Lege operatiekamers, dat willen patiënten ook niet

Sluiting ziekenhuis Het ‘koninklijke’ Bronovo gaat dicht. Dat leidt tot protest. Maar het personeel heeft er juist begrip voor. „Het ziekenhuis zou worden uitgehold.”

Cardioloog Pranobe Oemrawsingh in het Westeindeziekenhuis ziet het elke dag: de vraag naar zorg groeit alleen maar.
Cardioloog Pranobe Oemrawsingh in het Westeindeziekenhuis ziet het elke dag: de vraag naar zorg groeit alleen maar. Foto David van Dam

Neurochirurg Marike Broekman doet operaties in de hersenen terwijl de patiënt wakker is. Een moderne methode waardoor ze direct kan zien of ze vitale delen van de hersenen raakt. Zo voorkomt ze onnodige hersenbeschadiging. „Als een patiënt ineens niet meer terug zou praten, dan weten we dat we een verkeerd gebied raken en een andere manier moeten zoeken”, vertelt ze.

Ze is een chirurg van naam – veel ziekenhuizen wilden haar hebben. En toch kunnen haar operaties in het Haagse Westeindeziekenhuis soms niet doorgaan, vanwege een tekort aan personeel. Vooral op de verpleegafdeling of op de intensive care, waar mensen na een complexe operatie terechtkomen.

Personeelstekort is de doorslaggevende reden dat het Haaglanden Medisch Centrum (HMC) een van zijn drie vestigingen sluit. Bronovo in Benoordenhout gaat op termijn dicht, zo werd donderdagochtend bekend. De zorg wordt geconcentreerd in het Westeinde (acute zorg) en Antoniushove (geplande zorg). Eerdere geruchten over sluiting van Bronovo, het ziekenhuis waar ook de koninklijke familie al generaties lang heen gaat, leidden tot protesten en Kamervragen.

Lees ook het nieuwsbericht: Ziekenhuis Bronovo dicht door tekort aan personeel

Pijn op de borst

Het personeel begrijpt de redenen voor de sluiting van één vestiging, blijkt uit gesprekken met artsen en het bestuur. Het ziekenhuis zou anders op de lange termijn niet overleven.

Dat lijkt gek, want de vraag naar zorg groeit alleen maar. Cardioloog Pranobe Oemrawsingh in het Westeinde ziet het elke dag. Mensen accepteren onzekerheid niet meer. Neem deze man die er gisteren was: longontsteking, pijn op de borst en bang omdat zijn vader een hartaanval had gehad. Oemrawsingh: „Ik snap die zorgen, maar er was niets aan de hand, bleek op de scan. Eigenlijk hoefde hij niet in het ziekenhuis te komen.”

Zulke patiënten gebruiken te veel dure zorg. Terwijl ziekenhuizen volgens afspraken tussen ministerie en zorgverzekeraars juist moeten krimpen, omdat ze met 23 miljard euro een te groot deel van de publieke middelen opslokken.

Om die reden zitten de cardiologen van Haaglanden Medisch Centrum al een jaar om de beurt bij de huisartsen in de stad. Daar kunnen ze snel een patiënt beoordelen en een gang naar het ziekenhuis afraden. Ook de radiologen maken nu echo’s in de huisartsenpraktijk in plaats van in het ziekenhuis. Patiënten díe worden opgenomen, liggen steeds korter in het ziekenhuis. Daardoor daalde het aantal opnames vorig jaar met acht procent.

Met de huisarts samenwerken is niet alleen nodig om geld te besparen, maar ook omdat er een tekort is aan ziekenhuispersoneel. Vorig jaar waren er in de Randstad te weinig verpleegkundigen en dat is voorlopig niet opgelost. Op cruciale plekken, zoals de operatiekamers en de intensive care van het Haaglanden, waren zo vaak te weinig verpleegkundigen, dat operaties werden uitgesteld en de OK’s leeg stonden.

Voor ouderen is vaak geen plek te vinden als ze uit het ziekenhuis komen. Hoe kan dat?

Intensive care sluiten

Bestuursvoorzitter Paul Doop kijkt vanaf de veertiende verdieping van locatie Westeinde uit over Den Haag. In de verte is Bronovo te zien. „We kunnen niet de volle capaciteit van onze drie ziekenhuizen benutten”, zegt hij. Het werd in oktober zelfs onverantwoord om alle drie de intensive cares open te houden. Die van Bronovo is toen gesloten. Voor de IC wordt de patiënt nu opgenomen in het Westeinde, aan de rand van de Schilderswijk in de binnenstad.

Er is nóg een ontwikkeling, vertelt Doop, die Haaglanden Medisch Centrum noodzaakt de zorg op twee plekken te concentreren: de zorg wordt per patiënt steeds duurder. „We moeten de komende jaren fors investeren in ICT en technologie.” De voorzitter van de medische staf, Bastiaan Sorgdrager: „Er kán steeds meer en patiënten verwachten steeds betere zorg. Maar daar moet dus dure apparatuur voor worden gekocht. Door de vergrijzing zijn de patiënten díe hier komen ook steeds complexer. Ze lijden aan verschillende ziektes.” Onderhoud, stroom en schoonmaak van drie locaties is te duur geworden.

Alle acute zorg komt daarom al dit jaar naar het Westeinde: de spoedeisende hulp, de intensive care, de verloskunde en operatiekamers voor acute operaties.

