EU voelt zich gedumpt door May

Brexit Nu het Lagerhuis wil dat de premier opnieuw onderhandelt over de Ierse grens, beseft Europa: we zijn ook haar definitief kwijt.

Jean- Claude Juncker (zittend) luistert naar Brexit-onderhandelaar Michel Barnier, woensdag in het Europese Parlement.
Jean- Claude Juncker (zittend) luistert naar Brexit-onderhandelaar Michel Barnier, woensdag in het Europese Parlement. Foto STEPHANIE LECOCQ/EPA

Een dag na de zoveelste wending in het Britse Lagerhuis, dinsdag, is er niemand te vinden in Brussel die denkt dat de kans op een ordelijke Brexit nu is toegenomen. Integendeel: de Europese Unie bereidt zich er steeds verbetener op voor dat het vertrek van de Britten uit de EU over 57 dagen gepaard zal gaan met een onvermijdelijke harde klap, chaos en schade.

In de Commissie en bij de lidstaten ging het woensdag in hun vergaderingen niet over handreikingen naar de Britten. Ze waren bezig met No Deal. Van regels om Erasmusstudenten te blijven betalen na 29 maart, tot verzoeken aan de Britse regering om de openstaande rekeningen van 2019 te voldoen: aangeven vóór 18 april.

„Ik heb intussen teams naar alle lidstaten gestuurd om No Deal voor te bereiden”, zei voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie woensdag. Nog steeds wil niemand een harde Brexit, vanwege de schade voor burgers, bedrijven en de onderlinge betrekkingen. Maar wat moet de EU anders – dat is de stemming.

Er is zelfs sprake van een escalatie. „Dit is een ernstig moment”, reageerde EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier woensdag in het Europees Parlement op de laatste ontwikkelingen in Londen. Hij klonk voor zijn kalme doen dramatisch, en zelfs beledigd: „Ze willen ons van alles de schuld geven.” Het zwartepieten over de mislukking lijkt al begonnen.

Waar zit de pijn? Na de stemmingen in het Lagerhuis wil de Britse premier Theresa May alsnog af van haar afspraken met de EU over een garantie dat er in geen geval een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland komt. In de EU geldt dat niet alleen als een hopeloze opgave – al maanden hoort ze hier nee op – maar ook als een breuk. „Voor het eerst heeft May openlijk gepleit voor heropening van het uittredingsakkoord”, stelde Barnier woensdag bitter vast. „Ze heeft zich gedistantieerd van het akkoord waarover ze zelf heeft onderhandeld.”

Lees ook ons Brexit lexicon: Wat is dat nou eigenlijk, die backstop? (en 11 andere veelgebruikte Brexit-termen)

Bij de laatste EU-top over Brexit, in december, kreeg May van andere EU-leiders nog het voordeel van de twijfel. Wel ergerden sommigen zich aan de „robotachtige” wijze waarop ze hulp vroeg over de backstop, zonder te zeggen welke hulp dan precies. Nu is de EU niet alleen het Britse parlement, maar ook May definitief kwijt.

Intussen zijn de Britten geen stap dichterbij gekomen. „We weten nog altijd niet waar het Lagerhuis eigenlijk vóór is”, zei Juncker. Praten over de backstop, de garantie tegen een harde grens op het Ierse eiland, is „geen spelletje”, waarschuwde hij. En het is ook niet alleen een probleem tussen Ierland en Noord-Ierland: „Dit raakt de kern van wat het betekent lid te zijn van de Europese Unie.”

Duistere tijden

De Europese zorg gaat niet alleen over de kans op oplaaiend geweld aan de grenzen van de EU. „Een terugkeer naar duistere tijden”, volgens Juncker. Afzien van de backstop betekent ook tornen aan de interne markt. En dat is, onderstreepte Barnier woensdag, spelen met de toekomst van de EU. „Dat zullen we nooit doen.”

Er heerst bij lidstaten en binnen de Europese instellingen veel frustratie dat de Britten voor dit vitale belang van de EU steeds weer ongevoelig blijken. Dat vergroot nog de solidariteit met Ierland, de EU-lidstaat die hoe dan ook het meest getroffen wordt door de Britse Brexit-aanpak.

De Ierse premier Leo Varadkar liet na de stemming in het Lagerhuis meteen weten geen nieuwe onderhandelingen over de backstop te willen. Hij kreeg alom steun. „Duitsland en de hele EU staan naast Ierland over de backstop”, twitterde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas woensdag. Het was een boodschap aan Polen, dat recent hintte op een gebaar naar de Britten. Maar ook een teken voor May: ze zal hoe dan ook eerst de Ieren moeten overtuigen.

Hoe dan ook wordt in Brussel uitgesloten dat het uittredingsakkoord nog wordt gewijzigd, zoals de Britten willen. De vrees is dat dit neerkomt op het openen van de doos van Pandora. Ook andere landen kunnen dan nieuwe eisen gaan stellen.

De EU wil alleen praten over aanpassingen in de politieke intentieverklaring die het uittredingsakkoord vergezelt. Tegelijk is de scepsis ook daarover groot: ironisch genoeg staat daar namelijk al in dat de EU bereid is tot „alternatieve regelingen” voor de backstop.

Luister ook de podcast: Haagse Zaken Goes Brexit: de (v)echtscheiding

Probleem is juist dat die alternatieven voorlopig „niet bestaan”, zei EU-toponderhandelaar Sabine Weyand maandag. Alle mogelijkheden die wél bestaan, zijn volgens haar al uitgebreid besproken in de onderhandelingen. De uitkomst hiervan was de backstop zoals die nu in het akkoord staat. En die werd juist vormgegeven zoals de Britten wilden. Waarom zou een volgende aanpassing dan wel werken?

    • René Moerland