De kat: wild en seksueel

Onbehaarde Apen De kat is altijd geassocieerd met onbeteugelde seksualiteit, vertellen en van de wetenschapsredactie.

Iedereen die wel eens een krolse kat heeft zien ronddansen kan het zich voorstellen. Dat de kat, die halfwilde liefhebber van muizen en warmte, in de loop van de geschiedenis hardnekkig geassocieerd werd met onbeteugelde seksualiteit. Zo was de Egyptische godin Bastet, met het poezenhoofd, onder meer godin van ‘vrouwelijke geheimen’. En wat betekent het dat vanaf 1500 voor Christus op Egyptisch kunst ‘de kat onder de stoel van een vrouw’ een vast motief wordt?

Door die halfwilde natuur en zijn seksuele reputatie raakte de kat halverwege de middeleeuwen in ketters vaarwater. Vanaf de twaalfde eeuw gaat de katholieke kerk, die altijd al moeite had met seksualiteit, verhalen over ketterse orgies rondvertellen, met als hoogtepunt het kussen van de kont van een tot leven gekomen standbeeld van een zwarte kat. Na 1500 worden die verhalen toegepast op de heksensabbat en wordt de zwarte kat een klassiek heksenattribuut.

Toch heeft de harige huisvriend ook in de middeleeuwen altijd vrienden gehad. Het mooiste bewijs is het loflied op een van de weinige middeleeuwse katten die met naam en toenaam bekend is: Pangur Ban, geschreven door een Ierse monnik in de negende eeuw:

Ik en Pangur Ban, mijn kat / we doen hetzelfde werk / hij jaagt graag op muizen / ik de hele nacht op woorden Hij staart naar de muur / sluw, sterk en scherp / en tegen een muur van kennis / beproef ik al mijn wijsheid.

Lees ook: Tentoonstelling ‘Miauw’ toont het ontwaken van onze kattenliefde

Maar de kat zelf? Die heeft geen boodschap aan al die mensenliefde. Kijk eens naar de voorouder van onze huiskat: de wilde Afrikaanse kat (Felis sylvestris, ondersoort lybica). Een solitair wezen met een eigen wil en territorium.

Hoe kroop de kat dan ooit bij ons op schoot? Het begon met de landbouw, vanaf 10.000 jaar geleden. Wie graan opslaat trekt knaagdieren aan. Aantrekkelijk voor wilde katten.

In het oude Egypte ontstaat de succesvolste kattenlijn, blijkt uit DNA-onderzoek. Een lijn die vanaf de Klassieke Oudheid de wereld overreist en overneemt. De kattenwetenschap vermoedt dat deze katten tammer waren dan de rest.

Als we moderne katten bezig zien moet je toch concluderen: echt gedomesticeerd is de kat ook niet. Een jonge kat speelt niet met jou zoals een hondenpup doet, maar met een potentiële prooi. Kattenspel is een oefening in verwonden, doden en verwerken. Dat geeft te denken.

Beluister meer afleveringen van Onbehaarde Apen via: nrc.nl/podcasts.