Wat is dat nou eigenlijk, die backstop? (en 11 andere veelgebruikte Brexit-termen)

Brexit Lexicon De komende weken zal de Britse politiek duidelijker richting moeten geven aan de Brexit. Wordt het No Deal, een tweede referendum, een heronderhandeling? Hoe het ook zij: deze termen zullen ons weer regelmatig om de oren vliegen.

Demonstranten tegen een tweede Brexitreferendum, bij het parlement in Londen.
Demonstranten tegen een tweede Brexitreferendum, bij het parlement in Londen. Foto Tolga Akmen

Op papier

Artikel 50 (van het EU-verdrag)

Het opzeggen van het EU-lidmaatschap is geregeld in artikel 50 van het EU-verdrag, voor het laatst aangepast in 2009. Aanvankelijk was het de bedoeling om terugtrekking te regelen in een Europese grondwet, maar mede door kiezersverzet in Frankrijk en Nederland werd het idee van een grondwet geschrapt. In 2009 werd de mogelijkheid daarom opgenomen in het verdrag van Lissabon. Het vereist dat een land zijn voornemen per brief kenbaar maakt in Brussel, wat het Verenigd Koninkrijk als eerste EU-land ooit deed op 29 maart 2017. Vanaf het indienen van het voornemen om te vertrekken, is er exact twee jaar tijd om tot een uittredingsakkoord te komen tussen het vertrekkende land en de EU. De periode van twee jaar kan verlengd worden, op voorwaarde dat de aanvrager en de huidige 27 EU-landen daar unaniem akkoord mee gaan. De duur van de verlenging moet worden uitonderhandeld tussen beide partijen. De leider van het vertrekkende land is al die tijd, van kennisgeving tot uittreding, uitgesloten van Europese besluitvorming.

Withdrawal agreement (uittredingsakkoord)

De withdrawal agreement wordt ook wel vaak de scheidingsakte genoemd. Landen die in Brussel formeel hebben aangeven de EU te willen verlaten, zijn volgens artikel 50 verplicht om met de EU te onderhandelen over een terugtrekkingsovereenkomst, waarin lopende rechten en verplichtingen netjes kunnen worden afgewikkeld en juridische en economische verwevenheid kan worden ontvlecht. De regering van Theresa May en de Europese Commissie bereikten in november 2018 een overeenkomst. Deze moet uiteindelijk bij meerderheid worden goedgekeurd door het Europees Parlement en het Britse Lagerhuis.

Political declaration (politieke verklaring)

Naast een akkoord over de scheiding moet er volgens het EU-verdrag vóór uittreding ook een verklaring liggen die als uitgangspunt dient voor de toekomstige verhoudingen. Deze politieke verklaring is veel minder juridisch dan de withdrawal agreement en dient als basis voor onderhandelingen over nieuwe samenwerking op het gebied van handel, veiligheidskwesties, gezamenlijk buitenlandbeleid of bijvoorbeeld rechtshandhaving. Waar de withdrawal agreement in beton gegoten is, kan de politieke verklaring gebruikt worden om politiek te schipperen en zal deze ook in de toekomst vaker voor meerdere uitleg vatbaar kunnen blijken.

Transitieperiode

De transitieperiode is de periode ná de uittredingsdatum, in dit geval 29 maart 2019. Als er in het geval van het Verenigd Koninkrijk een deal wordt aangenomen door het EP en het Lagerhuis, dan is de transitieperiode vervolgens vooral bedoeld om tot een nieuwe verhouding te komen, door bijvoorbeeld afspraken te maken over handel en een gezamenlijk veiligheidsbeleid. Aanvankelijk staat daar twee jaar voor, maar als het niet lukt om in die tijd een breed pakket aan afspraken te maken, dan kan de transitieperiode met nog eens twee jaar worden verlengd, tot eind 2022.

(Noord-)Ierland

Goede Vrijdagakkoorden

Het Goede Vrijdagakkoord in Noord-Ierland maakte in 1998 een einde aan decennia van sektarisch geweld tussen nationalisten (voor Ierse hereniging) en unionisten (voor verblijf in het VK). De unionisten werden gerustgesteld met het idee dat Noord-Ierland Brits was. De nationalisten konden daarmee leven, omdat voor hen werd vastgelegd dat Noord-Ieren in de toekomst per referendum konden stemmen over een verenigd Ierland, als daar voldoende animo voor is. Een van de redenen voor sektarische spanningen was de grens met Ierland, waar vrije doorgang vaak werd geblokkeerd of waar strenge controles plaatsvonden, meestal door Britse militairen. Om die spanningen voor altijd weg te nemen werd de afspraak gemaakt dat er nooit meer een harde grens zou komen tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland.

Backstop

De backstop is een noodoplossing voor de Iers/Noord-Ierse grens, opgenomen in de withdrawal agreement. Als er aan het einde van de tweejarige overgangsperiode na de Brexit geen akkoord is dat het vrije grensverkeer tussen Ierland en Noord-Ierland regelt, moet deze noodoplossing garanderen dat de grens toch niet hard wordt. Daarom blijft het hele VK dan in een douaneunie met de EU, terwijl daar bovenop in Noord-Ierland nog extra EU-regels blijven gelden. Dit moet voorkomen dat sektarische spanningen in Noord-Ierland oplaaien. Er zijn vanuit Brexiteers en Noord-Ierse unionisten twee bezwaren tegen de backstop die de regeling tot het hoofdgerecht van verzet hebben gemaakt. Zo zit er geen einddatum op, maar moet een gezamenlijke commissie met leden uit de EU en het VK bepalen wanneer de backstop kan worden opgeheven. Brexiteers vrezen zo eindeloos gegijzeld te kunnen worden door de EU. De unionisten zijn op hun beurt bang dat hun landsdeel afdrijft van het VK, omdat een open grens vergt dat Noord-Ierland aan meer Europese regels moet blijven voldoen dan de rest van het VK. Dat is voor een stroming die de unie van het VK als heilig ziet, onverteerbaar.

