Het ja-woord van de ChristenUnie, nu de anderen nog

Gert-Jan Segers Rutte III is een kabinet ‘van vallen en opstaan’, zegt Gert-Jan Segers, fractievoorzitter van de ChristenUnie. Hij windt zich op over de oppositie: wil Jesse Klaver echt ‘Trumpiaanse toestanden’ in de Nederlandse politiek?

Gert-Jan Segers: „Kijkt iemand naar de uitgang? Dat zou heel slecht zijn.”
Gert-Jan Segers: „Kijkt iemand naar de uitgang? Dat zou heel slecht zijn.”

Dit zijn de dagen van crisisstemming op het Binnenhof. Er is ruzie in Rutte III over de klimaatplannen, het kinderpardon, over het wegsturen van vluchtelingengezinnen. Oppositiepartijen rekenen op de val van het kabinet. En mocht dat niet vanzelf gaan, dan helpen ze graag mee. Wil het kabinet geen CO2-belasting voor bedrijven? Vergeet dan maar de steun van GroenLinks in de Eerste Kamer als de Provinciale Statenverkiezingen voorbij zijn, dreigde Jesse Klaver deze week.

Aan het begin van de week is de ChristenUnie ook nog speler in het steeds hoger oplopende conflict. Als vorig weekend blijkt dat het CDA ineens toch een soepeler kinderpardon wil, trekt de ChristenUnie de maandag erna de aandacht naar zich toe door dan ook maar meteen een uitzetstop voor kinderen te eisen. De VVD is daar fel op tegen en wil het regeerakkoord niet openbreken.

Aan het eind van de week zit Gert-Jan Segers aan de koffie in zijn werkkamer in de Tweede Kamer en zegt dat hij zich zorgen heeft gemaakt, ja. „Wat dreigde, is dat de ene actie de volgende opriep. Dat zou zomaar een zichzelf versterkend effect kunnen krijgen.”

Lees ook: ChristenUnie zet de coalitie onder druk met vraag om uitzetstop

Het was „menens”, zegt hij.

Maar „achter gesloten deuren”, zegt Segers ook, hadden de fractievoorzitters van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie een „rustig gesprek” met VVD-staatssecretaris Mark Habers van Asiel. En achteraf, zegt Segers, zullen we het gedoe van de afgelopen tijd „een rimpeling” noemen.

U bedoelt: er is toch geen crisis?

„Nou, er is een meningsverschil en voor het kinderpardon is er nog geen definitieve oplossing. Daar is het laatste woord nog niet over gezegd. Dat is niet zo gek, we hebben het er in kabinetsformatie ook lang en intensief over gehad. Het was voor ons een bittere pil dat het toen niet werd verruimd.”

Eerder al kwam VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff met een interview: het kabinet kon ‘vallen’ over de klimaatplannen.

„Dat was niet verstandig. Wij hebben als ChristenUnie het kabinet-Balkenende IV meegemaakt, waar we in een coalitie zaten tussen twee kemphanen in, CDA en PvdA. Dat ondergraaft de productiviteit van politieke samenwerking. Consequent vanuit wantrouwen over de ander nadenken is buitengewoon onvruchtbaar. Ik zou dat niet willen.”

U noemt het vechtkabinet Balkenende IV, dat viel in 2010. Heeft u de laatste tijd weleens gedacht: ik hoop niet dat het wéér die kant opgaat?

„Ja. Dat heb ik weleens gedacht, ja.”

Waarom?

„De uitspraken van Klaas Dijkhoff leidden tot enige deining. En dan zie je dat er wantrouwen in kan sluipen. Dan denk je van elkaar: hé, wat zijn je motieven?”

U zag Dijkhoffs uitspraken als een serieus dreigement?

„Daar had ik even twijfel over. Waar was dat door ingegeven? Kijkt iemand naar de uitgang? Dat zou heel slecht zijn. We hebben intensieve gesprekken gehad, waaruit bleek dat dat niet het geval was. Maar ja, er was twijfel en dat verklaarde de heftigheid van de discussie.”

Nu wilt u het land geruststellen: het kabinet valt niet?

„Dat kan ik niet beloven. Dan heb je vier keer een ja-woord nodig. Maar de ChristenUnie geeft het ja-woord om er alles aan te doen om met dit kabinet door te gaan.”

Waarom? Is het zo belangrijk dat het kabinet niet valt?

