Persfotografen leggen werk neer: ‘Ons werk is een bijbaan aan het worden’

Deze vrijdag voeren ruim 450 persfotografen actie tegen lage fotoprijzen. Het ANP, het grootste persbureau van Nederland, wil zijn tarieven ook aanpassen. Fotografen vrezen dat ze er dan niet meer van kunnen leven.

Nederlandse freelance-fotografen verzamelen zich vrijdagochtend voor het ANP-gebouw in Den Haag. Foto: Abdullah Asiran / Anadolu Agency
Nederlandse freelance-fotografen verzamelen zich vrijdagochtend voor het ANP-gebouw in Den Haag. Foto: Abdullah Asiran / Anadolu Agency

„Een feestje voor de fotograaf”, noemt de directie van ANP het. In een zaaltje in Den Haag presenteert het persbureau zijn nieuwe plannen. Het is 1 november, vorig jaar. „De fotograaf gaat weer meedelen in het succes van een foto”, stond al in de uitnodiging voor de bijeenkomst. Maar veel van de tientallen aanwezige ANP-fotografen klinkt het helemaal niet feestelijk in de oren.

Nu betaalt ANP een fotograaf een dagvergoeding van 350 euro, bijvoorbeeld om Prinsjesdag of de Sinterklaasintocht vast te leggen. De rechten zijn dan voor het persbureau. Maar daarnaast wil de directie een systeem waarbij de rechten bij de fotograaf blijven. ANP betaalt dan een, veel lagere, ‘garantievergoeding’. Wat de foto méér oplevert, is voor de fotograaf.

De fotografen vrezen echter dat hun foto’s zelden meer dan het garantiebedrag zullen opleveren, zeggen zes fotografen tegen NRC. Boven dat bedrag, volgens journalistenvakbond NVJ 175 euro, moeten ze bovendien de helft van de opbrengsten afstaan aan het ANP. ANP-fotodirecteur Bas van Beek spreekt elk bedrag tegen: „Dat verschilt per opdracht en fotograaf.” Hij bestrijdt bovendien „ten zeerste” dat de fotograaf erop achteruitgaat, maar een berekening daarvoor heeft hij niet. „Dat verschilt per foto.” Vanwege de onrust stelde het ANP de wijzigingen uit tot 30 juni.

Tarieven onder druk

Fototarieven staan al jaren onder druk. Ze staan vast, zoals bij het ANP, of dalen zelfs, zoals bij uitgevers TMG en SPN (Plus Magazine). De prijs voor een foto daalde volgens de Monitor Freelancers en Media van 80 euro in 2014 naar 50 euro in 2017. Uitgever de Persgroep (o.a. de Volkskrant, AD) verhoogde ze in 2015 weliswaar met 5 tot 15 procent, maar kon daarmee ook de foto’s kosteloos doorplaatsen in al hun kranten.

ANP zegde onder druk van de NVJ begin januari een tariefverhoging van 5 procent toe per 1 februari. „Een blijk van erkenning”, reageerde de NVJ, maar het was niet genoeg.

Deze vrijdag voeren ruim 450 fotojournalisten actie: ze leveren een dag lang geen foto’s. Bijzonder, omdat het zelfstandigen zijn. Volgens NVJ daarom een Europees unicum. Vrijdagochtend stonden ze voor het ANP-gebouw. Volgende week volgen acties bij Sanoma, TMG en De Persgroep. De fotografen eisen een inflatiecorrectie van 14 procent sinds 2010, hogere prijzen voor online foto’s en zeggenschap over hun auteursrecht.

Lees ook de column van ombudsman Sjoerd de Jong: Fotojournalistiek is meer dan een verhaal illustreren met ‘beeld’

Monopolist

De veranderingen bij het ANP zijn ook weer geen verrassing. In juni nam het Hollandse Hoogte (HH) over, dat al werkte met een systeem waarbij de rechten bij de fotograaf blijven. De NVJ is weliswaar vóór behoud van auteursrecht, maar dan wel tegen hogere tarieven.

Fotografen en uitgevers maakten zich zorgen over de overname. ANP werd monopolist, en wat als ze zich ook zo zouden gedragen?

Lees: Zorgen om fusie van fotobureaus ANP en Hollandse Hoogte

Dat is helaas precies wat nu gebeurt, zegt Rosa García López, namens de NVJ belangenbehartiger voor fotografen: „Het ANP beschouwt freelancers niet als ondernemers, maar legt tarieven op.”

Ook aan de klantenkant voert ANP veranderingen door. Wat ANP-directeur Van Beek namelijk méér aan de fotografen wil uitbetalen, wil hij „uit de markt halen”. In nieuwe contracten wil het ANP over op een systeem waarbij de uitgevers betalen per foto. Nu sluiten ze nog een abonnement af waarmee ze onbeperkt beeldmateriaal kunnen downloaden. Een logisch gevolg van het samensmelten van de beeldbanken van HH en ANP, zegt Van Beek. Omdat sommige contracten nog tot 2020 lopen, zal dat nieuwe systeem gefaseerd ingevoerd worden.

Kunnen uitgevers de nieuwe contracten weigeren? „Dan gaan we onderhandelen”, zegt Van Beek. Maar als ze niet per foto willen betalen? „Dan gaat het niet door.” Gedraagt ANP zich dan niet als monopolist? „Uitgevers hebben nog genoeg andere opties, ze moeten gewoon beter sourcen.”

John de Mol

Uitgevers hebben ook andere zorgen. In maart vorig jaar heeft ANP een nieuwe eigenaar: Talpa Network van John de Mol. Het is bekend dat De Mol van Talpa een nieuwsmerk wil maken; een nieuwssite wil hij later dit jaar lanceren. Zo worden de uitgevers zowel klant als concurrent van Talpa, dat meer op winst is gericht dan ANP’s vorige eigenaar, Vereniging Veronica.

Ondertussen stuiten ook andere modellen van ANP op weerstand van fotografen, zoals de ‘48-uursregeling’, waarbij ANP de rechten alleen de eerste 48 uur opkoopt voor 150 euro. Daar is de NVJ fel op tegen. García López: „Als je een nieuwsfoto na 48 uur nog kwijtraakt, is het een wonder.”

„Het ANP delft zijn eigen graf”, zegt García López. „Topfotografen weigeren voor zulke lage tarieven te werken.” Van een ‘garantievergoeding’ van 175 euro kan ANP-fotograaf Bart Maat „niet leven”, zegt hij. Ook Bas Czerwinski vindt dat „niet genoeg om voor het ANP te werken. En ik heb niet eens kinderen.” Maat, wel kinderen: „Fotojournalistiek is een bijbaan aan het worden.” Buiten de journalistiek wordt nog wél betaald voor foto’s, klinkt het. Bart Maat is „genoodzaakt” zich op zakelijke klanten te richten.

Met een ‘garantievergoeding’ vreest Czerwinski dat fotografen zich vooral op zeer nieuwswaardige onderwerpen gaan richten. Die foto’s leveren immers het meest op. „Terwijl het ANP als nationaal persbureau een verantwoordelijkheid naar de geschiedschrijving heeft om ook kleinere onderwerpen te laten vastleggen. Een morele verplichting.”