De belangrijkste speler ontbreekt bij het akkoord tussen de VS en de Talibaan

Afghanistan De eerste contouren van een vredesakkoord tussen de VS en de Talibaan liggen op tafel. De belangrijkste speler ontbreekt evenwel: de Afghaanse regering.

De Afghaanse president Ghani zei maandag in een televisietoespraak dat hij de rechten van de bevolking zal beschermen.
De Afghaanse president Ghani zei maandag in een televisietoespraak dat hij de rechten van de bevolking zal beschermen. Foto Reuters

Een „voorlopig raamwerk”, zo noemt de Amerikaanse onderhandelaar Zalmay Khalilzad de ‘afspraken’ die hij dit weekend met de Talibaan heeft gemaakt. Als die nader zijn uitgewerkt, kunnen zij leiden tot een vredesakkoord dat een einde moet maken aan de zeventienjarige oorlog. De in september aangestelde gezant heeft hiermee het eerste tastbare resultaat in gesprekken met de Talibaan behaald, maar dat is nog wel zeer broos.

Een belangrijke kanttekening is dat de Afghaanse regering, de partij die het meest te zeggen zou moeten hebben over de toekomst van het land, niet is betrokken bij de gesprekken.

Zaterdag rondde speciaal vertegenwoordiger Khalilzad in Qatar een zesdaags overleg af met een vertegenwoordiging van de Talibaan. Aanvankelijk zou de bespreking maar twee dagen duren. Gedurende de week werd duidelijk dat de Talibaan de gesprekken serieus namen. Dat bleek bijvoorbeeld toen zij donderdag een grondlegger van hun beweging, moellah Baradar, aanstelden als hun hoofdonderhandelaar.

Het grootste winstpunt voor de Verenigde Staten is dat de Talibaan, zo verklaarde Khalilzad maandag tegenover The New York Times, hebben toegezegd dat Afghanistan geen uitvalsbasis meer mag zijn voor internationaal opererende terreurgroepen als Al-Qaeda en Islamitische Staat. Hiervoor zouden zij garanties hebben gegeven.

Dialoog met Afghaanse regering

Als dit werkelijkheid wordt, hebben de Amerikanen het doel bereikt waarvoor zij na de aanslagen van 11 september 2001 door Al-Qaeda het land binnenvielen: samen met de NAVO-bondgenoten wilden ze voorkomen dat Al-Qaeda nogmaals zo toe zou kunnen slaan. Het bevorderen van democratie en mensenrechten is altijd een secundair doel geweest.

Lees ook: De Talibaan werken aan vrede door aanslagen te plegen

Belangrijkste winstpunt voor de Talibaan: een Amerikaanse bereidheid om álle troepen (nu 14.000) terug te trekken. Hier moet tegenover staan dat de Talibaan een dialoog aangaan met de Afghaanse regering, en instemmen met een algemeen staakt-het-vuren.

Khalilzad twitterde zondag, voordat hij naar Kabul vertrok voor overleg met de Afghaanse president Ashraf Ghani: „Er is niets afgesproken totdat alles is afgesproken, en ‘alles’ betekent ook een intra-Afghaanse dialoog en algemeen staakt-het-vuren.”

Welke rol krijgen de Talibaan?

Onduidelijk is echter waar die dialoog toe moet leiden. Welke politieke rol krijgen de Talibaan in een Afghanistan zonder buitenlandse troepen? De afgelopen jaren hebben zij hun controle over het grondgebied sterk uitgebreid; in ongeveer de helft van de districten hebben zij de facto de macht of strijden ze daarom met de overheid.

Ghani probeerde maandag in een televisietoespraak uit te stralen dat hij greep op de gebeurtenissen heeft. Hij vertelde de Afghanen dat hun rechten niet verkwanseld zullen worden om maar tot vrede te komen. „Geen enkele Afgaan wil dat buitenlandse militairen voor de lange termijn in hun land blijven”, zei hij. „We proberen hun aantal volgens een uitgedacht plan terug te brengen naar nul.”

Hij riep de Talibaan op tot een rechtstreeks gesprek. Zij hebben dit tot nu toe geweigerd, omdat zij de Afghaanse regering als stromannen van buitenlandse bezetters zeggen te zien.

Op korte termijn ziet het er dan ook naar uit dat de aandacht van de Talibaan op de Amerikanen gericht blijft. Voor eind februari staat een nieuwe ontmoeting gepland. Nu al lijkt duidelijk dat daar stevig onderhandeld zal worden over het staakt-het-vuren: de VS willen dat rond hebben voordat zij een militaire terugtrekking toezeggen, de Talibaan willen het andersom. Of Ghani tegen die tijd een voet tussen de deur heeft, valt nog helemaal te bezien.