Het medicijn is op, de spierkramp gaat door

Schaarste Het tekort aan geneesmiddelen in Nederland loopt verder op. Apotheker Sonja Keizers haalt van alles uit de kast om medicijnen voor patiënten te vinden.

Verder kijken dan het recept, dat was de gedachte achter de apotheek van Sonja Keizers. Door het tekort aan geneesmiddelen heeft ze steeds minder tijd om met patiënten te praten.
Verder kijken dan het recept, dat was de gedachte achter de apotheek van Sonja Keizers. Door het tekort aan geneesmiddelen heeft ze steeds minder tijd om met patiënten te praten. Foto David van Dam

„Natuurlijk wil ik liever achter de balie mensen helpen”, zegt Sonja Keizers. „Ik heb m’n zaak niet voor niets Pillen en Praten genoemd.”

Het is een doordeweekse ochtend in de Haagse apotheek. Als de schuifdeuren openglijden, springen medewerkers op. Keizers heeft geen tijd voor klanten. In de hoek doet ze administratie. Tegenwoordig bestaat die voor het overgrote deel uit het beantwoorden van één vraag: hoe komt ze in hemelsnaam aan de medicijnen voor haar patiënten?

„Eens per week neem ik deze stapel door”, zegt Keizers, terwijl ze papieren naar voren schuift.

De stand van zaken? Ze telt.

„Tweehonderd. Tweehonderd verschillende medicijnen zijn niet op tijd geleverd.”

Het tekort aan geneesmiddelen in Nederland is vorig jaar voor het achtste jaar op rij opgelopen. 769 verschillende medicijnen waren langer dan twee weken niet beschikbaar. Maandelijks moeten apothekers bij 580.000 voorschriften op zoek naar een alternatief, berekende de Stichting Farmaceutische Kengetallen.

Daarom heeft Keizers steeds minder tijd om te praten met haar patiënten. Verder kijken dan het recept, dat was juist de gedachte achter haar apotheek. Ze wilde niet alleen medicijnen afgeven, maar ook adviseren over gezond leven, helpen om te stoppen met roken en een wandelclubje organiseren voor diabetespatiënten.

27 juli

Deze weken is de administratielast extra groot: de lijsten met ‘preferente’ medicijnen van de vier grote zorgverzekeraars zijn binnen. Bij meerdere geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof mag de zorgverzekeraar bepalen welke variant hij vergoedt: het preferentiebeleid.

Keizers pakt de lijst van verzekeraar VGZ. Ze wijst methylfenidaat 54 mg aan, een ADHD-medicijn van het merk Sandoz. Het is nog steeds niet binnen; de bestelling bij haar groothandel dateert van 27 juli. Toch is het bij VGZ ‘preferent’ (dus: verplicht) voor 2019.

Op dit moment zijn ten minste zestig preferente medicijnen bij de vier grootste groothandels niet te krijgen. Dat berekende NRC met gegevens van de Stichting Farmaceutische Kengetallen. „Inmiddels ben ik het gewoon gaan vinden”, zegt Keizers. „Van: ‘O, in dat geval moet ik tijdelijk een ander middel zoeken en moet de klant switchen’. Maar eigenlijk is het van de zotte.”

Bij de eerder genoemde medicijnen kan Keizers nog uitwijken, sommige middelen zijn van geen enkel merk meer verkrijgbaar. Zoals de bloedverdunners Dipyridamol. Of Ibuprofen-tabletten van 600 milligram nergens meer te krijgen. Andere hoeveelheden van de pijnstiller zijn er wel, maar die worden niet vergoed vanuit de zorgverzekering.

Behalve de anticonceptiepil raakten 617 geneesmiddelen in 2018 uitverkocht. Iedereen wees bij het pillentekorten naar elkaar

Exemplarisch voor het kunst- en vliegwerk dat Keizers moet uithalen, is het verhaal van een vaste klant. Het gaat om een Haagse dertiger. Ze vindt haar gezondheid te privé voor de krant; haar naam is bij de redactie bekend.

Door een zeldzame bindweefselaandoening krijgt de vrouw meerdere keren per dag pijnlijke spierkrampen. Injecties met de spierverslapper Temesta kunnen de aanval onderdrukken, maar deze spuiten zijn het afgelopen jaar vaker lange periodes niet beschikbaar geweest. Keizers moet alles uit de kast halen voor de drie spuiten per dag die haar klant voorgeschreven krijgt. „In het begin kon ik Temesta her en der van collega’s lenen. Onderling zijn apothekers solidair. Het is misschien wel een concurrent, maar we weten ook dat er een patiënt op het medicijn wacht.”

Smeekbede

Nadat de voorraden van andere Nederlandse apothekers geen soelaas meer boden, week Keizers uit naar injecties van Diazepam. Maar die konden de spasmen minder goed onderdrukken. Half december stuurde Keizers een smeekbede naar Pfizer. De fabrikant van het middel bleek een noodvoorraad te hebben. Ze mocht het leeuwendeel hebben: vijftig injecties.

Ondertussen besloot de Inspectie voor de Gezondheidszorg dat apothekers vanwege de tekorten middelen uit het buitenland mogen importeren. Keizers deed een poging. Maar de spuiten importeren mag niet, zo kreeg Kiezers terug, want: Temesta „valt internationaal gezien onder de Opiumwet.”

Keizers logt in bij de site van haar groothandel. Half februari zijn de spuiten pas leverbaar. „Dat is op z’n vroegst, zeg ik er altijd bij”, zegt Keizers. „Ik ben al zo vaak teleurgesteld.”

Ondertussen wacht de vrouw thuis tot ze met de spierverslappers de aanvallen weer kan onderdrukken. Hoe eerder, hoe beter. In een van haar spasmes, waarbij „zo’n ontieglijke kracht vrijkomt”, scheurde ze een pees. Bij een andere aanval nam een medewerker van de thuiszorg haar mee naar de spoedeisende hulp, vanwege blauwe lippen door zuurstofgebrek. „Ik heb al te dealen met de gevolgen van mijn ziekte, nu ook nog eens met niet-leverbare medicijnen.”

Deze week kreeg Keizers goed nieuws van de Transvaal Apotheek, dat onlangs in de media kwam doordat het zelf geneesmiddelen is gaan bereiden. Zij willen de spuiten maken.

Fijn, maar geen oplossing. Keizers: „Je kunt niet verwachten dat een apotheek dat voor heel Nederland gaat doen.”