Opinie

Bescherm senator tegen verstrengelde belangen

De integriteitsregels van de Eerste Kamer moeten dringend worden aangescherpt, vindt .

Interieur van de Eerste Kamer der Staten Generaal ANP Koen Suyk
Interieur van de Eerste Kamer der Staten Generaal ANP Koen Suyk

Een indirect gekozen parlement dat het laatste woord heeft over alle wetsvoorstellen, dat bestaat uit deeltijd-politici die het woord voeren en stemmen over onderwerpen waarbij zij vanuit hun andere functies mogelijk een belang kunnen hebben, waar weinig geschreven integriteitsregels bestaan, laat staan toezicht of handhaving – zo’n parlement is toe aan een kritische zelfreflectie. Europese waakhond GRECO waarschuwt al jaren voor belangenverstrengeling en dringt aan op strengere regels. Te lang is het onderwerp vooruitgeschoven. Op dinsdag 29 januari debatteert de Eerste Kamer over de wenselijkheid van gedragscodes, toezicht en handhaving. Die kunnen belangenverstrengeling tegengaan en de schijn daarvan wegnemen. Deze regels dragen bij aan het vertrouwen in de Senaat.

Momenteel ligt het mandaat voor integriteitsregels louter bij de politieke fracties zelf. Met als gevolg dat wat voor de een acceptabel is, bij de ander ontoelaatbaar is. Dit is niet alleen verwarrend en ineffectief, maar ook onwenselijk. Verwarrend omdat hierdoor geen uniformiteit en gelijke behandeling van partijen bestaat. Ineffectief omdat eigen gedragscodes vaak multi-interpretabel zijn en interne controle- en sanctiemechanismen een groot risico van politisering meebrengen, alleen al door het risico op zetelroof of het verlies van een meerderheid. Maar controle- en sanctiemechanismen kunnen ook simpelweg de werkbaarheid en goede sfeer in een fractie op het spel zetten.

Het is ook onwenselijk omdat integriteit te belangrijk is om over te laten aan de individuele senatoren, fracties en politieke partijen. Het primaat zou bij de Eerste Kamer zelf moeten liggen, met onafhankelijke toetsing en handhaving, omdat integriteit het hele instituut aangaat en niet louter politieke partijen. Politici en hun partijen moeten niet alleen vinden dat ze integer handelen, ze moeten hun handelen ook aan de buitenwacht kunnen uitleggen. Voorbeeld zou het Verenigd Koninkrijk kunnen zijn, waar het uitgangspunt is dat een ‘reasonable member of the public’ het gedrag acceptabel zou moeten vinden.

Wat wel en niet acceptabel is, blijft uiteraard een moeilijke discussie bij deeltijd-politici die hun kracht ontlenen aan het feit dat ze met één been in de samenleving staan en met het andere in de politiek. Een heldere gedragscode voor alle senatoren opgesteld door een Kamercommissie, aangevuld met een externe onafhankelijke ambtsdrager, zou als leidraad kunnen dienen om op basis van casuïstiek mogelijke belangenconflicten te wegen en te beoordelen. Bij deze commissie zouden ook burgers en organisaties terecht kunnen met signalen of vragen over mogelijke belangenverstrengeling.

Lees ook dit opinieartikel over het ondemocratische gehalte van de Eerste Kamer

In een reeks recente publicaties werd beweerd dat ongeveer de helft van de nevenfuncties van senatoren een functie is die overlapt met onderwerpen in hun portefeuille. Bijna de helft van de nevenfuncties zou pas verkregen zijn na de benoeming. Hoewel daar niet per se een causaal verband bestaat, draagt een onafhankelijke toetsing bij aan een integere afweging van de gevolgen van een nevenfunctie voor het Kamerlidmaatschap. Dat komt niet alleen het instituut, maar ook de politici zelf ten goede. Het geeft hun (rechts-)zekerheid over de vraag of hun nevenfuncties wel of niet verenigbaar zijn met hun Kamerlidmaatschap, woordvoering of deelname aan een stemming. Bovendien beschermt het hen ook bij het publiek en de media tegen de schijn van belangenverstrengeling. Het biedt de noodzakelijke transparantie voor de buitenwereld, maar vooral helpt het senatoren om hun rol als wetgever zuiverder in te vullen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.