Davos: voor sommigen een hoogtepunt, voor anderen een jaarlijks dieptepunt

Davos Ondernemers en politici die ervoor openstaan kunnen op het World Economic Forum precies horen wat er mis is in de wereld. Dagboek uit Davos.

Impressies uit Davos, waar de zestienjarige klimaatactivist Greta Thunberg per trein vanuit Zweden arriveerde.
Impressies uit Davos, waar de zestienjarige klimaatactivist Greta Thunberg per trein vanuit Zweden arriveerde. Foto’s EPA, Bloomberg, AFP, AP

Maandag

Op de Promenade, de centrale straat in bergdorp Davos, zijn mensen nog in de weer met plakletters en hardboard als de eerste bezoekers arriveren. Het jaarlijkse World Economic Forum – 3.200 officiële deelnemers en nog eens duizenden niet-geregistreerde bezoekers – is een goudmijntje. De bewoners moeten dan wel tolereren dat hun mooiste straat wordt omgetoverd in een langgerekt expo-terrein.

Het World Economic Forum (WEF) is een grote conferentie en daarnaast een minstens zo belangrijke meerdaagse informele bijeenkomst van hotshots uit politiek en bedrijfsleven, aangevuld met een vleugje stardust en royalty. Voor sommigen is het een jaarlijks hoogtepunt, voor anderen een jaarlijks dieptepunt. Labour-leider Jeremy Corbyn wilde van premier Theresa May weten waarom er zoveel leden van het kabinet naar de „jamboree van miljardairs” gaan.

Het WEF-publiek is in elk geval een A-doelgroep als je iets van enig formaat aan de man wilt brengen. Een staat, bijvoorbeeld. Of een internationaal opererend concern. Met een paar flyers ben je er niet. In Davos huur je een winkel. Een modezaakje, een makelaarskantoor. En dat bouw je dan om tot een paviljoen. Bij Unilever worden nog snel de ramen afgeplakt met het concernlogo, voor het paviljoen van Indonesië wordt het ijs van de stoep gebikt.

Als je in de vuurlinie ligt van publiek en politiek is het zeker slim om te lobbyen. Het Chinese Huawei wordt in een aantal landen van de markt voor 5G-internet geweerd uit angst voor spionage. Het bedrijf heeft koek en koffie klaar staan, by invitation only. Facebook, ooit een lieveling van Davos maar nu vooral een bedrijf met een privacy-probleem, probeert met een houten paviljoen te scoren.

Lees ook het interview met Schrijver Anand Giridharadas: ‘Davos 2019 had afgelast moeten worden’

Nee, er is geen Holland House. „Daar zijn we te goed voor”, zal premier Rutte daar later over zeggen. Wel is er een mede door DSM-gesponsorde ‘SDG-tent’, om aandacht te vragen voor de Duurzaamheidsdoelen (Sustainable Development Goals) van de VN, zoals: geen armoede meer in 2030. De tent fungeert als informeel trefpunt voor Nederlanders.

Op de stoep passeert een groepje mannen uit India, getooid met kobaltblauwe skimuts-met-pompon. Die kun je bij verzekeraar Zürcher gratis meenemen. Zeer gewild bij een temperatuur van -11.

In Davos wordt het liefst vóóruit gekeken. In het filiaal van de Zwitserse bank UBS is bestuursvoorzitter Axel Weber bij hotdogs en bier gematigd optimistisch. Het IMF heeft ’s ochtends de groeicijfers voor de wereldeconomie verlaagd. Toch ziet Weber het allemaal niet zo somber. Het handelsconflict tussen China en de VS is nog niet uit de hand gelopen. Het rampzalige scenario van een No Deal-Brexit is weliswaar nog niet afgewend, maar wordt in de Britse politiek wel als onwenselijk van de hand gewezen. En oplossingen, zegt Weber, komen in de politiek wel vaker op het aller-allerlaatste moment. Optimisme is een beetje plicht.

Dinsdag

Het meest zichtbare deel van ‘Davos’ wordt door insiders wel het topje van de ijsberg genoemd: de conferentie. Eigenlijk mag je het geen conferentie noemen. Het is een gesprek waar deelnemers naar oplossingen zoeken. Er zijn zeshonderd sessies. De helft is openbaar. De hoofdgasten – denk: kanselier Merkel, president Bolsonaro – mogen toespraken houden in de grote zaal en hebben daarna een uitermate beleefd gesprekje op het podium.

De net iets mindere gasten, ministers bijvoorbeeld, nemen deel aan paneldiscussies. Iedereen is gewend om op te treden en wekt de indruk dat hij of zij precies weet wat komen gaat. In de meerderheid van de panels zit op zijn minst één vrouw.

De eerste discussies om 8.30 uur behandelen gezondheidszorg, energie, geopolitiek, infrastructuur, vertrouwen & integriteit, de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. In een discussie over nieuwe uitdagingen voor bedrijven zitten de chefs van Bank of America, Blackstone en het Chinese conglomeraat Sinochem naast een vicepresident van Google. Een verdieping hoger buigen bekende politieke experts uit Japan, China, India en het Verenigd Koninkrijk zich over geopolitiek. Ze hebben het vooral over president Trump.

Acht alpenhoorns kondigen de officiële opening aan. In de grote zaal heeft WEF-directeur Klaus Schwab zijn moment. De tachtigjarige econoom en ingenieur begon ‘Davos’ in 1971 als een ondernemersuitje waar Europese ondernemers iets konden leren over Amerikaanse managementmethoden. Het ging al snel over economie en politiek. Het WEF – zevenhonderd werknemers, kantoren in Europa, China en de VS – wordt gefinancierd door grote bedrijven die een lidmaatschap kopen. ‘Davos’ is hun jaarvergadering.

