May terug naar EU voor nieuwe, schier onmogelijke gesprekken

Brexit Lang sloot de Britse premier nieuwe onderhandelingen met Europa uit. Dinsdag schaarde het Lagerhuis zich achter een voorstel dat May oproept de komende twee weken alternatieven te zoeken voor de Ierse noodoplossing bij het vertrek uit de EU.

Liever een conflict met andere EU-leiders dan een scheuring in haar eigen partij, lijkt de strategie van premier Theresa May.
Liever een conflict met andere EU-leiders dan een scheuring in haar eigen partij, lijkt de strategie van premier Theresa May. Foto Jessica Taylor/UK Parliament/AP

Om haar Brexit-deal te redden, een scheuring binnen haar Conservatieve Partij te voorkomen en een minimum aan controle te behouden dat een premier nodig heeft, lokt Theresa May een conflict uit met de EU. De Britse premier wil terug naar Brussel om de afspraken open te breken over de noodoplossing voor de grens op het Ierse eiland. Wat in de afgelopen twee jaar niet lukte, moet nu binnen veertien dagen geregeld zijn: een compromis bereiken dat de grens met die beladen geschiedenis even onzichtbaar houdt als nu en acceptabel is voor de EU en het Britse parlement.

Dinsdagmiddag riep May dat zij een sterk mandaat nodig had van het Lagerhuis om naar Brussel terug te keren. Haar partijgenoten vergaten even hun verdeeldheid en schaarden zich samen met de Noord-Ierse unionisten achter ‘amendement N’, een voorstel dat May oproept alternatieven te zoeken voor de Ierse noodoplossing. Dat voorstel werd met 317 om 301 stemmen aangenomen. „Het is nu helder dat er een route is om een aanzienlijke en duurzame meerderheid in het Lagerhuis te regelen voor een vertrek uit de EU met een akkoord”, zei May naderhand.

De opdracht voor May lijkt schier onmogelijk. De EU liet weten vooralsnog absoluut niet het uittredingsakkoord te willen openbreken voor nieuwe gesprekken. Afgerond is afgerond, beter wordt het niet, lieten EU-leiders Jean-Claude Juncker, Donald Tusk en Emmanuel Macron weten. De Duitse europarlementariër Manfred Weber zei: „Als we de gesprekken heropenen, zal ook gesproken worden over de status van Gibraltar en hoeveel geld de Britten betalen. Ik denk niet dat je dat moet willen.” Dat is een waarschuwing aan de Britten: bezint eer ge begint.

Ierland zit klem

May ziet ook dat de EU samen sterk staat. Ze is op zoek naar het, in Britse ogen, meest kwetsbare lid van de kudde: Ierland. De Ierse regering van premier Leo Varadkar heeft een politiek en economisch probleem. Bij een No Deal-Brexit zal na de Britse de Ierse economie het hardst getroffen worden. Zo’n chaotische vorm van uittreden betekent dat Ierland de nieuwe Europese buitengrens met Noord-Ierland moet controleren. Dat betekent douanechecks op een ‘harde’ grens, erkende de Europese Commissie vorige week.

Dat plaatst Varadkar voor het blok. De Ierse politiek streeft uiteindelijk naar een verenigd Ierland. Meewerken aan douanecontroles, ofwel een verdere opdeling van het eiland, is politiek onverkoopbaar. Als Varadkar de EU-regels negeert, ligt een conflict op de loer. Ieren steunen EU-lidmaatschap en de euro, maar zijn de Brusselse oekazes na de noodleningen in 2010 tijdens de eurocrisis niet vergeten.

May hoopt dat Dublin deze risico’s wil vermijden en bereid is een zwakkere noodoplossing (backstop) te accepteren. Zou het aanvaardbaar zijn een oplossing te accepteren die vijf jaar geldig is, vragen vertrouwelingen van de Britse premier zich momenteel af. Dat zou de EU en de Britten voldoende tijd geven over een permanent handelsakkoord te onderhandelingen dat ook grenszaken regelt. De backstop komt dan te vervallen.

May zei dat het Lagerhuis uiterlijk 14 februari opnieuw over de Brexit-deal moet stemmen. Dat wordt het volgende cruciale moment in deze politieke slijtageslag. Haar strategie is riskant. Tot nu toe staat de rest van de EU achter Ierland. De Ierse regering kan besluiten de Britse druk te weerstaan: de Brexit is een Brits schepsel. De kans is zeer groot dat May uiteindelijk met lege handen in het Lagerhuis terugkeert.

Lees ook ons liveblog terug: Lagerhuis wil dat May een (volgens de EU onmogelijk) backstop-alternatief vindt

Moment van de waarheid dichterbij

Lagerhuisleden die haar steunen verdedigen haar door te zeggen dat ze geen alternatief heeft. Labour, geleid door Jeremy Corbyn, wil niet werkelijk samenwerken. En een coalitie met de linkse oppositie om een zachtere Brexit te regelen kan haar Tories doen splitsen. Een Brexit-deal zal alleen geschieden als de Conservatieven er overweldigend mee instemmen.

Voor even heeft May haar steun in het Lagerhuis weer op orde. De haviken bij de Tories die haar in december probeerden af te zetten, steunen haar weer. De Noord-Ierse gedoogpartner DUP, met wie ze knallende ruzie had, stemt weer met haar mee.

Het is de vraag wat ze daar mee opschiet, zei Keir Starmer, de Brexit-woordvoerder van Labour in het Lagerhuis. „Het gevaar is dat de premier vandaag een gevoel van eenheid creëert in haar eigen partij, maar verwachtingen wekt die zij nooit kan waarmaken”, zei Starmer dinsdag tijdens het debat.

De prijs die May betaalt, is haar geloofwaardigheid. De voorbije maanden stelde ze dat nieuwe onderhandelingen geen zin hadden. Dit is de beste deal die ik kan regelen, zei ze keer op keer. Als May in februari een minimaal aangepast akkoord verdedigt, op verzet van Tory-hardliners stuit en stelt dat deze nieuwe deal het hoogst haalbare is, wie overtuigt dat dan nog?

Er was dinsdag geen meerderheid voor voorstellen om de Brexit op de lange baan te schuiven als May geen deal weet te regelen. Wel stemde het Lagerhuis in met een niet-bindend voorstel om No Deal uit te sluiten. Dat was pure symboliek. Als May over enkele weken zonder magische oplossing voor de Ierse grens in het Paleis van Westminster verschijnt, zal een uittreding zonder akkoord een levensgrote mogelijkheid zijn. Het moment van waarheid komt dan ontzettend dichtbij voor de Britse politiek: de Brexit uitstellen of afstevenen op chaos.

Correctie: in een eerdere versie stond dat de stemming over Mays deal op 13 februari plaatsvindt. Dat is aangepast naar ‘uiterlijk 14 februari’.

    • Melle Garschagen