Groot deel ambtenaren provincie Utrecht is vertrouwen kwijt in organisatie

Provincie Minder dan de helft van de ambtenaren van de provincie Utrecht vindt het management nog geloofwaardig, blijkt uit een vernietigend onderzoek. In 2016 gaf het personeel nog nauwelijks onvoldoendes.

Utrechtse stadsbussen. Bij de provinciale afdeling ov vindt maar een kleine minderheid van werknemers het management capabel.
Utrechtse stadsbussen. Bij de provinciale afdeling ov vindt maar een kleine minderheid van werknemers het management capabel. Foto Bram Petraeus

De ambtenaren van de provincie Utrecht zijn het vertrouwen in hun managers en de provinciale organisatie kwijt. Dat blijkt uit een vernietigend medewerkerstevredenheidsonderzoek dat deze week is uitgekomen.

Nog niet de helft van de honderden ondervraagde provinciemedewerkers vindt het management nog geloofwaardig, melden betrokkenen over de cijfers die zijn verzameld door het bureau Great Place to Work. Slechts één op de drie ambtenaren vindt dat leidinggevenden hun werk naar behoren uitvoeren en nog minder ambtenaren denken dat de managers de koers van de organisatie snappen.

Vooral bij de afdelingen mobiliteit en openbaar vervoer is het cynisme groot. Daar vindt nog maar een kleine minderheid van de werknemers dat hun management capabel is. Ze voelen zich niet eerlijk behandeld door hun bazen en zien weinig onderlinge solidariteit.

De tevredenheid onder ambtenaren bij de provincie daalde de afgelopen twee jaar hard. In 2016 gaf het personeel nog nauwelijks onvoldoendes. En managers waren op hun beurt juichend over hun ambtenaren. Zo meldde de personeelsmonitor dat jaar dat de provincie Utrecht nul slecht functionerende ambtenaren had, de beste score van het land.

Nu, twee jaar later, zijn de verhoudingen tussen personeel en het hoge kader verziekt, wat tot uiting komt in tevredenheidsscores die tientallen procentpunten lager uitvallen. Bij bepaalde afdelingen is het vertrouwen in plannen, visie en eerlijkheid van het management zelfs tot nul gedaald, zeggen betrokkenen.

Vlammen met visie

In een intern bericht aan het personeel noemt provinciesecretaris Jan Herman de Baas de uitkomsten „niet verrassend”, maar wel „pijnlijk”. Volgens De Baas is de bestuurscrisis rond de veel duurder uitvallende trambaan de Uithoflijn een van de oorzaken van het chagrijn van het personeel, net als het vertrek van zijn voorganger en een gedeputeerde en de vastgelopen reorganisatie. Wat ook niet helpt, schrijft hij, is dat politiek en pers „zeer negatief” over de provincie hebben gesproken en geschreven.

Maar volgens betrokkenen heeft de provincie Utrecht de ellende vooral over zichzelf afgeroepen, door een aaneenschakeling van onnavolgbare en half uitgevoerde reorganisaties. De laatste pogingen daartoe staan beschreven in vergezichten als de Houtskoolschets Organisatie Middenmanagement en de notities Lonkend Perspectief, Vlammen met Visie en Expeditie MijnPU.

Het ‘omturnen’ van Utrecht van een stroeve ‘matrixorganisatie’ in een soepele lijnorganisatie met speciale ‘opgaveteams’, ‘opgavemangers’ en ‘opgavetafels’ is mislukt, stelde de directie half 2018 zelf al vast in een memo aan het personeel. Daardoor is het „beeld” ontstaan van een „verweesde organisatie” waarin werknemers niet worden aangestuurd en niet snappen wat ze moeten doen.

