Hier wordt de Unilever-baas op afgerekend

Voedings- en zeepbedrijf Een onverwachte overnamepoging, het afgeblazen plan volledig Nederlands te worden, de afschaffing van de dividendbelasting die niet doorging. Bepaald geen rustige tijden voor Unilever. Waar moet nieuwe topman Alan Jope mee aan de slag?

Illustratie studio NRC

In 1985 kwam hij in dienst en na 34 jaar is hij nu Unilevers hoogste baas: Alan Jope. De Schot nam het op 1 januari over van Paul Polman, die precies tien jaar bestuursvoorzitter was van het Brits-Nederlandse voedings- en zeepbedrijf.

Jope – hiervoor de baas van de verzorgingstak van Unilever, met merken als Dove, Axe en Rexona – is voor de buitenwereld een nog een onbekend gezicht. Deze donderdag komt daar (enigszins) verandering in, dan presenteert hij voor het eerst Unilevers jaarcijfers.

Onder Polman werd Unilever zo ongeveer synoniem met duurzaamheid. Aan de lopende band eindigde het bedrijf bovenaan lijstjes zoals de Dow Jones Sustainability Index. Tegelijkertijd waren ook de financiële prestaties goed.

Maar de afgelopen twee jaar ging het opeens over heel andere onderwerpen dan duurzaamheid. Een onverwachte en vijandige overnamepoging van het Amerikaanse Kraft Heinz in februari 2017, door Polman voorkomen, zette een reeks van gebeurtenissen in werking: van 2 miljard euro aan extra kostenbesparingen tot een hoger dividend. Het opvallendst: het afgeblazen plan om van Unilever een puur Nederlands bedrijf met een Nederlands hoofdkantoor en een Nederlands aandeel te maken, afgelopen oktober. Het verzet van Britse beleggers bleek te groot. Een afgang voor zowel de top van Unilever als voor premier Rutte. Kort daarna werd de afschaffing van de dividendbelasting, grotendeels voor Unilever opgetuigd, geannuleerd.

Jope is dus de nieuwe baas van een concern dat bepaald geen rustige tijd achter de rug heeft. Waar moet hij mee aan de slag?

Meer macht voor aandeelhouders

Toen Unilever aankondigde volledig Nederlands te willen worden, werd al snel gezegd dat het bedrijf zich zo wilde verdedigen tegen vijandige overnames. Daar zijn in Nederland meer mogelijkheden toe dan in het Verenigd Koninkrijk. De top van Unilever ontkende dat vurig en nam maatregelen om die schijn weg te nemen: de zogeheten preferente aandelen, die meer stemrecht kunnen hebben dan een gewoon aandeel, verdwijnen.

Maar Rients Abma, directeur van belangenvereniging van institutionele beleggers Eumedion, is nog niet tevreden. Hij wil ook af van de gecertificeerde aandelen, net als beleggersbelangenvereniging VEB.

Wie een gecertificeerd aandeel heeft, krijgt er geen stemrecht bij. Het stemrecht gaat naar een administratiekantoor, dat doorgaans de lijn van het bestuur volgt. Zo stemde volgens Eumedion vorig jaar 27 procent van de beleggers in de NV tegen het nieuwe – en volgens critici wel erg royale – beloningsbeleid van Unilevers bestuursvoorzitter en financieel directeur. Maar zonder de stemmen van het administratiekantoor was dat 43 procent geweest. (Overigens nog steeds niet genoeg om het voorstel weg te stemmen.)

Als Unilevers simplificatieplan was doorgegaan, was het administratiekantoor sowieso opgeheven. Dat was onderdeel van het voorstel. Abma hoopt dat Jope dit voornemen alsnog doorzet. Alleen de belegger, die ook de financiële risico’s draagt, zou mogen stemmen op een aandeelhoudersvergadering, vindt hij.

Lees ook: Unilever groeit maar waarschuwt voor ‘uitdagende’ marktomstandigheden

Snel inspelen op trends

Grote multinationals die voeding, wasmiddelen, of shampoo verkopen, hebben het momenteel niet makkelijk. Hun omzet groeit een stuk minder hard dan voorheen. Tien jaar terug konden bedrijven als Unilever, Nestlé, Pepsico of Procter & Gamble veelal rekenen op 6 tot 8 procent omzetgroei, schreef de Britse zakenkrant Financial Times onlangs. Dat ligt nu enkele procentpunten lager. Onder meer omdat ons consumptiegedrag verandert: zo zijn we (in Europa en in de Verenigde Staten) minder loyaal aan de grote namen en kopen we vaker kleinere merken die luxer zijn of ‘een verhaal’ hebben.

Consumententrends veranderen daarnaast een stuk sneller dan vroeger, zegt Karlijn van Lierop, hoofd maatschappelijk verantwoord beleggen bij pensioenuitvoerder MN. „Wij houden steeds in de gaten of Unilever daar genoeg op inspeelt.” Een bemoedigend voorbeeld vindt ze de recente aankoop van de Vegetarische Slager. Het is geen grote overname, zegt ze, maar hij past precies bij de wens van veel mensen om minder vlees te eten.

Daarnaast verandert de samenstelling van de wereldbevolking, zegt Van Lierop. Nu al haalt Unilever meer dan de helft van zijn omzet uit opkomende markten. Maar wat goed verkoopt in Frankrijk, hoeft dat niet te doen in Nigeria of Mexico.

Gelukkig heeft Jope ruime ervaring, zegt Paul Koster, directeur van de VEB. Zo was hij de baas in Rusland, Afrika en het Midden-Oosten. En meest recent leidde hij de divisie persoonlijke verzorging, de grootste en meeste winstgevende afdeling van Unilever, waar hij onder meer het luxe huidverzorgingsmerk REN aanschafte. „Jopes ervaring zit in een groeisector. Dat is een plus”, zegt Koster. „Maar de ondernemingen in deze tak van sport zijn duur.” Met andere woorden: pas op de kosten.

Door met duurzaamheid

„Polman liet zien dat duurzaamheid en winstgevendheid hand in hand kunnen gaan”, zegt Van Lierop van MN. „Je mag ons erop afrekenen, zei hij. Dat is moedig geweest. Wij zouden graag zien dat dat gedachtengoed opgevolgd wordt door de nieuwe CEO. Wat zijn de nieuwe ambities? Hoe hou je dat concreet in de gaten?” Duurzaamheid is niet alleen van belang voor de planeet, zegt ze, maar ook voor de continuïteit van Unilever. „Zeker voor een bedrijf dat deels afhankelijk is van agrarische producten. Dan is bijvoorbeeld waterschaarste een groot risico.”

Ook voor Eumedion is het „heel belangrijk” dat Unilevers duurzame koers wordt doorgezet, zegt Abma. „Óók vanwege het financiële resultaat.” Volgens Unilever groeien duurzamere merken zoals Ben & Jerry’s en Dove harder dan ‘gewone’.

Weg met de dubbele nationaliteit

Het bestuur gelooft nog steeds dat een versimpeling op de langetermijn beter is voor Unilever, zo zei president-commissaris Marijn Dekkers in oktober nog. Dat moet het bedrijf slagvaardiger maken. Maar wanneer moet Jope hiermee aan de slag? Hij kan er maar beter geen haast mee maken, zegt Rients Abma. Het is eerst wachten op de Brexit – en de uitwerking daarvan. „Het zal de komende twee, drie jaar een onderwerp blijven.”

Daarnaast is „een deuk in het vertrouwen” van Britse institutionele beleggers ontstaan, zegt hij. „In het herstel zal veel tijd geïnvesteerd moeten worden.”