„Als ik alleen al naar Europa kijk, naar de verkruimeling van het politieke midden. Zelfs in Duitsland, waar SPD en CDU altijd sterke middenpartijen waren. Kijk naar het Verenigd Koninkrijk, waar twee politieke blokken elkaar naar het leven staan. Een hele samenleving wordt daar naar beneden getrokken door politieke oorlogen. Of kijk naar de Verenigde Staten, waar een hele overheid op slot gaat. Dan voel ik een grote verantwoordelijkheid om door te gaan. Met vier partijen is het al ingewikkeld, maar na de volgende verkiezingen wordt het met misschien wel vijf of zes partijen nog moeilijker.”

Logisch dat u geen crisis wil. Als enige coalitiepartij staat de ChristenUnie op winst in de peilingen. En u heeft vaak uw zin gekregen, zoals bij de dividendbelasting.

„Het gaat niet om de ChristenUnie, ik voel een bredere verantwoordelijkheid. Bij het klimaatakkoord voel ik dat, maar ook bij het pensioenakkoord. Mijn kinderen en wellicht mijn kleinkinderen zullen me daarop beoordelen: ‘Wat heb je toen gedaan?’ Wij zijn niet getrouwd met deze coalitie, het is geen liefdesrelatie. Er moet heel veel worden overlegd, het kost heel veel moeite. Maar het is die moeite wel waard.”

Als het kabinet u zo lief is, waarom kwam de ChristenUnie dan afgelopen maandag met de eis dat het kinderpardon opgeschort moest worden? U wist dat de VVD dat niet wil.

„Voor de goede orde: tot nu toe zijn wij steeds achter gesloten deuren over het kinderpardon begonnen. Niet in interviews. Ik heb steeds de koninklijke weg bewandeld.”

Lees ook: Crisissfeer dreigt in kabinet na draai van CDA over kinderpardon

U koos deze week wel met opzet een geschikt moment om aandacht te vragen voor een uitzetstop.

„Zeker. Maar het ging ons niet om de aandacht, we hadden een logische vervolgvraag. Als je het kinderpardon wilt versoepelen, ga je niet nu gewoon door met het uitzetten van gezinnen die bij een nieuwe regeling misschien mogen blijven.”

Dreigt niet dat u allevier de buitenwereld en de pers gebruikt om interne geschillen te beslechten?

„Ja, het gevaar is dat je tegen elkaar wordt uitgespeeld. Verfrissend is het dat we open spreken over nieuwe plannen, nieuwe ideeën. Dat hebben we ook al eerder met Klaas Dijkhoff gezien. Hij suggereert dingen die niet meteen op applaus hoeven te rekenen bij de coalitie, maar hij doet het wel. Het is goed dat je je niet meteen vastklampt aan een regeerakkoord, maar dat je laat zien dat je met vier partijen bent.”

Het CDA was twee dagen daarvoor 180 graden gedraaid, en is nu ook voor een ruimer kinderpardon.

„Ik vind dat oprecht mooi. Sybrand Buma is een man met sterke overtuigingen, die voet bij stuk houdt. Dus dit was bijzonder om mee te maken.”

U was buiten het voorstel gehouden voor een ruimer kinderpardon, al weet het CDA dat juist u er steeds zo’n punt van had gemaakt.

„We hoorden het de avond voordat het naar buiten kwam. Het was vrijdagavond, we zaten met de fractieleden en hun partners bij mij thuis. Lekker eten. Zo’n therapeutische sessie voor de partners: hoe ga jij om met die rare Kamerleden? Toen kreeg Joël Voordewind een telefoontje van D66 over het kinderpardon-idee. We waren oprecht blij.”

Alleen maar blij? Dacht u niet: dit is niet te geloven, opeens zo’n draai van het CDA? En zonder ons?

„Je houdt het in het leven iets langer vol als je vooral op de inhoud bent gericht en minder op je eigen ego.”

Maar ging op dat moment de kabinetsformatie nog door uw hoofd? Toen was een ruimer pardon onbespreekbaar voor het CDA.

„Ik weet nog precies wanneer we het erover hadden. Wie waar zat. Wie reageerde en hoe. De wanhopige manier waarop ik nog argumenten heb ingebracht. Hoe ik erachter kwam dat het gewoon niet lukte. Ja, dit was de heetste aardappel van het coalitieakkoord.”

Bent u bereid het kabinet te laten vallen als er geen tijdelijke stop komt op het uitzetten van kinderen?

„Ik vind ons voorstel redelijk en we praten door. Ik begin niet over breekpunten. Het is gerechtvaardigd wat wij zeggen.”

En als u het niet voor elkaar krijgt, stapt u niet uit het kabinet.

„Nee, daar moet je nooit mee dreigen. Dat heb ik wel geleerd.”

In juni vorig jaar, op een ChristenUnie-congres in Lunteren, waarschuwde Gert-Jan Segers voor het gevaar van een „loszandcoalitie”. Segers zag bewindslieden met „een stortvloed aan plannen” komen, maar miste een gezamenlijk verhaal.

