Kolencentrales kunnen wel eens de oplossing zijn

CO2-uitstoot Het kabinet is vastbesloten om de CO2-uitstoot alsnog sterk te verlagen. Acceptabele oplossingen zijn schaars.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Het leek vrijdag na de ministerraad alsof minister Cora van Nieuwenhuizen pas zojuist de rechterlijke uitspraak uit 2015 had vernomen. We gaan het Urgenda-vonnis uitvoeren, sprak de vervanger van de zieke minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) daadkrachtig. „We gaan ermee aan de slag en in april komen we met nadere berichten.”

Aanleiding waren nieuwe berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), vrijdag, waaruit bleek dat de eis van de Stichting Urgenda – een beperking van de CO2-uitstoot met zeker 25 procent in 2020 – buiten bereik ligt. In vergelijking met 1990 bedraagt de teruggang slechts 21 procent. Dat betekent dat de uitstoot in minder dan twee jaar met 9 miljoen ton moet worden teruggeschroefd.

Maar volgens VVD’er Van Nieuwenhuizen, zelf minister van Infrastructuur en Waterstaat, „leven we in een rechtsstaat en gaan we het vonnis uitvoeren”. Sinds 2015 heeft het kabinet nooit concrete maatregelen genomen om de CO2-uitstoot terug te brengen, ook al werd dat toen door de rechter bepaald. Maar terugkijken deed het kabinet vrijdag niet. „Nee, we zijn nu vooral bezig met de vraag hoe we dit vonnis gaan uitvoeren”, aldus Van Nieuwenhuizen.

Lees ook: ‘Planbureau: Urgenda-doel is niet langer binnen bereik’

Tot twee keer toe oordeelde een rechter dat de eisen van Urgenda moeten worden ingewilligd. In 2015 vonniste de rechtbank; in oktober 2018 bekrachtigde het hof dit nog eens in hoger beroep.

De afgelopen dagen leek het erop dat het kabinet de Urgenda-eisen naast zich neer zou leggen. Bronnen binnen de coalitiepartijen VVD en CDA stelden dat de eisen onmogelijk te halen zijn. Dan maar een nieuwe rechtszaak in 2021. De coalitie is verdeeld: D66 en ChristenUnie willen het doel wél halen.

Op zijn wekelijkse persconferentie beklemtoonde premier Rutte vrijdag dat hij de vereiste reductie alsnog wil halen. Het is een „ingewikkeld vraagstuk”, zei hij, en taaier dan gedacht, maar het kabinet mikt absoluut op een reductie van de CO2-uitstoot van 25 procent. Rutte liet zich veel stelliger uit dan vooraf werd gedacht. „Het doel is om het doel te halen”, zei hij. Maar op concrete maatregelen wilde hij nog niet ingaan. „We hebben twee maanden nodig om te zorgen dat we een verstandig pakket maken.” Dat pakket volgt in april.

Rijkelijk laat, vindt Tweede Kamerlid Matthijs Sienot van D66. „Elke maand telt”, zei hij vrijdag. „We weten nu wat ons te doen staat, ik zou zeggen: maak een concreet plan en doe dat snel.” Ook zijn ChristenUnie-collega Carla Dik-Faber vindt dat de minister „heel snel” met plannen moet komen.

Hoewel Rutte ontkent dat het iets met de Provinciale Staten-verkiezingen van 20 maart te maken heeft, komt het de coalitie niet slecht uit dat ze pas daarna met drastische maatregelen komt om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. De coalitie ís al zo wankel, door conflicten over het klimaatbeleid en het kinderpardon.

Premier Rutte noemde vrijdag wel voorwaarden waaraan nieuwe ‘Urgenda’-maatregelen moeten voldoen. Breed draagvlak, financieel haalbaar en het moet niet tot grote praktische offers voor de burger leiden. „En de verdeling tussen burgers en industrie moet eerlijk zijn.”

Als het kabinet hieraan vasthoudt, vallen veel maatregelen, zoals een lagere maximumsnelheid, af. Maar sluiting van de meeste kolencentrales, vrijdag nog bepleit door GroenLinks, lijkt wel aan de criteria te voldoen.

