‘Het probleem is dat iedereen z’n mond hield’

Plagiaat Hoe kon journalist Peter Blasic jarenlang bij allerlei media plagiaat plegen en gebruik maken van ontraceerbare bronnen?

Foto: Koen van Weel/ANP

Peter Blasic leverde eind vorig jaar een artikel in bij weekblad Nieuwe Revu. Een onthullend stuk over de invloeden van de Italiaanse maffia in Nederland, geschreven van binnenuit. Bij zijn belangrijkste bron, Italiaan ‘Benito’, heeft hoofdredacteur Jonathan Ursem aanvankelijk wel twijfels. Per mail stelt Blasic hem gerust. Zijn bron ‘Benito’ was, „een middelgrote vis in de Italiaanse maffia”. Blasic schrijft: „Ik ken hem van een pizzeria die hij in Duitsland [heeft]. Ik was er stamgast en maakte wel eens grapjes over hoe alle Italianen maffia zijn. Dat was een trigger; want op een dronken avond na sluitingstijd was hij tamelijk open over zijn verleden. [...].”

Op 12 december verschijnt het artikel van zo’n 3.500 woorden op de cover van het decembernummer van Nieuwe Revu, oplage: 25.000 exemplaren. Ruim een maand later, op woensdagavond 16 januari, krijgt hoofdredacteur Ursem een mail van een journalist van De Groene Amsterdammer. Freelancejournalist Peter Blasic pleegde jarenlang bij verschillende Nederlandstalige media plagiaat, blijkt uit een gedetailleerd onderzoeksverhaal van het blad. Ook gebruikte Blasic ontraceerbare bronnen.

De bijna veertiger, die ook ambtenaar is bij de gemeente Roermond, en daar inmiddels op non-actief is gesteld omdat hij mogelijk de integriteitsregels heeft geschonden, publiceerde honderden verhalen. De meesten zijn inmiddels ingetrokken of verwijderd. Blasic zelf ontkent in De Groene dat hij plagiaat heeft gepleegd. Het lukte NRC woensdag niet om contact met hem te krijgen.

Geheimhouding

„Dit heeft zo lang en op deze schaal kunnen gebeuren, omdat niemand zijn bek open trok toen een malversatie naar boven kwam”, mailt Nieuwe Revu-hoofdredacteur Ursem. In 2014 werd Vlaamse nieuwssite Apache als eerste op het plagiaat van Blasic gewezen. Apache betaalde de getroffen Deense journalist Nikolaj Nielsen van EUobserver een vergoeding van 1.600 euro – op voorwaarde dat hij de zaak niet naar buiten zou brengen.

Drie jaar later meldt diezelfde Deense journalist zich bij het Nederlandse maandblad HP/DeTijd. De 302 artikelen die Blasic voor de site schreef, worden in één klap in stilte verwijderd. De zaak wordt niet naar buiten gebracht omdat volgens hoofdredacteur Tom Kellerhuis de „juridische basis” voor openbaarmaking „ontbreekt”. In 2017 treft HP/DeTijd met Nielsen een financiële regeling.

Blasic werkt ondertussen gewoon door als journalist. Hij schrijft voor onder meer Knack, OneWorld, Vice, The Post Online, Elsevier (dat in 2018 plagiaat ontdekt) en ook voor Nieuwe Revu. Hoofdredacteur Ursem: „Ik mis een vorm van collegialiteit. Elsevier en HP/DeTijd wisten dat Blasic ook voor mij werkte. Waarom hebben ze mij niet van zijn plagiaat op de hoogte gebracht?” Kellerhuis zegt dat hij Nieuwe Revu na zijn vertrek bij het blad nooit meer heeft opengeslagen.

Wat meespeelt: oplages van tijdschriften staan onder druk. Vaste redacteuren maken plaats voor freelancers. Bij Nieuwe Revu zijn slechts twee redacteuren in vaste dienst. Bij HP/DeTijd heeft ook de hoofdredacteur geen vaste aanstelling meer.

Lees ook: Komt de vernieuwing voor Elsevier nog op tijd?

Ook Blasic werkte op freelancebasis, en zoals de meesten op afstand, niet op de redactie. Communicatie met chefs ging vooral via e-mail. Zijn betrouwbaarheid is zo lastiger te toetsen.

Alleen de chef van de buitenlandredactie van Elsevier spreekt één maal met Blasic af. Hoofdredacteur Arendo Joustra: „Een vriendelijke, open, welwillende jongen. Niet zo iemand bij wie je tot in je tenen voelt dat het mis is.”

Kellerhuis en Arendo Joustra, de hoofdredacteur van Elsevier, bagatelliseren de journalistieke bijdragen van Blasic. Volgens Kellerhuis maakte hij stukken die vaak aan beginners werden overgelaten. „Die stukjes werden geschreven voor 10, 20 euro. Op zijn artikelen was altijd veel aan te merken.”

Maar ook in jarenlange ervaring schuilt een gevaar. Trouw-verslaggever Perdiep Ramesar, die in 2014 tegen de lamp liep, hoefde zich lange tijd niet te verantwoorden, juist omdat hij zo’n gezaghebbende reputatie had. Ook bij het gerenommeerde Duitse tijdschrift Der Spiegel kon een gelauwerd journalist reportages verzinnen, bleek eind vorig jaar.

Disclaimer

Ook in het geval van Blasic is er behalve sprake van plagiaat, een vermoeden van verzonnen materiaal: een groot aantal van zijn bronnen is niet te traceren, ontdekte De Groene Amsterdammer. Hoe kan het dat die erdoorheen geglipt zijn? Dat een beginnend journalist bronnen heeft in de onderwereld, bij de inlichtingendienst, en onder jihadisten? Nieuwe Revu-hoofdredacteur Ursem geeft in De Groene toe dat ze met die bronnen „te vrijblijvend” zijn omgegaan. Joustra noemt het niet altijd eenvoudig, om bronnen te controleren. Zo schreef Blasic voor Elsevier vooral over de Balkan en Oost-Europa. „Op de Balkan worden namen soms weer anders gespeld. Je spreekt de taal niet, dat maakt het allemaal moeilijker te checken.”

Bij Nieuwe Revu gaan ze „vanaf nu” journalisten om meer openheid vragen over hun anonieme bronnen. „We gaan vragen om een bronnenlijst.” Daarop moet de identiteit staan, maar ook op welke manier, waar en wanneer er contact is geweest.

Alle artikelen van Blasic zijn ingetrokken. Ze blijven online vindbaar, met een disclaimer. Ook Elsevier publiceert een disclaimer bij stukken van Blasic. Het blad heeft de plagiaatgevallen in 2018 niet openbaar gemaakt. Het ging om „slechts enkele korte passages” zonder bronvermelding. Hoewel Joustra toegeeft dat door openheid minder media getroffen zouden zijn, gaat hij in de toekomst „per geval een afweging maken”. Zijn enige verantwoordelijkheid vindt hij zijn eigen lezer. „Ik ben niet mijn broeders hoeder. Je moet je eigen zaken op orde hebben.”