Het verlies tegen Feyenoord is tekenend voor het klimaat rond Ajax

Verlies Ajax stond bekend om zijn wedstrijdinstelling, nu glipt het elftal Ten Hag door de vingers in zijn kerntaak: tactische discipline.

Lasse Schöne in een laatste poging de 1-1 van Feyenoord te voorkomen.Foto Olaf Kraak/ANP
Lasse Schöne in een laatste poging de 1-1 van Feyenoord te voorkomen.Foto Olaf Kraak/ANP

Zet de tien tegengoals van Ajax in de twee competitieduels van 2019 op een rij met een Benny Hill-deuntje eronder en er valt misschien nog wat te lachen ook. Een ratjetoe van voor- en achteruitlopende spelers, kettingreacties van inschattingsfouten. Positionele wanorde. Logisch dat dan iedereen te laat komt.

Feyenoord won met 6-2, nadat Heerenveen de week ervoor al vier keer scoorde in de Arena (4-4). Het is schrijnend zoals het Erik ten Hag op de afdeling tactische discipline, toch zijn core business als trainer, volledig door de vingers glipt. Zo kort ook nadat hij in Florida een week lang de selectie in ideale omstandigheden tot zijn beschikking had ter afsluiting van het jaar waarin hij de twijfelaars had overtuigd dat hij het kon.

Maar zijn elftal laat hem in de steek en dat geeft alle aanleiding voor de buitenwacht om te speculeren dat er geen klik is tussen de trainer en zijn collectie individualisten. Wie had nog gedacht dat er aan de wisselwerking tussen deze ploeg en coach zou worden getwijfeld, na de vorstelijke Champions League-groepsfase? Ja, De Telegraaf, steevast nagelhard inzake Ten Hag.

Aansprakelijk voor de instelling

Zo is Ajax steeds een wanprestatie verwijderd van een crisis, tekenend voor het klimaat rond de club die vier jaar geen prijs pakte. Over zijn tactische keuzes toont hij zelden spijt, maar Ten Hag stelt zichzelf wel aansprakelijk als de instelling laakbaar is. „Je moet daar ook interveniëren, op sturen als coach”, zei hij in een interview met NRC na de 3-0 nederlaag tegen PSV dit seizoen. „En als een groep zo op het veld staat, zoals zondag… Je gaat er toch vanuit dat PSV-uit, met het litteken wat we hadden van april [toen het ook 3-0 werd, red.], dat we scherper zouden zijn.” Te veel zelfvertrouwen, zag hij. „Dan kom je op de koffie.”

Lees ook het interview met Erik ten Hag: Bij Ajax krijg je nooit alles controleerbaar.

Sinds PSV-uit werd Ajax – het is bijna niet meer voor te stellen –– synoniem voor wedstrijdinstelling. Veerkracht was de rode draad in de Champions League-groepsfase, met wonderbaarlijke slotfases, lastminutereddingen en demonstraties van jezelf wegcijferen. Ten Hag spinde van tevredenheid bij het zien van zoveel overgave, tegen Benfica, tegen Bayern. Ongeslagen plaatste Ajax zich voor de achtste finale, komende maand tegen Real Madrid.

Financieel verbreekt Marc Overmars, directeur voetbalzaken, records, maar sportief gezien voert hij riskant beleid. Hem kan verweten worden dat hij geen recht deed aan zijn woorden: „Niemand gaat weg in de winterstop, wat er ook op tafel komt”. Max Wöber, stand-in links in de verdediging, vertrok deze maand voor 11 miljoen euro, maar of de blamage met hem meer of minder te voorkomen was, is betwistbaar. Of een betere tweede keeper dan Kostas Lamprou de defensieve desorganisatie had kunnen compenseren? Twijfelachtig. Toch: de clubleiding reikt de munitie makkelijk aan door nodeloos te flirten met vermijdbare risico’s.

Lees ook: Hoe uitzonderlijk was de overwinning van Feyenoord in de Klassieker?

Maar teruggebracht tot de kern staat de Ajacieden die in de Kuip met zes tegengoals van het veld afdropen niets anders te doen dan de afgang geheel op zichzelf betrekken. Zij die de pers zondagmiddag te woord stonden, deden dat. Ze spraken er schande van. Ajax was een elftal dat het had laten lopen, laten gebeuren.

Vroeger, een paar jaar terug, was jeugdigheid nog weleens zo’n factor die aangedragen werd. Dat kan allang niet meer. De enige tiener is de aanvoerder en heet Matthijs de Ligt, een kerel van een vroege volwassenheid zoals je die zelden ziet. Het halve team is de 25 voorbij, op Noussair Mazraoui na speelt iedereen al minimaal twee seizoenen op het hoogste niveau.

Er werd afgelopen zomer geïnvesteerd in het binnenhalen van Premier League-ervaring. Daley Blind (Manchester United) en Dusan Tadic (Southampton) zijn protagonisten van de ineenstorting; juist in de verdrukking zouden zij een niveau moeten halen waaraan het elftal zich kan optrekken.

Duizend dagen niet aan kop

Gezien de opgekropte frustratie en ongekende kapitaalkracht heeft Ten Hag geen ander doel dan kampioen worden – of een stunt tegen Real moet het leed tussendoor verzachten. Nog nooit stond Ajax zo lang niet bovenaan in de eredivisie. Zaterdag volgt daarin een mijlpaal. Het is dan duizend dagen sinds ‘Doetinchem’, de dag waarop de titel verspeeld werd met een gelijkspel tegen De Graafschap in de laatste wedstrijd van Frank de Boer. Ajax voerde sindsdien de ranglijst niet meer aan.

Het spel werd aantrekkelijker, dankzij spelers die wat meer mochten kosten. Er kwamen twee opwindende Europese campagnes, onder trainers die niet uit de boezem van de club kwamen: Peter Bosz en nu Ten Hag. Maar: vier jaar geen prijs. Nuance is geboden. In 2017 kon een boven zichzelf uitgestegen Feyenoord net niet bijgehouden worden toen Ajax druk doende was de Europa League-finale te halen. Een dramatisch seizoen volgde, getekend door de tragedie met Abdelhak Nouri.

Het zijn excuses voor verloren titelraces, geen die geldt in de huidige. Vijf punten achter op PSV, niets is nog verloren – behalve de eer en de glans na deze historische Klassieker.

    • Bart Hinke