Schwab legt uit dat dit jaar ‘globalisering 4.0’ centraal staat. In Davos zijn ze goed met etiketten. Het gaat erom dat technologische vooruitgang, de explosieve ontwikkeling van kunstmatige intelligentie bijvoorbeeld, de wereldeconomie zal herschikken.

Maar daarnaast zijn er de bekende donkere kanten van bestaande globalisering. Grote groepen uit de middenklasse in het Westen zien niet genoeg kansen. Migratie en technologische ontwikkeling maken onzeker. De zorgen over het klimaat nemen toe, kritiek op ongelijkheid groeit. We moeten, zegt Schwab, naar een „re-moralisering” van de globalisering.

Ondernemers die ervoor openstaan kunnen op de conferentie precies horen wat er mis is. Behalve soortgenoten en politici zijn ook tientallen leiders van internationale organisaties en ngo’s uitgenodigd. Rutger Bregman, pleitbezorger van het basisinkomen, zit in een forum met de directeur van Oxfam, dat aan de vooravond van Davos nog eens de groeiende ongelijkheid aankaartte. Eén cijfer: de 26 rijkste mensen van de wereld bezaten in 2018 evenveel als de armste helft van de wereldbevolking. Dat kun je je aantrekken – je kunt ook gaan fonduen.

Woensdag

Hij bedoelde het, zei hij, „in alle oprechtheid”. De vicevoorzitter van de Chinese beurswaakhond, Fang Xinghai, nam deel aan een discussie over de problemen van de wereldorde. „Je moet je realiseren dat democratie niet werkt”, zei hij droogjes. „Jullie hebben in jullie landen politieke hervormingen nodig.” De zaal moest lachen. De Chinezen hebben democratie nu eenmaal niet uitgevonden, maar zelfvertrouwen is ze niet vreemd. De Chinese vicepresident Wang Qishan wierp zich op als verdediger van de multilaterale orde, een taak die voorheen door Washington werd vervuld. Nationalisme, protectionisme en populisme zijn in opkomst, zei hij. „Dat zijn allemaal bedreigingen voor de internationale orde.”

Greta Thunberg is gearriveerd. Per trein. Na een reis van 32 uur vanuit Stockholm. Tijdens een meeting over duurzaamheid zegt de zestienjarige klimaatactiviste dat een groep ondernemers en beslissers onbetaalbare waarden hebben vernield en daar onvoorstelbaar veel geld aan verdienen. „Ik denk dat velen van u hier tot die groep behoren.” De zaal applaudisseert. In interviews hekelt ze de hypocrisie van Davos: naar een gesprek over het klimaat gaan met je privévliegtuig.

Jack Ma van de Chinese internetgigant Alibaba, Apple-baas Tim Cook, president Bolsonaro van Brazilië, de nieuwe premier van Nieuw-Zeeland: het is maar een greep uit het balboekje van premier Rutte. In anderhalve dag Davos heeft hij 25 gesprekken en neemt hij deel aan zes sessies. Politieke contacten aanhalen en Nederland aanprijzen. De meeste gesprekken met ondernemers zijn ter kennismaking. Even laten zien: „Hé, die premier is accessible”.

Lees ook: Rutte in Davos: 25 gesprekken in anderhalve dag

Wat doe je ’s avonds in Davos? Precies. Zo geeft Alibaba een diner in een galerie met Chinese optredens en Chinese koks. Politico publiceerde een deel van de gastenlijst: koningin Rania van Jordanië met kroonprins Hussein, het Belgische koningspaar, de Rwandese president, de premiers van Oostenrijk en Luxemburg en een hele trits Amerikaanse topbestuurders.

Donderdag

Voor Hotel Piz Buin in het nabij gelegen Klosters wachten conferentiegangers in het halfdonker op een door het WEF verzorgde shuttlebus. Een man uit Peru raakt in gesprek met een Egyptenaar. Ze vinden snel ‘common ground’. De Egyptenaar werkt voor een investeringsmaatschappij, de Peruaan voor de International Finance Corporation. Hun werkgevers investeren in dezelfde projecten, ontdekken ze.

Ongeveer honderd demonstranten zijn afgekomen op de oproep van de Zwitserse Jonge Socialisten om tegen het WEF te demonstreren. De elite van Davos doet te weinig aan klimaat en ongelijkheid, vinden ze. Ze willen het WEF niet verbieden, maar zien Schwabs sessies als een schaamlap waarmee het grote geld zijn geweten schoonwast.

In hotel Parsenn ontvangt minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) met stroopwafels en mandarijntjes. Kritiek op bedrijfsleven en globalisering vindt de voormalige McKinsey-consultant op zijn plaats. „Ik vind het zeer terecht dat er kritiek geuit wordt. Waren de inkomensverschillen maar overal zo klein als in Nederland, was de kansengelijkheid maar overal zo groot als in Nederland.”

Ondernemers, zegt hij, staan nu meer open voor kritiek dan een jaar geleden. „Ik had de stellige indruk dat het dit jaar meer resoneert dan vorig jaar. Men heeft wel door dat er wat aan de hand is.” De gesprekken die hij had gingen vaak over de onvrede die heeft geleid tot Brexit en de gele hesjes. „De samenleving zal alleen maar hogere eisen gaan stellen aan diversiteit, arbeidsvoorwaarden, inclusiviteit”, houdt hij ondernemers graag voor.

    • Michel Kerres