De fractievoorzitters en premier Mark Rutte zaten voor de zomer, op Segers’ initiatief, nog een keer bij elkaar in de zaal waar ze hadden onderhandeld in de formatie - om het dáár over te hebben.

Wat wilde dit kabinet ook alweer. En voor wie? Doel was ooit: het wantrouwen van burgers over de politiek verminderen, vermijden dat bevolkingsgroepen nog verder uit elkaar groeien.

En nu?

„Het blijft moeilijk om iedere keer weer boven dat ene plan uit te stijgen en het te plaatsen in het grote verhaal van het kabinet. Je ziet dat we enorm worden beziggehouden door de dividendbelasting, de pensioenen, door plannen voor de arbeidsmarkt. Maar daar willen we wel kloven dichten: tussen mensen met een vast en een flexcontract.”

Kiezers zien vooral dat de regeringspartijen druk zijn met hun eigen plannen, hun eigen profilering.

„Dat is ook een precaire balans. De periode die we nu doormaken met het kabinet is een soort testcase. Het is voor ons allemaal de moeite waard om dit voort te zetten. Maar het gaat met vallen en opstaan.”

Hoe moet het verder als de coalitie na de Statenverkiezingen van maart de meerderheid in de Eerste Kamer verliest?

„Ik maak me wel, als ik het zeggen mag, zorgen over hoe de oppositie zich opstelt. We hebben al veel alles-of-niks-partijen, en de PvdA en GroenLinks voegen zich daar bij. We krijgen het ene na het andere ultimatum, de ene na de andere voorwaarde: als je ons hier niet onze zin geeft, werken we niet meer mee, dan hoef je niet meer op ons te rekenen.”

U doelt op de voorwaarden voor samenwerking die Jesse Klaver en Lodewijk Asscher stellen, zoals een CO2-heffing?

„Ik heb ze even geteld. We hebben al meer dan tien ultimatums gehad, meer dan tien voorwaarden. Dan zit ik me oprecht af te vragen: wat wil je nou? Wat vraag je nou van ons? Moeten wij blind tekenen voor een wetsvoorstel dat je indient en ga je dan alles wat wij voorstellen steunen? En wat als het nu niet helemaal wordt zoals jij wilt, komt er dan een oekaze van Klaver naar de Eerste Kamerfractie van GroenLinks om tegen alle begrotingen van Rutte III te stemmen? Ik snap het niet.”

Het laat zien hoe zwak het kabinet staat. Zij kunnen die eisen toch stellen omdat jullie hen straks nodig hebben?

„Ik sluit heel graag een akkoord met Jesse Klaver over het klimaat, ik heb heel graag steun van veel partijen voor de pensioenen. Maar wat gebeurt er als het niet precies zo gaat als hij eist? Belt Klaver dan naar de Eerste Kamerfractie? Komt er dan een overheidsshutdown? Wil Jesse Klaver echt Trumpiaanse toestanden in de Nederlandse politiek? Waarin we elkaar gijzelen en via de krant communiceren?”

Is er een kans dat u geen gedoogakkoorden sluit met andere partijen, maar bij ieder onderwerp andere meerderheden gaat zoeken in de Eerste Kamer?

„Dat zou kunnen, ja. Bij een pensioenakkoord, als een of twee partijen zich erbij aansluiten kunnen we een ad-hocmeerderheid krijgen. Dat geldt ook voor een klimaatakkoord.”

Wat gebeurt er met het kabinet als Rutte vertrekt? Houdt hij de boel bij elkaar?

„Dat zou heel moeilijk worden. Ik zie nog niet zo snel wie dan de drager van het geheel zou kunnen zijn. Ik vind het knap zoals hij het doet, zoals hij altijd het belang van vier partijen in het oog houdt. Ook echt kijkt of die balans goed is. En ook op persoonlijk vlak, hoe hij met bewindslieden meeleeft. Het is soms bovenmenselijk wat hij presteert.”

Dus zonder Rutte kan dit kabinet niet blijven bestaan?

„Nou ja, hij zegt dat hij niet naar Europa wil, dus ik kan niet anders dan daar op afgaan. Maar ik zie niet wie dit op dezelfde manier zou kunnen dragen, nee.”

Na een uur staat Segers op. Hij moet in de VVD-vleugel van de Tweede Kamer nog gaan overleggen over het kinderpardon – met Klaas Dijkhoff, D66-fractievoorzitter Rob Jetten en CDA-leider Sybrand Buma.

Crisis of toch een rimpeling, voorbij is het voorlopig nog niet.