-rockgroep. De akoestische benadering van Insomnio is zeldzamer. Kwetsbaarder ook: een krankzinnig pianoduo als Ruth is sleeping, zonder hoorbare puls, vergt grote precisie maar biedt amper houvast. Pauline Post en Laura Sandee speelden het uitmuntend.

Insomnio brak overtuigend een lans voor Zappa-de-‘serieuze’-componist. Sommige stukken doen inmiddels wat gedateerd aan, zoals blazersensembles Times Beach II & III en strijkkwintetten als Questi cazzi di piccione met hun echo’s van een vergeten avant-garde, maar overtuigden desondanks op karakter. Get Whitey, misschien wel Zappa’s beste ensemblestuk, met een tussen de instrumenten verknipt thema dat Webern ‘Klangfarbenmelodie’ had genoemd, schitterde melancholisch.

Toch waren de meeste hoogtepunten gekker, grotesker, meer ‘typisch’ Zappa. In Amnerika steeg een gemangeld, schmierend sentimenteel wijsje op uit een zwavelpoel van plop- en pruttelgeluiden. Het minitheaterstukje Welcome to the United States kreeg een hilarische bewerking, met de Mexicaanse slagwerker Diego Espinosa als paradoxale incarnatie van Trumps Amerika. Twee dansers varieerden op de choreografie die in 1992 te zien was bij het klapstuk, de pompende Zappa-klassieker G-Spot Tornado – die zal waarschijnlijk beter beklijven dan zijn broeierige klanknevels.