Zachte Brexit, harde Brexit, No Deal
(cliff-edge)

Deze termen worden nog wel eens door elkaar gehaald, vooral de harde Brexit en No Deal.

Harde Brexit

De deal die May nu heeft met de EU stuurt aan op een harde Brexit. Dat betekent dat het Verenigd Koninkrijk na de transitieperiode de Europese interne markt verlaat. Daardoor krijgt het totale controle over het verkeer van personen, goederen, kapitaal en diensten, de vier vrijheden die tot nu toe in EU-verband zijn geregeld. Ook is het VK in staat zelfstandig handelsakkoorden te sluiten met andere landen en handelsblokken in de wereld.

Zachte Brexit

Een zachte Brexit zou betekenen dat het VK op een of andere manier deels in de interne markt van de EU zou blijven. Dat betekent dat het VK alsnog (deels) Europese regulering moet overnemen als het bijvoorbeeld blijft uitmaken van de douane-unie, de EU-brede afspraken over tarieven op goederen. Een dergelijke zachte Brexit kan verhinderen dat het VK zelf handelsdeals kan sluiten; een gruwel voor Brexiteers. Ook kan het zijn dat vrij verkeer van personen mogelijk blijft tussen het VK en de EU. Alles hangt af van hóe zacht een dergelijke Brexit uiteindelijk wordt.

No Deal

Een No Deal betekent dat het Verenigd Koninkrijk zonder wat voor afspraak dan ook de EU verlaat. Deze situatie ontstaat als het niet lukt een deal door het Lagerhuis en het EP te krijgen voor de Brexitdatum van 29 maart. Alle gemaakte afspraken vervallen dan. Van het een op het andere moment zijn alle banden met de EU verbroken. Of zoals de Britten zelf vaak zeggen: ze vallen in één klap van een klif. Dat betekent niet dat het wat betreft regels een grote lacune wordt: al vorig jaar is er in het VK een wet aangenomen die veel EU-regels voor zeker twee jaar in Britse wetgeving omzet, in het geval van een No Deal. Maar verder is het volstrekt afwachten waar alsnog juridische gaten vallen en vooral ook logistieke chaos ontstaat.

Lees ook dit interview met Jill Rutter, directeur van de Londense denktank Institute for Government

Politici

Backbenchers

Deze term is letterlijk afgeleid van het feit dat deze parlementariërs op de achterste bankjes van het Lagerhuis zitten. De meesten van de 643 ingezworen Members of Parliament behoren tot deze groep (de 7 Sinn Féin-parlementariërs weigeren trouw aan de koningin te beloven en zijn absent). Omdat de premier en alle andere politieke gezagdsdragers ook hun zetel in het Lagerhuis innemen, worden backbenchers gezien als de volksvertegenwoordigers die geen rechtstreekse invloed hebben op het kabinetsbeleid. Maar dat betekent bepaald niet dat ze tandeloos zijn. Door middel van amendementen kunnen ze grote invloed uitoefenen op het regeringsbeleid, zeker in een Lagerhuis dat met speaker John Bercow steeds meer macht naar zich toetrekt.

European Research Group

Door sommigen worden ze gezien als de mannen - want dat zijn het voornamelijk - die de Conservatieve Partij verscheuren met hun onwrikbare Brexit-standpunten. Zelf zien ze zich als de parlementariërs die pal staan voor een vertrek uit de EU. Desnoods met een No Deal. De European Research Group, een verbond van Conservatieve MP’s dat uit verzet tegen het verdrag van Maastricht in 1993 is opgericht, staat onder leiding van Jacob Rees-Mogg. Ze zijn de kern van het verzet tegen de deal van Theresa May met de EU. Toen haar deal half januari in het Lagerhuis sneuvelde, stemden 118 Tories tegen, waaronder alle circa 70 ERG-leden. Andere prominente leden zijn Boris Johnson, David Davis en de huidige minister van handel Liam Fox.

De Britten

The People’s Vote

De campagne voor een tweede referendum over de Brexit, die gesteund wordt door verschillende MP’s van alle politieke partijen. De campagne is voorjaar 2018 ontstaan en sindsdien opgestuwd in de vaart der volkeren door bekende Britten als oud-voetballer Gary Lineker en acteur Steve Coogan, en oud-politici als Nick Clegg en Tony Blair. Hoewel een tweede referendum niet op een meerderheid in het Lagerhuis kan rekenen, heeft alle media-aandacht het idee zeker salonfähiger gemaakt. Ook de Britten zelf zijn niet automatisch voor een tweede Brexitreferendum. De vele opiniepeilingen die over dit thema worden gehouden variëren nogal wat betreft uitkomst. Volgens peiler YouGov denkt 35 procent van de Britten dat het uiteindelijk No Deal wordt en maar 21 procent rekent op een tweede referendum.

Dit stuk is op 30 januari geactualiseerd en er zijn enkele verhelderingen aangebracht.