Wat daarbij meespeelt is het opvallend hoge percentage extern ingehuurde krachten. Uit een inventarisatie van NRC blijkt dat de provincie Utrecht bijna 34 procent van haar personeelskosten aan inhuur van externen besteedt, meer dan alle andere provincies. Dat komt onder meer door de dure zzp’ers en ingehuurde specialisten die de projectorganisatie van de Uithoflijn bemensen.

Door de grote aantallen externen voelen veel vaste werknemers zich niet meer thuis in hun eigen organisatie, zeggen betrokkenen. Ook zouden de vele externen soms meer met hun eigen belangen of het verlengen van hun opdracht bezig zijn dan met het belang van Utrecht.

Inmiddels vindt ook de provincie zelf dat „de inhuur hoger is opgelopen dan normaal en wenselijk,” zegt een woordvoerder. Dit is volgens hem „een bekende klacht van medewerkers” die „waarschijnlijk heeft meegespeeld” bij de slechte cijfers voor het management.

Lees ook: Lange reeks fouten bij aanleg Uithoflijn

De provincie heeft daarom geld vrijgemaakt voor zeventig à tachtig nieuwe vaste fulltime-ambtenaren. Die moeten langdurig ingehuurd personeel vervangen, zegt de woordvoerder. „De invulling loopt, maar voor medewerkers is het resultaat nog niet voldoende zichtbaar.”

De twee problemen van de provincie Utrecht – gebrek aan vertrouwen en de vele inhuurkrachten – zijn volgens betrokkenen mede debet aan het escaleren van twee hoofdpijndossiers van de provincie: de aanleg van de Uithoflijn en de mislukte verkoop van bouwkavels aan de Dolderseweg bij Bosch en Duin.

Bij de Uithoflijn kwamen de problemen aan het licht door een hoogoplopend conflict tussen drie extern ingehuurde managers, waarbij één van de externen uiteindelijk een klokkenluidersmelding deed over het gedrag van een andere interimmer, die inmiddels in vaste dienst is van de provincie. De problemen met de bouwkavels waren eveneens deels op het conto van een ‘zzp-ambtenaar’ te schrijven.

Over beide kwesties schreef de Randstedelijke Rekenkamer vorig jaar een zeer kritisch rapport. In beide gevallen waren taken onduidelijk en niet goed verdeeld en haperde de aansturing vanuit de provincie.

Ook de accountant van de provincie Utrecht, EY, is inmiddels kritisch over de organisatie, zo komt naar voren in besprekingen over het uitblijven van de goedkeuring van de jaarrekening over 2017 van Utrecht in de Provinciale Staten. De accountant mist de onderbouwing van diverse uitgaven die zijn gedaan voor de aanleg van de Uithoflijn en onderzoekt of dit probleem zich ook bij andere provinciale dossiers voordoet.

Provinciale politici gaan door alle problemen inmiddels struikelend richting de verkiezingen op 20 maart. Maandag volgt er in ieder geval nog een debat over een recente publicatie in het AD waarin een kostendeskundige van de provincie stelt dat miljoenen die naar de bouwer BAM van de Uithoflijn gingen, niet onderbouwd kunnen worden.

Daarin zal ook de verzuchting van gedeputeerde Dennis Straat (VVD) aan de orde komen, die maandag op RTV Utrecht zei te overwegen aangifte te doen tegen de klokkenluider over de Uithoflijn, omdat die „smaad en laster” zou verspreiden. De SGP stelt deze woensdag Kamervragen over de problemen met de Uithoflijn en het uitblijven van de goedkeurende verklaring voor de jaarstukken.

Statenlid Arne Schaddelee (CU) is boos op het provinciebestuur, vooral over het feit dat intern politiek en pers aangewezen worden als medeschuldigen aan de onvrede onder ambtenaren. „De gedeputeerden en de provincietop maken er al jaren een ongelooflijke zooi van. Nu barst de bom onder de eigen medewerkers en dan zouden wij het gedaan hebben.”

Met medewerking van Wouter van Loon.
    • Merijn Rengers
    • Carola Houtekamer