Opinie

Lui Europa, sta op en verdedig je vrijheid!

Manifest en een dertigtal internationale schrijvers – onder wie , en – luiden de noodklok. „Nu het populisme aan de poort rammelt, moeten we pal voor Europa staan, of te gronde gaan.”

Muurschildering van Banksy bij Dover
Muurschildering van Banksy bij Dover Foto Matt Dunham/AP

Europa loopt gevaar. Van overal steekt de kritiek, de smaad, de desertie de kop op. ‘Slopen dat Europese bouwwerk’; terugvinden dat ‘nationale gevoel’; herstellen die ‘verloren identiteit’, een identiteit die vaak alleen maar in de verbeelding van demagogen bestaat. Ziedaar het gemeenschappelijk programma van populistische elementen die het continent binnenstromen.

Van binnenuit is Europa aangevallen door kwaadwillende profeten vol rancune die geloven dat hun tijd weer is gekomen. Van buitenaf is het achtergelaten door de twee grote bondgenoten, de een aan de overzijde van het Kanaal, de ander aan de overzijde van de Atlantische Oceaan. Twee bondgenoten die het in de twintigste eeuw tweemaal van zelfmoord hebben gered. Europa valt ten prooi aan de steeds minder verhulde machinaties van de meester van het Kremlin. Onder onze ogen valt het Europa als idee, als ideaal, als vertegenwoordiging, aan duigen.

In dit funeste klimaat zijn in mei 2019 de Europese verkiezingen die, als er niets verandert, als niets de vloedgolf indamt die zwelt en stuwt en stijgt, en als er zich niet heel snel op het hele continent een nieuwe geest van verzet manifesteert, de meest rampzalige verkiezingen dreigen te worden die we ooit hebben gekend. Het is de overwinning van de jutters met hun misleidende signalen naar schepen; het is het diskrediet voor de mensen die nog geloven in de erfenis van Erasmus, Dante, Goethe en Comenius; het is de verachting van intelligentie en cultuur; het zijn de uitbarstingen van vreemdelingenhaat en antisemitisme; het is een catastrofe.

Ondergetekenden behoren tot de mensen die zich keren tegen die aangekondigde catastrofe.

Het zijn Europese patriotten, talrijker dan wordt gedacht, maar te vaak berustend en zwijgzaam, die weten dat hier driekwart eeuw na de nederlaag van nazisme en fascisme en dertig jaar na de val van de Muur opnieuw een veldslag voor de beschaving wordt uitgevochten.

En het geheugen van Europeanen, het vertrouwen in het grote ideaal dat ze hebben geërfd en onder hun hoede hebben, de overtuiging dat alleen dit ideaal het in zich heeft gehad onze volkeren boven zichzelf en hun oorlogszuchtig verleden uit te tillen en dat alleen dit ideaal de morele kracht zal bezitten de komst van nieuwe totalitaire systemen met in hun kielzog de terugkeer van alle ellende eigen aan duistere tijden te bezweren – dat alles verbiedt hen zich gewonnen te geven.

Vandaar deze uitnodiging tot actie.

Vandaar deze oproep in het geweer te komen op de vooravond van een verkiezing die ze aan grafdelvers weigeren over te laten.

En vandaar deze aansporing de fakkel over te nemen van een Europa dat ondanks zijn nalatigheden, zijn dwaalwegen en zijn bij tijd en wijle laffe daden een tweede vaderland blijft voor alle vrije mensen van de wereld.

Onze generatie heeft een fout begaan.

Net als de negentiende-eeuwse Garibaldi-aanhangers die als een mantra ‘Italia se fara da se’ (Italië zal zichzelf maken, uit zichzelf) bleven zeggen, dachten wij dat de eenheid van het continent vanzelf wel tot stand zou komen, zonder enige vorm van wilskracht of inspanning.

We moeten ophouden met dat geloof in de voorzienigheid

We verkeerden in de illusie van een organisch groeiend Europa, dat verankerd in de natuur der dingen ook zonder ons tot stand zou komen, zelfs als we niets deden, omdat het ‘historisch onvermijdelijk’ was.

We moeten ophouden met dat geloof in de voorzienigheid.

Met dat luie Europa, beroofd van veerkracht en denkkracht, moeten we breken.

We hebben geen keuze meer.

Als het populisme aan de poort rammelt, moeten we pal voor Europa staan, of te gronde gaan.

Terwijl overal de nationale onafhankelijkheid op de loer ligt, moeten we de politieke daadkracht opnieuw omarmen of toelaten dat overal rancune, haat en hun nasleep van treurige gevoelens het overnemen.

En tegen de volksopruiers die van Parijs tot Rome, van Dresden tot Barcelona, Budapest, Wenen en Warschau met het vuur van onze vrijheid spelen, moeten we nu in opperste nood de noodklok luiden.

Want achter het vreemde echec van Europa dat zich aftekent, achter de nieuwe crisis van het Europese bewustzijn die voortdurend alles afbreekt wat de grootsheid, de eer en de welvaart van onze samenlevingen uitmaakte, ligt de kern van de zaak, en dat is het op losse schroeven zetten – zonder precedent sinds de jaren dertig – van de liberale democratie en haar waarden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.