Zelfs de opperpolderaar krijgt de partijen niet op een lijn

Luchtvaart Het polderen over de groei van Schiphol onder leiding van Hans Alders is mislukt. Betrokkenen waren het niet eens. De politiek is aan zet.

Vliegtuig scheert over bij de Aalsmeerbaan van Schiphol. De onduidelijkheid over de ontwikkeling van Schiphol na 2020 blijft bestaan.
Vliegtuig scheert over bij de Aalsmeerbaan van Schiphol. De onduidelijkheid over de ontwikkeling van Schiphol na 2020 blijft bestaan. Foto Olivier Middendorp

Een nederlaag wil Hans Alders het niet noemen, maar teleurstellend is het wel. Een gezamenlijk advies van alle betrokken partijen over de toekomst van Schiphol, zoals de minister dat aan hem had gevraagd, zit er niet in. Alders meldde het woensdagavond tijdens een korte persconferentie op Schiphol. De adviesaanvraag gaat retour Den Haag, het is nu aan minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) om een besluit te nemen. Het debat over luchtvaart is zo gepolariseerd dat zelfs de opperpolderaar de partijen niet meer bij elkaar kan brengen.

Woensdagochtend was er nog een schijnbeweging. De bewoners uit de omgeving van Schiphol kozen voor de vlucht naar voren. Zij maakten bekend dat voorzitter Alders op persoonlijke titel een advies zou uitbrengen om in de drie jaar na 2020 een groei van 10.000 vluchten toe te staan. Ze waren „verbijsterd” dat Alders hun pleidooi voor een groeistop had genegeerd. Ze distantieerden zich op voorhand van het advies.

Dit is het moment voor een fundamentele herbezinning

Matt Poelmans, Omgevingsraad

Na een laatste overlegronde van de Omgevingsraad Schiphol (ORS), aan het einde van de middag, bleek er ’s avonds van een advies geen sprake. Niet alleen de bewoners hadden moeite met het voorstel voor 10.000 extra vluchten. Ook de andere vijf partijen – luchtvaartsector, lagere overheden, milieubeweging, bedrijfsleven en het Rijk – wezen het voorstel af. Alders: „Ik heb ze gevraagd: als ik mijn advies aan de minister op deze manier formuleer, kunnen jullie daar dan begrip voor opbrengen? Ze zeiden allemaal nee. Daarmee verviel de legitimiteit van het advies.”

De consequentie daarvan is een pas op de plaats, aldus Alders. De onduidelijkheid over de ontwikkeling van Schiphol na 2020 blijft bestaan. Tot genoegen van de tegenstanders van groei, tot frustratie van de voorstanders. René de Groot, operationeel directeur van KLM, woensdagavond: „Vanaf nu worden de gesprekken elders gevoerd en volgt iedereen zijn eigen weg. We waren bereid tot een compromis, maar nu gaat de inzet omhoog.” KLM richt alle pijlen nu op de Haagse lobby.

Eerder was Hans Alders Nationaal Coördinator Groningen. Hij stapte vorig jaar op na kritiek op minister Wiebes. Lees ook daarover: Hans Alders, het oliemannetje dat buitenspel kwam te staan

KLM-netwerk

Ogenschijnlijk draait de discussie over de groei van Schiphol alleen om aantallen. De eerder afgesproken limiet van 500.000 vliegbewegingen (starts en landingen) per jaar is inmiddels bereikt en geldt tot en met 2020. Groei vanaf 2021 is noodzakelijk om het wereldwijde netwerk van KLM en de bijbehorende bijdrage aan de Nederlandse economie te behouden, zegt de luchtvaartsector. Een groeistop is noodzakelijk om geluidsoverlast en klimaatschade te beperken, zeggen bewoners, lokale bestuurders en milieuorganisaties.

Met een door Schiphol-topman Dick Benschop bepleitte „gematigde en gecontroleerde groei” van 1,84 procent per jaar (accumulatief) staat de teller eind 2023 op 528.000 en eind 2030 op 600.000 vluchten. KLM mikte volgens De Groot op 4.000 vluchten per jaar erbij voor KLM en dochtermaatschappijen, op Schiphol en Lelystad Airport. „Dat hebben we minimaal nodig om het bedrijf gezond te houden.” Kees van Ojik, tot voor kort delegatieleider van de bewoners, zette in op 525.000 vluchten in 2023. Hij werd aan de kant gezet omdat andere bewonersvertegenwoordigers geen enkele groei willen toestaan.

Met dergelijke aantallen lijkt een groei van 10.000 in drie jaar tijd bescheiden. Het gaat niet om dat getal, zegt Matt Poelmans van de bewonersgeleding in de ORS. „Dit is het moment voor een fundamentele herbezinning: wat willen we met de luchtvaart in Nederland? We moeten het hebben over treinen als alternatief voor korte vluchten, over een mogelijke verplaatsing van startbanen naar zee. Het is prematuur om nu met die 10.000 extra vluchten te komen.”

Na de persconferentie noemde Alders het aan de kant zetten van bewonersvoorman Van Ojik, met wie hij al jaren samenwerkte, een gamechanger. De nieuwe bewonersvertegenwoordigers waren minder bereid tot een compromis en sloten elke groei uit.

Gaandeweg het overleg werd het Alders duidelijk dat het sentiment rond luchtvaart is veranderd. „Neem Aalsmeer. Ooit had je daar inwoners die geen moeite hadden met de geluidsoverlast. Die groep is verdwenen. Het zijn nu zo veel vluchten dat er geen rust meer is. Mensen hebben geen boodschap meer aan berekeningen dat vliegtuigen stiller worden. Ze ervaren permanente overlast.”

Benschop vindt belasting en beleving allebei belangrijk. „Je hebt cijfers nodig om je beleid op te baseren. Tegelijk moet je inspelen op de beleving van bewoners. Het is goed dat we meer gaan meten in plaats van berekenen.”

Minister Van Nieuwenhuizen zal moeten laveren tussen voor- en tegenstanders van groei van de luchtvaart. Kamerleden Eppo Bruins en Jan Paternotte van coalitiepartijen ChristenUnie en D66 wezen haar woensdag op Twitter al op haar taak om nieuw draagvlak te zoeken. Hoe meer herrie in de polder, hoe meer werk voor de politiek.

Lees meer over de methode-Alders: praten, praten en wat lichte dwang