Universiteit Leiden: hoogleraar manipuleerde namen op artikelen en subsidieaanvragen

Integriteit Hoogleraar Adriana Bus schond de wetenschappelijke integriteit door onterecht namen van auteurs op te voeren of weg te laten. Dat concludeert een commissie van de Universiteit Leiden.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Hoogleraar orthopedagogiek Adriana Bus heeft de wetenschappelijke integriteit geschonden door naamsvermeldingen te manipuleren bij subsidieaanvragen en wetenschappelijke publicaties. Dat heeft de Universiteit Leiden afgelopen vrijdag bekendgemaakt na onderzoek van de interne Commissie Wetenschappelijke Integriteit (CWI).

Bus kwam anderhalf jaar geleden in opspraak na onderzoek naar het werkklimaat bij het Leidse Instituut voor Pedagogische Wetenschappen. Volgens een omvangrijk rapport van de toenmalige interim-directeur Eric Fischer zouden Bus en haar collega-hoogleraren Marinus van IJzendoorn en Marian Bakermans-Kranenburg jarenlang angst hebben gezaaid onder medewerkers en promovendi. Fischer verzamelde 53 klachten over Bus, waarvan twaalf over mogelijke schendingen van wetenschappelijke integriteit.

Lees ook: Leidse hoogleraar vertrekt om verziekte werksfeer

Binnenslepen subsidies

De CWI onderzocht de twaalf beschuldigingen op basis van documenten, gesprekken met vijf medewerkers en twee hoorzittingen met Bus. In haar advies aan het Leidse bestuur concludeert de CWI dat Bus heeft gezondigd tegen de gedragscode wetenschappelijke integriteit door ten onrechte auteursnamen wel of juist niet te vermelden op subsidieaanvragen, om de kans op het binnenslepen van onderzoeksgeld te vergroten.

Dat bleek bijvoorbeeld uit een e-mail van Bus aan een jonge onderzoekster die op een aanvraag vermeld wilde worden: „Misschien moeten we het er binnenkort een keer over hebben hoe het in het wetenschapsbedrijf werkt. (…) Ik bekijk steeds wat strategisch het beste is en dat ga ik hier ook doen. Waarschijnlijk moet de aanvrager een vaste medewerker zijn en het kan zelfs zijn dat ik (naam medewerker 1) en (naam medewerker 2) ga opvoeren hoewel ze er niets mee van doen hebben en zullen hebben.” De jonge onderzoekster werd overigens in dit geval wel als auteur genoemd. Bus nam op de hoorzitting afstand van deze email en stelde dat ze geëmotioneerd was geweest en dat de inhoud niet overeenkwam met de werkelijkheid. De CWI vond echter meer voorbeelden van het „instrumenteel hanteren van auteurschap bij het indienen van aanvragen”. Volgens de CWI benadeelde zij met deze “berekenende werkwijze” ook andere aanvragers die meedongen naar dezelfde subsidies.

De CWI hield ook Bus’ beleid bij auteursvermeldingen bij publicaties en symposiumbijdragen tegen het licht. Ook hier bleken auteurs onterecht te worden opgevoerd dan wel afgevoerd. Volgens de CWI had dat in dit geval niet met berekening te maken, maar met het “verdeel- en heersbeleid” in de autoritair geleide onderzoeksgroep van Bus.

Gasthoogleraarschap beëindigd

Bus was sinds haar emeritaat in Leiden in 2016 nog als gasthoogleraar verbonden aan de Vrije Universiteit. Een woordvoerder van de VU meldt dat de VU deze samenwerking eind vorig jaar heeft beëindigd. Hij zegt niet te weten of het CWI-onderzoek daarbij een rol heeft gespeeld.

In een persbericht kritiseert Bus de Universiteit Leiden. Zij zegt dat het CWI-advies niet onafhankelijk van het Leidse bestuur tot stand is gekomen omdat alle CWI-leden in Leiden werken („een slager die eigen vlees keurt”). Ook stelt de advocaat van Bus dat de CWI niet correct hoor en wederhoor heeft gepleegd en zich heeft gebaseerd op anonieme klachten. De CWI zou ook tegenstrijdige conclusies trekken over schendingen van de wetenschappelijke integriteit. „Dit is een werkwijze die een 444 jaar oude universiteit onwaardig is.” Bus zal beroep aantekenen bij het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit.

De Universiteit Leiden heeft geen aanleiding gezien om ook onderzoek in te stellen naar de wetenschappelijke integriteit van Van IJzendoorn (sinds mei 2018 met emeritaat) en Bakermans (nu werkzaam aan de VU).

Reacties: wetenschaponderdruk@nrc.nl