Opinie

    • Jeroen Geurts

Stress door knapperige cruesli en slikgeluiden

Column We ergeren ons vrijwel nooit aan een smakkend konijn, schrijft Jeroen Geurts.

Toen ik laatst een kop koffie haalde in de pantry van onze afdeling, ving ik een gesprek op tussen twee van mijn onderzoekers die het hadden over eetgeluiden. „Ik ben vorige week mijn kamer uitgelopen, ik kon het echt niet meer aan”, zei de een tegen de ander. Haar verhaal was dat haar kamergenoot erg luid op zijn lunch had gekauwd en dat die kauwgeluiden haar agressief hadden gemaakt. Zozeer zelfs dat ze een ommetje was gaan maken om af te koelen. De andere onderzoeker knikte vol begrip. „Ik heb hetzelfde”, antwoordde hij. „Ik word er helemaal naar van als ik iemand hoor slikken.” Ik schoot in de lach. „Heb jij dat nooit?” vroegen ze. Toen ik er beter over nadacht, herinnerde ik me inderdaad dat ik het ook weleens had gevoeld. Toen ik als student in de bibliotheek aan mijn afstudeerscriptie werkte, zat er wekenlang een andere scriptiestudent naast me. Telkens wanneer ze nadacht, kreunde ze. Alsof ze elke zin eruit moest persen. Het ergerde me destijds kennelijk zodanig dat ik het me na al die jaren nog herinner. Is het abnormaal dat we ons zo ergeren aan geluiden van anderen?

Ja en nee. Nee, want het komt in milde mate veel voor. Ja, want sommige mensen hebben er zóveel last van dat ze bepaalde sociale situaties uit de weg gaan om de gehate geluiden maar niet te hoeven horen. Internetfora blijken al jaren vol te staan met verhalen van geluidenhaters. Wanneer je érg veel last hebt van geluiden krijgt het syndroom een naam: misofonie. Letterlijk: afkeer van klanken. Soms zijn visuele stimuli het probleem – zoals het voortdurend wippen van iemands voet, of iemand zien eten – maar vaker gaat het om geluiden. Een internationale survey onder bijna vijfhonderd studenten wees uit dat 20 procent van hen klinisch last heeft van geluiden van medestudenten. Het gaat, net als bij mijn eigen medewerkers, vaak ofwel om eet- en kauwgeluiden (denk aan knapperige cruesli, het geluid van speeksel dat zich met eten vermengt) ofwel om lipsmakken, penklikken, te hard typen, voetstappen, fluiten en het ophalen van de neus. Interessant genoeg gaat het over geluiden die door mensen gemaakt worden. We ergeren ons vrijwel nooit aan een smakkend konijn.

Of ook buiten die studentenpopulatie één op de vijf mensen agressief van je wordt wanneer je eet, is niet helemaal duidelijk. De aandoening werd aan het begin van de eeuw pas voor het eerst benoemd en er is nog niet veel onderzoek naar gedaan. Een groep wetenschappers onder leiding van de bekende Amerikaanse hersenonderzoeker Vilayanur Ramachandran uit San Diego beschreef individuele reacties van misofoniepatiënten op ‘trigger sounds’. Over het algemeen voelt men irritatie, walging en kwaadheid. Sommige mensen worden verbaal of zelfs fysiek agressief, al is dat laatste zeldzaam. Mensen weten heel goed dat agressief gedrag sociaal onwenselijk is, maar daardoor ontstaat juist stress en vermijding.

Collega’s van de afdeling Psychiatrie van het Amsterdam UMC onderzochten of er overlap bestaat tussen misofonie en, bijvoorbeeld, dwangstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen met impulsieve agressie of een specifieke fobie. Ze concludeerden dat die overlap er niet voldoende is en pleitten voor erkenning van deze nieuwe aandoening als een op zichzelf staande psychiatrische entiteit, die als zodanig zou moeten worden opgenomen in de psychiatrie diagnostiekbijbel DSM. Ze ontwikkelden diagnostische criteria voor misofonie en ook een manier om misofone klachten betrouwbaarder te meten via een speciale vragenlijst.

Natuurlijk vraagt iedereen zich af waardoor misofonie wordt veroorzaakt. Ik vond een voorzichtige eerste poging van een Brits onderzoeksteam om een basis voor de aandoening te vinden. Men is nog niet veel verder dan de conclusie dat bepaalde hersengebieden die een rol spelen bij het koppelen van emoties aan externe prikkels anders functioneren. Misschien is de bedrading niet helemaal goed aangelegd bij mensen met misofonie. We hebben zat geavanceerde onderzoeksmethoden beschikbaar om dat verder te onderzoeken. Ik ben heel benieuwd wat er de komende jaren in de medische literatuur gaat verschijnen.

Overigens: ik had het zojuist even over de internetfora waarop misofone ervaringen worden gedeeld. Maar wist u dat er ook een enorme online community bestaat die juist dól is op allerlei mondgeluiden? Het is een echte hype op Youtube: ASMR Mouth Sounds. Mensen die urenlang zachtjes vanaf het scherm tegen je fluisteren, sissen, repetitieve handelingen verrichten – zoals handen wrijven, het omslaan van pagina’s – of eindeloos kauwende en slurpende geluiden maken. Het brengt sommige mensen in een soort ontspannen extase. Ook naar dit fenomeen wordt inmiddels wetenschappelijk onderzoek gedaan. We leren wederom van de uitersten: kennelijk vormt de wijze waarop het brein prikkels interpreteert en aan emotie koppelt een breed spectrum, waarbij misofonie en ASMR aan de tegenovergestelde uiteinden zitten. Grappig. Zoek het maar eens op: Autonomous Sensory Meridian Response, ASMR.

Tenzij u misofoon bent. Doe het dan maar beter niet.

Jeroen Geurts is hoogleraar translationele neurowetenschappen aan het Amsterdam UMC, locatie VUmc.
    • Jeroen Geurts