Leraar verliest het van agressieve leerling

Geweld in de klas Onderwijsassistent Gerrit Keeman pakte een zeer vervelende leerling bij zijn nekvel en zit nu thuis. Hoe ver mag een leraar gaan?

Ongedateerde foto van een leerling met zogenoemd ‘schandbord’.
Ongedateerde foto van een leerling met zogenoemd ‘schandbord’. Foto Kees Scherer / Hollandse Hoogte

De pechvogel is een pop in de vorm van een vogel, gevuld met zaagsel. Als een leerling zich misdroeg, wierp de leerkracht hem het beest toe. De leerling moest de pechvogel terugbrengen en kreeg in ruil daarvoor een klap op de hand met een plat stuk hout.

Dat was traditie, tot ergens in de negentiende eeuw. In 1820 werden de regels strenger: Nederland was een van de eerste landen die lijfstraffen op school verbood. „Maar een corrigerende tik werd tot ver in de twintigste eeuw nog vrij normaal gevonden”, zegt oud-leerkracht Wouter Prins (63), die nu voor vakvereniging CNV Onderwijs cursussen geeft over agressie in het onderwijs .

Tegenwoordig is er op veel scholen een streng beleid: fysiek contact is in geen enkele vorm toegestaan, tenzij het bedoeld is om escalatie te voorkomen, bijvoorbeeld bij vechtende scholieren. „Niet alle docenten zijn het daar mee eens”, zegt Prins.

Halverwege januari ging het mis in de klas van onderwijsassistent Gerrit Keeman. Het was rumoerig in het technieklokaal van het Kennemer College in Heemskerk. Leerlingen pakten hun mobieltjes erbij. Op die beelden is een ijsberende jongen te zien met een kruk in zijn handen, even later gooit hij de kruk naar de onderwijsassistent. Keeman pakt de jongen bij zijn shirt en begeleidt hem het lokaal uit, zo lijkt het. Dan grijpt hij in de nek van de leerling. Die worstelt zich los. De onderwijsassistent verheft zijn stem: „Wat had jij over mijn moeder te vertellen jongen.” Even later: „Opzouten, nu.”

Dumpert

Het filmpje belandt op Dumpert en wordt meer dan 600.000 keer bekeken, waardoor de Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland zich genoodzaakt voelt om een verklaring op haar website te publiceren. „Het handelen tijdens het incident past niet bij het professioneel handelen dat wij voorstaan, en dat geldt eveneens voor het gedrag van de leerlingen.” Volgens de school is in overleg besloten dat de onderwijsassistent „vrijgesteld wordt van werk” tot zijn pensioen, dat op 1 februari begint. „Om afstand te kunnen nemen en de rust terug te brengen in de klas.” Keeman reageert in verschillende media afkeurend op die beslissing: „De leerlingen hebben gewonnen.”

Via een inzamelingsactie, begonnen door iemand die zijn medeleven wil uiten, is inmiddels bijna 5.000 euro opgehaald om Keeman een weekeindtrip te laten maken. „Waar is het beleid op school? Gaan de aso’s het winnen?”, staat in de begeleidende tekst. Een handtekeningenactie is 7.000 keer ondertekend door mensen die vinden dat Keeman juist heeft gehandeld.

Het gebeurt één tot twee keer per maand dat CNV Onderwijs wordt ingeschakeld voor juridische bijstand door leden die vanwege een „corrigerende tik” worden geschorst, zegt Prins van vakbond CNV Onderwijs.

Volgens Prins neemt dit soort zaken toe. Dat komt volgens hem door de afname van respect voor autoriteit. „Als een lerares vroeger werd uitgescholden voor kankerhoer stortte de school in. Nu is dat vrij normaal. We raken murw.” Bovendien, zegt hij, staan de ouders eerder op de stoep na zo’n gebeurtenis. „Dan wijzen ze meteen met de vinger naar ons, in plaats van naar hun kind.”

Rechter

Als zo’n zaak vervolgens voor de rechter komt, wordt de leerkracht vaak vrijgesproken. Bijvoorbeeld de adjunct directeur van het Anna van Rijn College in Nieuwegein, die in 2011 een leerling bij zijn nek naar buiten begeleidde en werd gearresteerd. Dat had nooit mogen gebeuren”, verklaarde het OM.

Leerkrachten voelen zich steeds onveiliger in de klas, blijkt uit de jaarlijkse peiling van het ministerie van Onderwijs. In 2010 voelde 94 procent van de docenten zich nog veilig. Zes jaar later was dat teruggelopen tot 88 procent.

De gevolgen van een schorsing na een fysieke aanvaring met een leerling zijn vaak hetzelfde, zegt Prins. Omdat de school het signaal heeft afgegeven dat de leerkracht fout heeft gehandeld, ontstaat er een „gezagsprobleem”. „De leraar is vaak zo beschadigd is dat hij niet meer kan terugkeren naar school. De leraar staat in zijn uppie.” En, zegt Prins, de leerlingen hebben geleerd dat hun actie effect heeft.

Het gaat vaak mis op het moment dat een leerling de klas uit wordt gestuurd maar weigert te vertrekken. „Dan heb je een impasse bereikt”, zegt Prins. De leraar is eerder geneigd om fysieke dwang te gebruiken. „Het is een oud probleem, waarom bedenken we er niets op”, vraagt Prins zich af. Hij vindt dat er duidelijke afspraken gemaakt moeten worden over welk gedrag van leerlingen tolerabel is. „Als zo’n kind aan het rellen is en niet de klas uitgaat, moet duidelijk zijn dat hij door dat gedrag bijvoorbeeld drie dagen kan worden geschorst.”

De leerling die in Heemskerk de klas uit werd gestuurd is de dag na het incident weer naar school gegaan. De leerlingen die de gebeurtenis filmden zijn wel even weggestuurd: over filmen zijn kennelijk duidelijke regels. „Hoe het ook afloopt, de leerkracht is beschadigd.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Kim Bos