Zimbabwes heimelijke zuivering

Ondergedoken oppositie Leger en politie jagen op activisten. Wie zich niet overgeeft, brengt zijn familie in levensgevaar. „Iedereen heeft pijn.”

Het is al laat als James Chidhakwa vrijdagavond in de koplampen verschijnt op een erf in een van de buitenwijken van de Zimbabweaanse hoofdstad Harare. Zijn lange rasta-lokken hangen over zijn schouders. Hij wenkt en sluit snel de deur achter zich. Hij heeft met zijn vrouw Asyria toevlucht gezocht in een leegstaande kantoorruimte. De archiefkasten dienen nu als opslag voor hun brood en eieren. Op het bureau hebben ze een schuimrubber matras gelegd. „We doen het maar even zo, anders moeten we op de grond slapen”, zegt hij.

Chidhakwa staat op plaats 19 van de lijst ‘Opsporing Verzocht’ van de politie van de Republiek Zimbabwe. Dat las hij in The Herald, de regeringskrant die de lijst afdrukte. Gezocht wegens „deelname aan het recente geweld, plundering, ophitsen op sociale media en vernietiging van eigendommen”.

Protesten in Zimbabwe: Fietskettingen, seksueel geweld en stroomdraden tegen het volk

Vijand van de staat, nadat vorige week maandag gewelddadige protesten uitbraken tegen de verdubbeling van benzineprijzen en andere economische malaise.

Chidhakwa is parlementslid voor de oppositiepartij MDC. In die hoedanigheid, zegt hij, was hij niet aan het protesteren, maar zat hij die maandag in een workshop. Met nota bene ministers uit het kabinet van president Emmerson Mnangagwa. „Als ze me zoeken, waarom bellen ze me dan niet gewoon? Wie zijn die mensen die me zoeken?”

Het antwoord krijgt hij de volgende ochtend. Zaterdag om half zeven stuurt hij een bericht. Groot alarm. „Acht mannen met een (terreinwagen) Fortuner en gewapend met AK47’s met bajonetten kwamen naar mijn huis. Ze hebben de deur ingetrapt en iedereen in elkaar geslagen, inclusief mijn gogo”, schrijft hij. Gogo is zijn grootmoeder, 87 jaar oud. „Iedereen heeft pijn.”

Auto zonder nummerplaten

Eerst was er de golf van „systematisch geweld”, zoals mensenrechtenadvocaten het beschreven, die van wijk naar wijk trok en waarin honderden Zimbabweanen zwaar werden mishandeld en twaalf gedood. Sinds president Mnangagwa vorige week maandag terugkeerde naar het land en „schurkensoldaten” de schuld gaf van al dat geweld, is de openlijke repressie gaan liggen. Nu is een nieuwe fase aangebroken: die van heimelijke zuivering van oppositieleden, vakbondsleiders en activisten.

Collega-parlementslid van de MDC Blessing Toronga verdween donderdag spoorloos. Hij werd meegenomen in een auto zonder nummerplaten. De leider van de bond voor leraren op het platteland Obert Masaraure: sinds een week vermist. De broer en moeder van de voorzitter voor de mensenrechtenorganisatie The Crisis in Zimbabwe Coalition: ontvoerd naar een onbekende locatie. Zo gaat de lijst van verdwijningen door.

Daarom ontvluchtten James Chidhakwa en zijn vrouw het huis waar hij met zijn familie verbleef. „Als ze hem niet vinden, komen ze voor mij”, zegt Asyria vrijdagavond. Ze kwamen voor de rest van de familie. Hij laat foto’s zien van de ruggen van zijn twee neven, die vrijdagavond wel thuis waren toen de gewapende mannen binnenvielen. Ze hebben dezelfde wonden op de rug die honderden andere Zimbabweanen inmiddels kunnen laten zien.

„Ik word nog liever gevonden door de politie dan door het leger”, zegt Promise Mkwananzi, op een schuilplek ver buiten de hoofdstad. Hij staat op plaats vier van de lijst. Hij leidt de jeugdbeweging Tajamuka en wordt ervan verdacht achter de protesten van vorige week te zitten. „Als de soldaten me vinden word ik vermoord.” Die angst voor het leger heeft anderen op de lijst er al toe gebracht zich over te geven, zoals de leider van de Zimbabweaanse vakbondskoepel ZCTU.

‘Ontsnapt aan staatsgreep’

Toen het geweld vorige week losbarstte deed lang de theorie de ronde dat vice-president Constantino Chiwenga misbruik maakte van de afwezigheid van president Emmerson Mnangagwa, die naar Moskou reisde in de hoop op steun van president Poetin. Mkwananzi vermoedt zelfs dat de president is „ontsnapt aan een staatsgreep” en net op tijd naar huis keerde. „Iets is mis gegaan daar.”

De eerste verkiezingen in dertig jaar tijd zonder Robert Mugabe, zouden ‘open en vrij’ zijn. Maar dat ging toch anders

Maar nu is duidelijk dat ook met Mnangagwa in het land het geweld niet stopt. Zaterdag werden in buitenwijken als Mbare duizenden marktkraampjes omver getrokken. Een strafcampagne die doet denken aan Operatie Murambatsvina uit 2005, wat in de zuidelijk Afrikaanse taal Shona ‘ruim het vuil op’ betekent. Destijds verloren volgens een VN-schatting 700.000 Zimbabweanen huis en haard bij een poging van de regering om de opstandige stedelijke arbeidersklasse naar het platteland te jagen.

Het geweld van de afgelopen dagen doet Zimbabweanen beseffen dat met de val van president Mugabe in november 2017 alleen het boegbeeld van dit regime anders is, niet de methodes. „De president is een gevangene van de militairen”, zegt activist Mkwananzi.

Voor de ondergedoken parlementariër Chidhakwa zijn er weinig opties over. Dinsdag komt het parlement bijeen. Hij overweegt erheen te gaan. „Dan zal ik zeggen: als je me zo nodig wilt arresteren, doe het dan hier. Hier ben ik.” Maar hij twijfelt zichtbaar aan zijn vastberadenheid. Zimbabwe ontvluchten? Dat nooit. „Ik kan niet ver van het slagveld zijn. Op een goed moment zal ik toch naar buiten moeten om te vechten.”