OM eist 9 maanden cel voor ex-bestuurder KPMG

Oud-KPMG-bestuurder Jaap van Everdingen zou hebben gefraudeerd bij de bouw van het nieuwe hoofdkantoor in Amstelveen. Nog drie anderen staan terecht vanwege betrokkenheid.

Het huidige kantoor van accountant KPMG in Amstelveen.
Het huidige kantoor van accountant KPMG in Amstelveen. Foto Evert Elzinga/ANP

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft donderdag een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van negen maanden geëist tegen voormalig KPMG-bestuurder Jaap van Everdingen. Tegen diens financiële rechterhand Pim Botterman is een werkstraf van 180 uur geëist. Zij worden verdacht van belastingfraude en valsheid in geschrifte rond de bouw van het KPMG-kantoor langs de A9 in Amstelveen.

In de fraudezaak staan ook twee projectontwikkelaars terecht, Fred Meijer en Leon Bots. Meijer wordt onder meer verdacht van het opzettelijk opmaken van valse facturen en Bots van het witwassen van op die manier verkregen inkomsten. Tegen hen is een onvoorwaardelijke celstraf van zes maanden respectievelijk een werkstraf van 120 uur geëist. Alle verdachten vinden zichzelf niet schuldig en willen daarom met volledige naam genoemd worden. Justitie neemt het Van Everdingen en Botterman kwalijk dat ze misbruik hebben gemaakt van de beschermde positie en het vertrouwen die een accountant als KPMG geniet in de samenleving. „KPMG heeft dat vertrouwen beschaamd.”

Lees ook: Met handige trucs hield KPMG de winst laag

Nieuwbouw

KPMG besloot rond 2000 het nieuwe hoofdkantoor Langerhuize te bouwen in Amstelveen, enkele honderden meters van het oude. Daartoe zette de accountant een joint venture op met projectontwikkelaar Meijon, eigenaar van de grond waarop het pand moest komen. Het gezamenlijke bedrijf noemden ze KPMG-gebouw Amstelveen II B.V. en was voor 70 procent eigendom van KPMG.

Aanvankelijk zou de accountant op zoek gaan naar een belegger die het kantoor zelf zou realiseren. In 2006 bleek een geïnteresseerde Duitse partij alleen een kant-en-klaar pand te willen afnemen. KPMG ontwikkelde het gebouw daarom zelf, verkocht het aan de Duitsers en huurde het terug.

Een lucratieve deal: volgens het OM maakte de joint venture 94 miljoen euro winst. KPMG hield daarvan iets minder dan 16 miljoen over. De 132 partners verdeelden die winst.

Belastingtruc

Volgens het OM liep de Belastingdienst daarbij een fors bedrag mis. Wie een pand huurt, mag de inrichting daarvan (zoals de balie en de vloerbedekking) gedurende de looptijd van het huurcontract met een vast bedrag per jaar aftrekken van de belastbare winst. KPMG liet die inrichtingskosten echter geheel betalen door ‘KPMG II’.

Daardoor werd de winst op het project kunstmatig laag gehouden en ontstond een eenmalig belastingvoordeel van 10 miljoen euro. Volgens de fiscus had KPMG die kosten echter over de vijftien jaar van het huurcontract moeten uitsmeren. Van Everdingen weerspreekt dat en stelt dat het aan de huurder zelf is wanneer het voordeel wordt genoten.

Door de fiscale manoeuvre van KPMG zag ook Meijon zijn deel van de winst dalen. Daarom sprak eigenaar Fred Meijer, volgens justitie, met KPMG af facturen te sturen voor bijna 13 miljoen euro, precies het bedrag dat hij door de maatregel misliep.

Schikking

Meijer en KPMG hebben altijd volgehouden dat het ging om een compensatie voor het risico dat Meijer liep omdat hij voor ontwikkeling én bouw van het pand verantwoordelijk was geworden. Het OM ziet echter een valse factuur voor kosten die niet zijn gemaakt. „Een lege huls”, noemde de aanklager de overeenkomst. Bovendien trok KPMG deze kosten ook zelf nog eens af.

„Een plagerijtje”, noemde Meijer het feit dat de kosten voor het dragen van het risico precies uitkwamen op het bedrag dat hij misliep. Hij houdt wel vol dat het gaat om een reële prijs voor het afdekken van risico's. Marktkenners twijfelen daaraan. „Dat pand moest er komen, de eerste paal moest de grond in. Onder tijdsdruk zijn we akkoord gegaan”, zei Van Everdingen woensdag. Over de prijs heeft KPMG verder niet onderhandeld, zei hij. Tot verbazing van de FIOD.

De accountant schikte de zaak met het OM in 2017, voor 8 miljoen euro, en betaalde de verschuldigde belasting alsnog. Het bedrijf houdt vol onschuldig te zijn; met de schikking werd verdere „reputatieschade” voorkomen.

In een andere fraudezaak schikte KPMG eind 2013 voor 7 miljoen euro. Bij controle van bouwbedrijf Ballast Nedam breide de accountant betaling van steekpenningen aan buitenlandse agenten administratief recht.

Steraccountant

Oud-KPMG-bestuurder Jaap van Everdingen gold jarenlang als een van de steraccountants van Nederland en zat aan tafel met de top van onder meer Shell, AkzoNobel en Philips. Hij zei maandag, toen hij voor de rechtbank stond, „totaal overdonderd te zijn” door de kwestie met het hoofdkantoor.

„Dit stond niet op onze radar als een dossier waarmee wat aan de hand zou kunnen zijn. We hadden [over de fiscale afhandeling] afspraken gemaakt met de Belastingdienst. In een gesprek had ik dit kunnen uitleggen, maar zij kozen meteen de aanval.”

Volgens Van Everdingen is hij „afgefakkeld” in de kranten. „Ik kan al vijf jaar mijn beroep niet uitoefenen. Ik ben diep, diep, diep teleurgesteld in het gedrag van het OM, de FIOD en Belastingdienst.”