Negentien tentoonstellingen: hoe voorkom je Rembrandt-moeheid?

Toerisme Natuurlijk is er veel Rembrandt in Amsterdam dit jaar. Maar bezoekers moeten ook naar Middelburg en Leeuwarden.

Rembrandt merchandise
Rembrandt merchandise Foto Olivier Middendorp

Vijf jaar geleden, in 2014, stond tijdens een presentatie van NBTC Holland Marketing op een van de spreads nog een vraagteken achter ‘Rembrandt, 350ste sterfjaar’. Hoe zullen we dat gaan aanpakken, was de vraag. Nu, in Rembrandtjaar 2019, staan er 19 tentoonstellingen op stapel (of zijn al begonnen). Tien daarvan zijn direct verbonden met Rembrandt, negen hebben betrekking op de Gouden Eeuw. Daar zullen geen werken van Rembrandt te zien zijn.

Woensdagavond werd het ‘Rembrandt en de Gouden Eeuw’-jaar in het Mauritshuis in Den Haag geopend door prinses Beatrix. Dat gebeurde dus niet in Amsterdam, de stad waar zich de meeste Rembrandts bevinden. Alle Rembrandts in het Rijksmuseum (vanaf 15 februari) zal van de 19 exposities ongetwijfeld de grootste blockbuster worden.

Ook in het Rembrandthuis aan de Jodenbreestraat, waar Rembrandt van 1639 tot 1658 woonde en werkte, wordt het druk. Vrijdag opent daar Rembrandt’s social network, de eerste van drie tentoonstellingen in de loop van het jaar. Zaterdag vindt in de Jodenbreestraat het Rembrandt Festival plaats. Uit het begeleidende persbericht van het Rembrandthuis: „De straat wordt ondergedompeld in goud met tientallen lijsten. Wie dichterbij komt, vindt in de kaders 350 bijzondere inzichten en leuke weetjes over Rembrandt en zijn tijd, in de context van nu. Het wordt hierdoor tevens de ideale spot voor een selfie met een gouden randje: maak jij net zo’n mooi ‘portret’ als Rembrandt?” Vanuit diezelfde Jodenbreestraat wordt zaterdagavond op NPO 1 het programma NOS: opening Rembrandtjaar uitgezonden. („Annechien Steenhuizen praat met kenners over het leven en werk van de schilder. Daarnaast worden vier Nederlanders gevolgd voor wie de schilder een bijzondere betekenis heeft. Zoals zanger en amateurfotograaf Marco Borsato, die zich bij het fotograferen laat leiden door de ook voor Rembrandt zo belangrijke lichtinval.”)

Lees ook hoe je 16 miljoen toeristen verdeelt over Nederland: ‘Canadezen spreiden makkelijker dan Amerikanen’

Maar 2019 is 2014 niet meer. Tegenwoordig wordt Amsterdam overspoeld door toeristen – en geprobeerd wordt die beter over het land te spreiden. Vandaar de opening in Den Haag, vandaar ook de toevoeging ‘en de Gouden Eeuw’ door organisator NBTC Holland Marketing. „De 17de-eeuwse grachten van Amsterdam en de oude meesters in het Rijksmuseum kennen de meeste buitenlandse bezoekers wel. Dat de Gouden Eeuw ook nog springlevend is in steden als Middelburg, Hoorn en Haarlem is minder bekend”, staat intussen op hun site te lezen naar aanleiding van het Rembrandtjaar.

Rembrandt merchandise

Foto Olivier Middendorp

Daarmee is de opzet van het Rembrandtjaar vergelijkbaar met die van het Mondriaanjaar in 2017, toen vanwege 100 jaar De Stijl in totaal ook 19 tentoonstellingen plaatsvonden. Ook dat jaar had officieel een uitgebreidere naam, ‘Van Mondriaan tot Dutch design’. Pakweg 150 internationale journalisten maakten kennis met steden als Amersfoort („only a 34-minute trainride from Amsterdam”), Helmond, Winterswijk en Drachten, waar de musea vervolgens Spaanse, Engelse of zelfs Amerikaanse bezoekers ontvingen: Drachten haalde The New York Times.

Banieren

Ook dit jaar komen er weer van dat soort persreizen, waarbij naast een al bekende plek (Amsterdam), ook steeds een paar internationaal minder befaamde plaatsen en musea worden aangedaan. Wie een lijn trekt, ziet dat de exposities een lint vormen van Middelburg via Dordrecht, Delft, Den Haag, Leiden, Haarlem en Amsterdam tot Hoorn en Enkhuizen. Eén lange treinreis in feite, reden waarom nog met de NS wordt gepraat over een mogelijke Gouden Eeuwlijn in 2019. Alleen Leeuwarden (Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw) valt buiten het lint, daarvoor moet je omrijden.

Rembrandt merchandise

Foto Olivier Middendorp

Kun je als cultuurtoerist zo kort na de grote tentoonstelling Late Rembrandt (2015) in het Rijksmuseum en, iets langer geleden, het Rembrandtjaar 2006 naar aanleiding van zijn 400ste geboortejaar, ook Rembrandt-moe worden? Zoals in 2017 hier en daar kritiek klonk op de citydressing in steeds weer diezelfde kleuren rood, geel en blauw van De Stijl? Alle Rembrandts klinkt bij voorbaat overdadig – zelfs al gaat het om ‘slechts’ alles uit de eigen collectie van het Rijksmuseum – en dan zijn er nog 18 tentoonstellingen te gaan. Zeker is ook dat in elke stad die meedoet de banners je tegemoet zullen wapperen zodra je het station uitkomt.

Rembrandt merchandise

Foto Olivier Middendorp

Mede om dat soort vermoeidheid te voorkomen, hebben alle tentoonstellingen verschillende thema’s, die samen een verhaal moeten vormen – alleen Alle Rembrandts heeft geen echt thema. Ook is bijna de helft niet direct aan Rembrandt gebonden, Den Haag heeft in oktober nog Nicolaes Maes, leerling van Rembrandt, Delft krijgt Pieter de Hooch. En in elk geval de buitenlandse cultuurtoeristen zullen niet snel moe zijn van Rembrandt of de Gouden Eeuw: daarvoor komen ze nu juist.

Het zijn dan ook vooral die buitenlandse bezoekers die het (deels door Economische Zaken gefinancierde) NBTC Holland Marketing wil bereiken. Van de verwachte 600.000 bezoekers die speciaal voor één van de 19 exposities naar het betreffende museum gaan, zullen zo’n 250.000 uit het buitenland komen: Duitsland en België, maar ook Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje (Rembrandt-Velázquez in het Rijksmuseum) en Italië. Zij blijven overnachten en gaan uit eten, waardoor ze aan geraamde inkomsten goed zullen zijn voor 145 miljoen euro (Nederlandse bezoekers voor 30 miljoen).

Rembrandt merchandise

Foto Olivier Middendorp

En als alles meezit, hebben aan het einde van het jaar sommige steden een imago weten te creëren waarmee ze vooruit kunnen. Middelburg als ‘City of the Dutch East India Company’, Dordrecht als ‘Cradle of the Dutch Golden Age’, Leiden als ‘Birthplace of Dutch Masters’ en Hoorn en Enkhuizen simpelweg als ‘Pearls of the Golden Age’. Bedoeling is dat ze daarmee bezoekers gaan afsnoepen van Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Gretha Pama