Verbod op partijfinanciering van buiten EU

Donaties Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) probeert ook afsplitsingen in de Tweede Kamer tegen te gaan door subsidieregels aan te scherpen.

Geert Wilders tijdens een bezoek aan de Republikeinse Conventie in de Verenige Staten in 2016.
Geert Wilders tijdens een bezoek aan de Republikeinse Conventie in de Verenige Staten in 2016. Foto EPA / Shawn Thew.

Een sympathisant uit Hongarije mag straks nog steeds geld doneren aan de PVV, maar Amerikaanse fans niet meer. Nederlandse politieke partijen mogen geen donaties meer aannemen die van buiten de Europese Unie komen. Dat heeft de ministerraad vrijdag besloten op voorstel van minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66).

Een commissie onder leiding van voormalig ChristenUnie-leider Kars Veling adviseerde eerder om buitenlandse financiering van partijen volledig te verbieden. Zo ver wil Ollongren niet gaan. „In de EU zijn we politiek verbonden en veel partijen hebben Europese zusterpartijen”, zegt de minister tegen NRC. Als zij elkaar geld geven, moeten ze dat wel voortaan openbaar maken, ook als het om kleine bedragen gaat. Dat hoeft nu pas als het bedrag 4500 euro of hoger is.

Het verbieden van giften van buiten de EU past volgens Ollongren bij haar streven om „onwenselijke buitenlandse beïnvloeding” in de Nederlandse politiek tegen te gaan. Veling waarschuwde vorig jaar dat het kabinet bij de keuze voor een selectief verbod op „glibberig terrein” komt. Dat een gift uit het democratische Amerika verboden wordt en vanuit het Hongarije van Orbán mogelijk blijft, vindt Ollongren niet vreemd. „In de VS zelf is ook een verbod op giften uit het buitenland. Dit is een werkbare oplossing.”

Lees ook: De PVV leunt op deze Amerikaanse ‘godfather van de anti-moslimbeweging’

Voor met name de PVV is het besluit van het kabinet slecht nieuws. Die partij ontving de afgelopen jaren meer dan 120.000 euro van Amerikaanse sympathisanten. In 2017, het laatste jaar waarover de donaties bekend zijn, ontving de partij van Wilders overigens geen geld uit het buitenland.

Nog geen besluit over ledeneis

Een maatregel die de PVV financieel had kunnen helpen schuift het kabinet voor zich uit. Op dit moment maakt een partij pas aanspraak op subsidie als ze minimaal duizend leden heeft en zoals bekend heeft de PVV er met Geert Wilders maar één. De commissie-Veling stelde voor deze ledeneis te schrappen omdat deze „arbitrair” zou zijn en het betekent dat de overheid zich te veel bemoeit met de manier waarop een partij zich organiseert.

Ollongren zegt dat de ledeneis „niet voor niks” nu in de wet staat en wil eerst „een goede politieke discussie” over het schrappen daarvan. Voor de PVV zou het een wereld van verschil maken. Als de ledeneis vervalt, zou de PVV opeens meer dan een miljoen euro subsidie kunnen krijgen omdat vooral het aantal Kamerzetels bepalend is voor de hoogte van de subsidie. De PVV heeft nu twintig zetels.

Minder snel geld voor afsplitsers

Het kabinet probeert het ook voor Tweede Kamerleden financieel minder aantrekkelijk te maken om zich af te splitsen en een nieuwe partij te beginnen. Nu is het zo dat een partij subsidie krijgt als ze duizend leden heeft, ongeacht of ze op eigen kracht in het parlement is gekozen. Dat betekent bijvoorbeeld dat Denk, opgericht door de afgesplitste PvdA’ers Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk, al sinds 2016 subsidie krijgt, ook al deed de partij pas in 2017 voor het eerst mee aan Kamerverkiezingen.

In het nieuwe systeem krijgen partijen pas overheidsgeld als ze voor het eerst gekozen zijn in het parlement. Ollongren vindt dit eerlijker omdat dan echt blijkt dat „een partij voldoende steun heeft bij kiezers”. Ze vindt afsplitsingen ook „een ongelukkige manier” om een politieke partij te worden „zonder dat er verkiezingen aan te pas zijn gekomen”. Uit onderzoek blijkt al jaren dat burgers zich ergeren aan het grote aantal afsplitsingen in de Tweede Kamer. Overigens slaagden in de recente geschiedenis alleen de PVV (Geert Wilders splitste zich in 2004 af van de VVD) en Denk erin om uit te groeien tot een succesvolle partij.

De Tweede Kamer zelf nam in 2016 al een aantal maatregelen tegen afsplitsers. Zo kregen zij minder fractiebudget en werd hun spreektijd ingeperkt.

    • Pim van den Dool