Wiebes stuurde vrijdag een brief naar de Kamer waaruit blijkt dat die sluiting terug is op de agenda. Hij herinnert eraan dat zijn voorganger al in 2017 schreef dat vervroegd sluiten van „een kolencentrale die geen biomassa bijstookt” in beeld zou komen als het Urgenda-doel niet gehaald wordt.

Het sluiten van één kolencentrale zal niet genoeg zijn. Maar vier van de vijf centrales kunnen sluiten zonder grote gevolgen voor de energievoorziening. Minister Henk Kamp schreef de Kamer in 2017 dat de stroomlevering „naar alle waarschijnlijkheid” niet in gevaar komt. Gascentrales en buitenlandse centrales kunnen de productie overnemen. Alleen het sluiten van de Amercentrale is problematisch, omdat Breda en Tilburg voor warmte van de kolencentrale afhankelijk zijn.

Niet onredelijk

Het onderzoeksbureau Frontier Economics schatte in 2016 dat sluiting van alle vijf centrales in 2020 een CO2-reductie oplevert van 12 miljoen ton. Het lijkt dus niet onredelijk dat het Urgenda-doel te halen is door vier centrales te sluiten.

Principieel bezwaar is dat een aanzienlijk deel van de klimaatwinst in Nederland teniet wordt gedaan doordat buitenlandse centrales extra CO2 gaan uitstoten. Daarnaast kan sluiting van de centrales, waarvan er drie gloednieuw zijn, miljarden kosten. Ook komen 2.700 banen in gevaar.

Sluiting is ook nadelig voor de EU-eis voor duurzame energie voor 2020. Kolencentrales ontvangen de komende jaren circa 3,6 miljard euro subsidie om biomassa (houtkorrels) bij te stoken. Daarmee dragen de centrales flink bij aan het aandeel ‘hernieuwbare energie’ dat de EU van Nederland vraagt. Het PBL meldde vrijdag in zijn analyse dat Nederland ook mét die bijstook zijn doel voor duurzame energie mist. Eveneens wordt een doel voor energiebesparing niet gehaald.

In 2015 nam de Kamer een D66-motie aan waarin werd opgeroepen om de kolencentrales uit te faseren. De discussie verstomde toen het kabinet volhield dat het Urgenda-doel gehaald zou worden door bestaande plannen uit te voeren.

Het huidige kabinet sloot vervroegde sluiting van de centrales in het regeerakkoord niet uit. Wel schreef het kabinet inmiddels een wetsvoorstel dat regelt dat twee centrales vanaf 2025 geen kolen meer mogen stoken, en de andere vanaf 2030.

Een woordvoerder van energiebedrijf Engie, eigenaar van een nieuwe kolencentrale op de Tweede Maasvlakte, bevestigde vrijdag na vragen van NRC dat nog afgelopen zomer met het ministerie is gesproken over „vervroegde sluiting”. „Wij zijn bereid het gesprek aan te gaan. Ons moederbedrijf ziet geen toekomst in kolen.”

De laatste vijf kolencentrales in Nederland en hun uitstoot

Jan Willem van Vliet/ANP

Eemshaven Centrale (2015). Vermogen: 1.560 MW. Uitstoot 2017, in ton CO2: 7.587.197.

Foto Niels Wenstedt/ANP

Centrale Hemweg (1994). Vermogen: 630 MW. Uitstoot 2017, in ton CO2: 3.354.315.

Foto Peter Hilz/Hollandse Hoogte

Centrale Maasvlakte (2016). Vermogen: 1.070 MW. Uitstoot 2017, in ton CO2: 7.281.563.

Foto Peter Hilz/Hollandse Hoogte

Centrale Rotterdam (2015). Vermogen: 800 MW. Uitstoot 2017, in ton CO2: 3.436.408.

Foto Chris Keulen

Amercentrale (1994). Vermogen: 600 MW. Uitstoot 2017, in ton CO2: 3.575.313. Sluiting problematisch vanwege warmtelevering.

    • Hester van Santen
    • Barbara Rijlaarsdam
    • Erik van der Walle