Tony (Viggo Mortensen) en Don (Mahershala Ali).

Buddy-humor en rauw racisme in Oscar-kandidaat ‘Green Book’

Mahershala Ali en Viggo Mortensen In ‘Green Book’ reist een zwarte concertpianist met zijn witte chauffeur door het gesegregeerde zuiden van de VS. Mahershala Ali: „Deze film is waardevol. Ik zal me daar nooit voor verontschuldigen.”

Mahershala Ali, die twee jaar geleden een Oscar won voor zijn rol in Moonlight, lacht breed naar de journalisten tegenover hem als hij de vraag krijgt of hij zelf ooit in situaties komt waarin hij het gevoel heeft dat hij zijn trots opzij moet zetten en beleefd moet blijven knikken. Zijn personage doet dat telkens na een optreden in de op feiten gebaseerde roadmovie Green Book. Ali speelt de zwarte concertpianist Don Shirley, die samen met zijn volkse, Italiaans-Amerikaanse chauffeur Tony Vallelonga (Viggo Mortensen, met ongeveer 20 kilo extra ) in 1962 een concert-tournee onderneemt door het racistische zuiden van de VS.

Ali: „Afhankelijk van het moment in de film zijn de intenties achter mijn glimlach telkens anders. Wat ik probeer te vangen met die lach is hoe bewust Don Shirley zich steeds is van zijn omstandigheden, van zijn omgeving. Hij was naar het zuiden van de VS gekomen om een taak, om een opdracht te vervullen. En dat heeft hij gedaan.”

Rauw racisme – Shirley mag als zwarte man niet naar de wc bij de rijke witte zuiderlingen waar hij zojuist heeft opgetreden – wordt in Green Book afgewisseld met buddykomedie-humor; inclusief grappen over Tony’s exorbitante eetlust en gebrekkige culturele ontwikkeling.

Green Book is genomineerd voor vijf Oscars, waaronder de Oscars voor Beste Film en voor Beste mannelijke bijrol en hoofdrol voor respectievelijk Ali en Mortensen. Maar de feelgoodfilm is ook een controversiële Oscarkandidaat; na initiële lovende reacties op de film was er ook kritiek. Het verhaal over twee mannen die hun vooroordelen over elkaar overwinnen, wordt verteld door de ogen van Tony. Hij zou in de film de rol spelen van een typische ‘witte held’ die het zwarte personage keer op keer moet redden; oftewel een ‘white saviour’.

Het scenario is geschreven door Nick Vallelonga, de oudste zoon van de echte Frank Anthony Vallelonga. Nick Vallelonga had toestemming van Shirley om het verhaal te verfilmen, zolang hij zou wachten totdat de pianist was overleden. Viggo Mortensen, als hij op zijn beurt aanschuift om te praten over de film: „Don Shirley was een heel discrete, in zichzelf gekeerde man. Hij wilde niet dat bepaalde dingen onthuld werden tijdens zijn leven. Nick Vallelonga heeft dat gerespecteerd.” Daardoor bleef het verhaal decennia lang op de plank bleef liggen, tot na het overlijden van zowel Don Shirley als Tony Vallelonga in 2013.

Lees hier de recensie van ‘Green Book’

Feelgood-aanpak

Regisseur Peter Farrelly, die vooral bekend is van ranzige komedies zoals There’s Something About Mary, wilde met Green Book voor de eerste keer een serieuzere film maken. Toch zorgt vooral de humor ervoor dat Green Book nergens al te zwaar wordt. Past een serieus onderwerp als racisme wel in zo’n feelgood-aanpak?

Ali: „Problemen in de samenleving, zoals raciale verhoudingen en racisme, moet je op alle mogelijke maniere benaderen en onder de loep durven nemen; van een film van Barry Jenkins, die je hart doet breken, tot een Spike Lee-film, die met zijn eigen, unieke vertelwijze altijd een balans lijkt te vinden tussen drama en komedie.”

En dus ook door een film zoals van Peter Farrelly, vervolgt Ali. „Als een deel van de samenleving geen enkele film bekijkt van de makers die ik net heb genoemd, maar wel naar een film van Peter Farrelly gaat om te lachen, dan krijgt dat publiek op z’n minst een boodschap mee, die hen voor een moment aan het denken zet. Deze film is daarom waardevol en daar zal ik me nooit voor verontschuldigen.”

Volgens Mortensen zal de film ook niet snel gedateerd zijn omdat de schrijvers, regisseur en studio de onaangename en afstotelijke kanten van onder meer zijn personage durven te tonen. „Ze hebben de scène aan het begin van de film, waarin ik glazen in de vuilnisbak doe nadat twee zwarte mannen eruit hebben gedronken, er niet uitgehaald. Ook de taal die ik als Tony gebruik is niet gekuist. Er zitten beledigende, harde dingen in de film, maar er zijn ook grijze gebieden.”

Mortensen verwijst naar een scène in een kledingwinkel in het diepe zuiden van de VS. Don Shirley wil een pak passen, maar dat blijkt niet toegestaan te zijn. „De verkoper in de winkel weet dat als hij Mahershala’s personage een pak laat passen en andere klanten dat zien, hij veel klandizie kan verliezen. Mogelijk kan hij zelfs zijn hele zaak verliezen. Hij bevindt zich dus in een complexe situatie. Het vergt veel moed om in zo’n kleine stad te zeggen: ‘Pas dat kostuum maar, want dat is het juiste om te doen’. Uiteindelijk zijn er gelukkig mensen opgestaan die de moed wel hebben opgebracht. Maar het goede van de film is dat je als kijker niet wordt verteld wat je overal van moet vinden. De film zegt alleen: kijk naar deze persoon, kijk naar waar hij mee te maken krijgt.”

‘Green Book’ is vernoemd naar een reisgids voor Afro-Amerikanen voor als ze in het gesegregeerde Zuiden moesten reizen. De editie van 1940 …
… de editie van 1947 …
… de editie van 1948 …
… de editie van 1954 …
… de editie van 1956 …
… de editie van 1960.

Zwarte reisgids

Green Book is vernoemd naar een reisgids die Afro-Amerikanen tussen 1936 en 1966 konden gebruiken om te zoeken naar horeca in het gesegregeerde Zuiden waar ze veilig konden eten en logeren. Kenden de acteurs de gids? Ali: „Ik voelde in eerste instantie frustratie toen ik over het bestaan ervan vernam. Ik kijk net als iedereen met hedendaagse gevoeligheden naar het verleden. Ik was boos dat er zo’n gids bestond, die ons vertelde waar we konden verblijven. Pas later besefte ik dat het voor zwarte mensen in die tijd iets positiefs was. Die gids maakte het voor hen mogelijk om veilig te reizen door het zuiden. Mijn grootmoeder woonde in Californië, maar was geboren in Texas. Als zij terug had gemoeten naar Texas voor een begrafenis of een familiebezoek, had deze gids het mogelijk gemaakt om die reis te plannen en door heel moeilijke omstandigheden te navigeren.”