De poliklinieken worden geconcentreerd op de locaties Westeinde en Antoniushove, gecombineerd met ‘vooruitgeschoven posten’ bij huisartsen in de stad. Alle andere ‘planbare’ zorg – nieuwe knieën, heupen, oncologie en chronische patiënten – komt op termijn in Antoniushove. Het personeel van Bronovo kan op de twee andere locaties werken. Sorgdrager: „Door planbare en acute zorg te scheiden kunnen we voorkomen dat operaties worden uitgesteld.”

Hoe alles precies zal verlopen, weten ze nog niet. Maar naar verwachting zullen de afdelingen in Bronovo de komende drie tot vijf jaar één voor één worden overgeplaatst naar het Westeinde en Antoniushove.

Toekomstplan

Zien de medewerkers (4.000 mensen) de noodzaak van sluiting in? Doop: „In september zijn we gesprekken begonnen met de medewerkers. Ik zei: als we gezond willen blijven, moeten we nadenken over onze strategie. We hebben toen ook bepaalde besluiten even stopgezet. Er zou een eerste renovatie van een deel van het Westeinde komen, maar die hebben we stilgelegd. Dat gaf onrust. Maar mensen hebben zelf meegemaakt dat ze niet kunnen opereren, dat er druk ligt op de roosters, dat het soms vastloopt.”

Daarna is Doop elke maand gaan lunchen met de zorgmanagers, bezocht hij afdelingen en waren er medewerkersbijeenkomsten. Vandaag, donderdag, is het toekomstplan met twee locaties bekendgemaakt.

Toen de media eind december lucht kregen van de plannen ontstond nog meer onrust. Het Algemeen Dagblad meldde op 29 december dat vermoedelijk twee vestigingen zouden sluiten. Artsen in Bronovo, Westeinde en Antoniushove worden er sindsdien elke dag in de spreekkamer door patiënten naar gevraagd. Sorgdrager had spreekuur vlak na het lek. „Iedereen vroeg ernaar. Kunt u straks nog voor mij zorgen? Waar moet ik dan naar toe?”

Bestuursvoorzitter Doop baalt er nog van. Op 31 december ging hij alle afdelingen in Bronovo en het Antoniusziekenhuis af om te praten met medewerkers. Sommige artsen hadden ervan wakker gelegen, vertelden ze. „Dat het lekte was akelig. Mensen voelden zich verschrikkelijk alleen, terwijl wij zo zorgvuldig proberen te communiceren.”

In een e-mail aan het personeel schreef Doop een dag later dat de onrust hem „in hart en ziel” had geraakt. In zijn bestuurskamer zegt Doop nu: „We kwamen terecht in het frame van het Slotervaartziekenhuis, maar dat was een faillissement. De chaos die daar is ontstaan, hier is daar geen sprake van. Wij zijn op dit moment financieel gezond. Maar je zag hier meteen de SP op de stoep demonstreren. De zorg concentreren is juist goed voor patiënten. Mensen raken niets kwijt, ze kunnen straks sneller terecht en zullen onze artsen in de wijk zien. Maar het frame was toen al geschetst.”

Bloemen voor de sluiting

Bertus Wessel is achttien jaar geestelijk verzorger in Haaglanden Medisch Centrum – zijn kantoor staat in Bronovo. Veel gesprekken die hij voert gaan over de dood, voornamelijk met kankerpatiënten die niet meer zullen genezen. Maar de laatste tijd voert Wessel ook andere gesprekken. Met het personeel van Bronovo. Vooral oudere verplegers, secretaresses en technici maken zich zorgen omdat hun vertrouwde werkplek verdwijnt. Wessel: „Ze vragen zich af: blijft mijn baan? Wat gebeurt er als mijn tijdelijke contract afloopt? Ben ik flexibel genoeg om op een andere locatie te werken?”

Vorig jaar gingen het Slotervaart en de IJsselmeerziekenhuizen failliet. Lees hier het NRC-dossier over de faillissementen.

Dat Bronovo moet sluiten, verrast niemand in het ziekenhuis, merkt Wessel. Hij heeft zich geërgerd aan protesterende SP-politici. Tweede Kamerlid Henk van Gerven (SP) beweerde dat sluiting „helemaal niet nodig” zou zijn en verklaarde dat een ziekenhuis dichtbij „van levensbelang” is. Wessel: „Laten we wel wezen: mensen kunnen in hun eigen stad terecht. In Drenthe reizen mensen veel verder naar een ziekenhuis.”

De geestelijk verzorger maakt zich wel zorgen over de bereikbaarheid van het Westeinde in de binnenstad. Vanuit Bronovo moet je met een bus en daarna met de tram. Voor automobilisten is het Westeinde bereiken en er parkeren een bezoeking. Dat is ook een van de belangrijkste argumenten voor de petitie van het Voorburgs Dagblad en Dagblad070. 30.000 handtekeningen haalden de kranten in januari op.

Frans de Voeght, leidinggevende van de spoedeisende hulp in het Westeinde, maakt zich niet druk: „Mensen vinden verandering moeilijk, dat snap ik. Maar de kwaliteit van de zorg op de spoedeisende hulp wordt al jaren beter.”

Het team van geestelijk verzorger Wessel heeft een ritueel bedacht voor sluitingen van afdelingen. Toen de intensive care in Bronovo afgelopen oktober sloot, ging Wessel er met bloemen heen. Iedere medewerker kreeg een bloem – op de oude afdeling en op de ic in het Westeinde. Wessel: „Zo symboliseren we het samensmelten van de teams en laten we zien dat de medewerkers van Bronovo welkom zijn in Westeinde en Antoniushove.”