Object in de Kuipergordel ontdekt met amateurtelescopen

Astronomie Een verre ijsdwerg van slechts een paar kilometer groot kon ontdekt worden doordat hij voor een ster langs schoof.

Ultima Thule, een ander object uit de Kuipergordel dat recent werd vastgelegd. Het nu opgespoorde object is vijf keer zo klein als de kop van de deze ‘sneeuwpop’.
Ultima Thule, een ander object uit de Kuipergordel dat recent werd vastgelegd. Het nu opgespoorde object is vijf keer zo klein als de kop van de deze ‘sneeuwpop’. NASA/JHUAPL/SwRI

Er is een nieuw klein object ontdekt in de zogeheten Kuipergordel in ons zonnestelsel. De Kuipergordel is een ongeveer drie miljard kilometer brede zone buiten de omloopbaan van de planeet Neptunus, waar zich vele duizenden ijsachtige hemellichamen hebben verzameld. Astronomen vermoeden dat dit overblijfselen zijn uit de tijd – 4,5 miljard jaar geleden – dat ons zonnestelsel is ontstaan.

Het bijzondere is dat de nieuw ontdekte ‘ijsdwerg’, die 4,5 tot 7,5 miljard kilometer van ons verwijderd is, slechts een paar kilometer groot is. Een ijsdwerg van deze omvang is normaal gesproken zelfs met de grootste telescopen op aarde niet waarneembaar. De ontdekking is te danken aan een gelukkig toeval: hij schoof voor een ster langs, waardoor deze laatste eventjes ‘verdween’.

Uit de analyse van de gebeurtenis, waarvan de resultaten maandag in Nature Astronomy zijn gepubliceerd, wordt afgeleid dat de sterbedekking is veroorzaakt door een object met een middellijn van ongeveer 2,6 kilometer. Het verschijnsel is gelijktijdig met twee telescopen geregistreerd en beperkte zich tot één specifieke ster. Dat maakt het aannemelijk dat het om een echte sterbedekking ging, en niet om een verschijnsel in de aardatmosfeer. Ook is de kans heel klein dat de bedekking werd veroorzaakt door een nabijer object in ons zonnestelsel.

Kleine telescopen

De ontdekking is gedaan in het kader van een project dat Japanse astronomen specifiek voor het opsporen van kleine ijsdwergen hebben opgezet. Opmerkelijk is dat deze ‘Organized Autotelescopes for Serendipitous Event Survey’ (OASES) wordt uitgevoerd met twee kleine, geautomatiseerde telescopen zoals die ook door (gevorderde) amateurastronomen worden gebruikt. De totale kosten van het systeem bedragen slechts ongeveer 32.000 dollar.

Met de beide telescopen is een jaar lang een stukje hemel van 2,3 bij 1,8 graad – ongeveer vijf bij vier ‘volle manen’ – in de gaten gehouden. Van dit hemelgebiedje, dat enkele duizenden sterren omvat, werden tijdens heldere nachten vijftien opnamen per seconde gemaakt. Dat rappe tempo was nodig, omdat sterbedekkingen door kleine Kuipergordelobjecten nog geen seconde duren.

Luister ook naar de podcast Onbehaarde Apen over Planeet X in de Kuipergordel

Het is voor het eerst dat langs deze weg een ijsdwerg van deze omvang is ontdekt. Wel zijn bij eerdere zoekacties enkele sterbedekkingen geregistreerd die mogelijk door nóg kleinere ijsdwergen zijn veroorzaakt. Zo hebben astronomen tien jaar geleden in meetgegevens van de Hubble-ruimtetelescoop aanwijzingen gevonden voor een sterbedekking die door een slechts één kilometer groot Kuipergordelobject zou zijn veroorzaakt.

Vermoed wordt dat deze populatie van kleine ijsdwergen het restant is van het samenklonteringsproces dat tot de vorming van de vele duizenden grote Kuipergordelobjecten heeft geleid. Op basis van de nu beschikbare gegevens kan echter nog niet worden vastgesteld hoe talrijk deze ijsdwergjes precies zijn. Om deze populatie beter in kaart te kunnen brengen zullen nog veel meer van deze kortstondige sterbedekkingen moeten worden geregistreerd.

    • Eddy Echternach