NS-rapport gronddeals blijft geheim

Integriteit ProRail had geen geld voor de grond. Dus verkocht NS aan handelaren, met geld tóé. Zij verdienden zo miljoenen. NS liet de zaak onderzoeken, maar houdt het rapport onder de pet.

iStock

NS weigert een intern integriteitsonderzoek naar mogelijk frauduleus handelen van eigen personeel te verstrekken aan het ministerie van Infrastructuur en de Tweede Kamer.

In dat onderzoek, uitgevoerd door adviesbureau PwC, is uitgezocht of NS-personeel tegen betaling vertrouwelijke informatie gelekt heeft bij de verkoop, in 2010 en 2013, van zo’n 1.500 hectare aan grondhandelaren. Volgens een NS-woordvoerder gaat het om een „intern rapport” met „bedrijfsgevoelige” informatie. Bovendien is „alle betrokkenen vertrouwelijkheid toegezegd”.

In 2010 werd een deel van die grond aangeboden aan spoorbeheerder ProRail, voor 10 miljoen euro. Het ministerie gaf ProRail geen toestemming voor aankoop. NS organiseerde daarop een besloten inschrijving, waarvoor ProRail niet werd uitgenodigd. De grond, direct naast het spoor, ging voor het symbolisch bedrag van één euro naar het bedrijf Rail Side. Dat nam ook de onderhoudsplicht over en kreeg daarvoor van NS 6,7 miljoen euro mee.

In 2013 voltrok zich eenzelfde scenario. De grond werd eerst voor miljoenen aangeboden aan ProRail en daarna, opnieuw via besloten inschrijving, verkocht voor een symbolisch bedrag. Koper was ditmaal het handelsbedrijf Bahke.

Ophef

Opmerkelijk is dat het ministerie van Infrastructuur NS in die periode juist vroeg de grond voor ProRail te reserveren, voor spooraanpassingen en uitbreidingen. ProRail had de grond altijd mogen gebruiken bij werk aan het spoor, maar kreeg daar vanaf 2015 van de nieuwe eigenaar geen toestemming voor. De spoorbeheerder zag zich daarom in 2017 en 2018 alsnog gedwongen de 1.500 hectare op te kopen. Het kostte zo’n 30 miljoen euro, aldus een feitenrelaas dat ProRail voor Infrastructuur opstelde.

Door de ophef rondom de grondtransacties liet NS PwC onderzoek doen naar de toedracht. Wat was er misgegaan? Waarom was bijvoorbeeld het volkomen onbekende Rail Side uitgenodigd in te schrijven? Heeft iemand bij NS hierdoor zijn zakken gevuld?

Van zelfverrijking is niets gebleken, is het enige dat een NS-woordvoerder over dat onderzoek, in 2017 afgerond, nu kwijt wil.

NS informeerde daarop mondeling zijn aandeelhouder, het ministerie van Financiën. Het ministerie van Infrastructuur, als concessieverlener verantwoordelijk voor het spoor, kreeg niets te horen. Formeel was dat niet nodig.

Infrastructuur kreeg pas deze maand iets van NS te horen, na publicaties in AD over die omstreden gronddeals. De ambtenaren van staatssecretaris Stientje Van Veldhoven (D66) kregen alleen bevestigd dat het onderzoek bestond; de inhoud bleef geheim. Voor Financiën was daarmee ook de kous af; dit was een interne kwestie waar de NS-directie over gaat.

Op Infrastructuur willen ze toch het naadje van de kous weten. Als NS blijft weigeren het rapport beschikbaar te stellen, kunnen het ministerie en de Tweede Kamer niet anders dan het opvragen via Financiën.

Die geheimzinnigheid bij NS heeft mogelijk te maken met lopend strafrechtelijk onderzoek bij de betrokken grondhandelaren. Het Openbaar Ministerie (OM) bekijkt of iemand daar is omgekocht. Daarbij zijn volgens het OM geen NS’ers in het vizier, maar het onderzoek loopt nog. „Wij zijn bekend met het interne onderzoek van NS.”

    • Jos Verlaan