Opinie

Regels gelden ook voor ondernemen in het buitenland

steekpenningen

Het is een bekend dilemma voor ondernemingen die op de internationale markt actief zijn. Enerzijds is het bedrijf gehouden aan normen en wetgeving die in het land van herkomst gelden, anderzijds is het in sommige delen van de wereld lastig zakendoen als die regels niet worden overschreden.

Met enige regelmaat komt aan het licht dat bedrijven dat dilemma oplossen door te kiezen voor de winst en niet voor de regels.

In het afgelopen najaar publiceerde NRC over scheepsbouwer Damen in Gorinchem. In landen waar de rechtsstaat niet bepaald sterk is ontwikkeld of waar amper een functionerende staat bestaat – Somalië, Libië, Sierra Leone, Ghana, Togo – maakte de onderneming gebruik van lokale contactpersonen die moesten proberen de politieke beslissers gunstig te stemmen. De tussenpersonen kregen daar hoge vergoedingen voor en waren voor de plaatselijke politiek vrij overtuigend omdat hun argumenten, volgens betrokkenen, vergezeld gingen van steekpenningen.

Damen is geen uitzondering. Maandag schreef NRC over SHV, het concern van de familie Fentener van Vlissingen. Dochterbedrijf Mammoet, gespecialiseerd in zwaar transport, betaalde een invloedrijke Iraakse politicus om de Iraakse minister van Olie gunstig te stemmen in een zakelijk dispuut. De politicus ontving een vaste maandelijkse vergoeding en het bedrijf stelde hem een succes fee in het vooruitzicht.

Het ging om een geschil rond de berging van olietanker Amuriyah die in 1991 door de Amerikanen tot zinken werd gebracht in de Perzische Golf, vijftig kilometer uit de kust van Irak. Het wrak belemmerde sindsdien de toegang tot de Al Basra-olieterminal, een offshore platform waar het grootste deel van de olie voor export passeert. Mammoet wint de order, begint aan de berging, maar er ontstaat onenigheid met de opdrachtgever en de betalingen aan Mammoet worden gestopt. Tweeënhalf jaar en 55 miljoen dollar aan uitgaven later legt Mammoet het werk stil. Later wordt de berging hervat en loopt de claim van Mammoet op tot 120 miljoen dollar.

Er wordt van alles geprobeerd om het geld los te krijgen. Ook wordt, via zijn zoon, de parlementariër Mowaffak Baquer al-Rubaie ingeschakeld om tegen betaling de minister van Olie gunstig te stemmen.

Vaak worden steekpenningen betaald om een opdracht binnen te halen. Nu ging het erom betalingen los te krijgen. Het is begrijpelijk dat Mammoet beloond wil worden voor geleverde diensten, maar aan het principe, verboden steekpenningen, doet dat niets af. SHV zelf weet dat ook. In een intern schrijven stelt het bedrijf dat er een redelijke verdenking bestaat van een strafbaar feit, te weten: „omkoping van een buitenlandse official”.

Steekpenningen zijn strafbaar omdat ze niet wenselijk zijn. Smeergeld vertekent de markt en corrumpeert de onderneming. In 1997 werden steekpenningen dan ook verboden in een OECD-conventie die Nederland heeft ondertekend.

Het pleit ook niet voor SHV dat de zaak-Mammoet geen incident is. Eerder kwamen malversaties aan het licht bij andere dochters. Er waren dubieuze betalingen bij technisch handelshuis Eriks, onregelmatigheden bij voedselfabrikant Nutreco. Er is een heel team van advocaten nodig om het concern bij te staan in strafrechtelijke zaken. Het zou beter zijn de dochters met activiteiten in het buitenland korter te houden en ze ervan te overtuigen dat de wet ook voor SHV geldt.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Correctie: In een eerdere versie stond dat de argumenten die scheepsbouwer Damen gebruikte om politieke beslissers in verschillende landen gunstig te stemmen, vergezeld gingen van steekpenningen. Nu is toegevoegd dat dit ‘volgens betrokkenen’ het geval was, van een strafrechtelijke veroordeling is vooralsnog geen sprake.